Weblog

Plasmodiale slijmzwammen (Myxogastria)

dinsdag, 7 december 2021

fopdraadwatje (trichia varia) 12-2021 0749Hoewel ze sterk op paddenstoelen kunnen lijken, zijn slijmzwammen (Myxomyceten) dat niet. Ze delen met schimmels en zwammen zelfs geen directe gemeenschappelijke voorouder. De wetenschap heeft ze al in de meest verschillende groepen geprobeerd te plaatsen en is zelfs nu nog verdeeld over hun juiste positie binnen het planten- of dieren rijk. Meestal plaatst men ze er dus maar tussenin, geen dier én geen plant.

 

Veel van de in Nederland bekende slijmzwammen, zoals de bloedweizwam en heksenboter, behoren tot de plasmodiale slijmzwammen(Myxogastria). Deze slijmzwammen beginnen hun leven als een spore. Hieruit komen eencellige organismen die afhankelijk van de vochtigheidsgraad kunnen kruipen of zwemmen. Deze amoebe-achtige eencelligen bewegen zich over een oppervlak, zoals een rottende boomstam, en voeden zich met bacteriën, sporen, protozoa en opgeloste mineralen en voedingsstoffen. Terwijl deze cellen zich voeden, kunnen ze zich door celdeling aseksueel voortplanten. Als de omstandigheden ongunstig zijn, zullen ze een rustfase ingaan, waarbij ze een kleine dun-wandige vorm, genaamd microcyste, aannemen. In deze vorm kunnen ze overwinteren en een jaar of langer overleven.

 

Als de omstandigheden gunstig zijn, kunnen ze zich echter ook seksueel voortplanten en versmelten ze met andere myxogastriale eencelligen van hun soort tot diploïde zygoten. Deze zygoten ontwikkelen door celkern-deling meerdere celkernen en staan bekend als een plasmodium. Dit plasmodium voedt zich door middel van fagocytose (cel omsluiting) en blijft groeien. Plasmodiums zien eruit als een klodder slijm en gedragen zich als een reusachtige amoebe. Ze kunnen heel groot worden, bij sommige soorten tot een vierkante meter, en zijn dus beweeglijk. Ze verplaatsen zich naar voedsel of van of naar licht met een ongelofelijke snelheid tot wel 1,35mm/s. Een plasmodium is daarmee verreweg het snelst bewegende micro-organisme.

 

Als het voedsel echter begint op te raken, of als de omgevingsfactoren verslechteren, kan het plasmodium zich als een macrocyste in een vaste vorm terugtrekken en betere omstandigheden afwachten, of kan het vruchtlichamen vormen (aethalium). Als het vruchtlichamen vormt, verplaatst het zich naar een drogere plaats, zodat het vruchtlichaam kan verdrogen en de sporen kunnen worden verspreid. Uit deze sporen komen weer nieuwe eencelligen die kunnen uitgroeien tot een nieuw plasmodium.

 

Lees ook: Peervormig draadwatje (Trichia decipiens) en Heksenboter (Fuligo septica).

Gekraagde aardster (Geastrum triplex)

maandag, 6 december 2021

gekraagde aardster (geastrum triplex) 12-2021 0791Hoewel deze paddenstoel volgens veel literatuur redelijk algemeen is, heb ik hem pas één keer gevonden. Nota bene op nog geen tien meter van de plaats waar ik mijn auto bij het bos had geparkeerd.

 

De gekraagde aardster begint als twee in elkaar liggende bollen. Als hij zich ontwikkelt, groeit hij uit het substraat omhoog en laat de buitenste bol langzaam los. Deze breekt open en vouwt zich in meerdere parten als een openvouwende ster naar buiten, waardoor de eigenlijke stuifbol vrij komt. Omdat er aan de onderkant van de stuifbol regelmatig, maar zeer zeker niet altijd, een rand van de buitenste laag blijft kleven, en daar dan als een klein kraagje omheen ligt, wordt hij gekraagde aardster genoemd. Terwijl de ster zich steeds verder binnenste buiten keert en daarmee de hele paddenstoel vanuit het substraat omhoogduwt, verdroogt de stuifbol. Als de paddenstoel rijp is kunnen de sporen via de kleine zuilvormige mondopening worden verspreid. Een klein tikje tegen de droge dunwandige bol zorgt er voor dat er miljoenen sporen de lucht in worden geblazen. De gekraagde aardster heeft een lichtere ring om de mondopening liggen, waaraan hij vaker makkelijker gedetermineerd kan worden dan aan zijn zogenaamde kraag.

 

gekraagde aardster (geastrum triplex) 12-2021 0794gekraagde aardster (geastrum triplex) 12-2021 0783De gekraagde aardster is in Nederland de meest voorkomende aardster, je komt hem volgens de literatuur tussen augustus en oktober het vaakst in de duinen tegen, maar ook wel in parken, tuinen of het bos. Deze exemplaren waren dus relatief laat. Omdat ze tussen lage begroeiing met veel losse bladeren groeiden, hadden ze veel profijt van hun vormstrategie. Dankzij de openklappende ster konden ze zich tussen de andere planten ophoogduwen en kwamen hun stuifbollen hoog genoeg om hun sporen goed te laten verspreiden.

 

gekraagde aardster (geastrum triplex) 12-2021 0787gekraagde aardster (geastrum triplex) 12-2021 0788

 

Deze paddenstoelen groeien veelal in steeds groter wordende heksenkringen en komen vaak ieder jaar op dezelfde plaats terug. Als ik eraan denk, ga ik volgend jaar wat eerder kijken om misschien ook wat foto’s van een vroeger stadium te maken.

 

Klik hier voor meer berichten over paddenstoelen.

Verkeersslachtoffers

zondag, 5 december 2021

dode vos (vulpes vulpes) 12-2021 0769Als ik via De Financiën en de Kasteellaan van Tilburg naar Loon op Zand rij, steken er regelmatig dieren over. Ik heb al een aantal herten en zelfs een keer een das voor een aanrijdende auto zien wegschieten. Regelmatig liggen er dan ook dode dieren in de smalle berm tussen de weg en het fietspad. Je mag er eigenlijk 80 km/u rijden, maar meestal rij ik er langzamer. De boskanten liggen er namelijk vlak naast de weg en als een dier oversteekt ben je al snel te laat om nog te remmen.

 

dode vos (vulpes vulpes) 12-2021 0763dode vos (vulpes vulpes) 12-2021 0759dode vos (vulpes vulpes) 12-2021 0765dode vos (vulpes vulpes) 12-2021 0760Deze jonge vos is bij het oversteken een auto tegengekomen. In juli en augustus verlaten de meeste jonge vossen het ouderlijke nest en gaan op zoek naar een eigen leefgebied. Omdat ze nog niet goed bekend zijn met autoverkeer, komen er helaas veel onder de wielen terecht.

 

Lees ook: Rode vos( Vulpes vulpes), De vossen in de Amsterdamse waterleidingduinen, Levensgevaarlijke drol en Dode dieren.

Het Musée Flaubert et d'Histoire de la Médecine in Rouen

zondag, 5 december 2021

musee flaubert et de histoire de la medicine rouen 10-2021 0377Op 12 december 1821 werd Gustave Flaubert in het paviljoen van het Hôtel-Dieu in Rouen geboren. Zijn vader was chirurg, maar Gustave ontwikkelde zich als schrijver. Zijn beroemdste werk blijft natuurlijk Madame Bovary, wat nog steeds  als één van de meest invloedrijkste romans uit de westerse literatuurgeschiedenis wordt gezien. 

 

musee flaubert et de histoire de la medicine rouen 10-2021 0277musee flaubert et de histoire de la medicine rouen 10-2021 0287musee flaubert et de histoire de la medicine rouen 10-2021 0352musee flaubert et de histoire de la medicine rouen 10-2021 0361Momenteel bevindt zich op deze geboorteplek van Flaubert het Musée Flaubert et d'Histoire de la Médecine. Het is een klein museum, met een bijna huiselijke setting. Toch is er veel interessants te zien. Men presenteert de geschiedenis van de familie Flaubert en een deel van de geschiedenis van de geneeskunde vanaf de middeleeuwen tot aan het begin van de twintigste eeuw. In het museum bevinden zich een rariteitenkabinet, een apotheek, een tandartspraktijk en enkele buitengewoon interessante medische en kunstzinnige voorwerpen.

 

Wat mijn vooral aansprak, waren de 18e -eeuwse geboortepoppen en bevallingshulpmiddelen, de gemummificeerde hoofden en de kast met frenologische voorwerpen.

 

Klik hier voor meer foto’s van het Musée Flaubert et d'Histoire de la Médecine in Rouen.

 

Lees ook: Olaus Worms wunderkammer en Rosamond Purcell, Natuurhistorische musea en oude collecties, Muséum d’Histoire naturelle in Rouen en Musée de l'écorché d'anatomie in Le Neubourg.

Waterkringen

zaterdag, 4 december 2021

waterkringen 11-2021 0598Tussen twee buien door was ik even naar het bos gereden, in de hoop wat paddenstoelen te fotograferen. Maar het was veel te donker voor goede foto’s en alles stond blank. Echt droog werd het niet, dus bleef mijn camera grotendeels in mijn tas. Bij een klein ven, dat in een diepe kuil tussen een kring hoge beuken lag, ben ik even blijven staan. Het oppervlak weerspiegelde de grijze lucht en zwarte takken. In het grauwe licht leek het water van zilver. Het was intussen gestopt met regenen maar elke keer als de wind opstak vielen er druppels van de overhangende takken in het water. Deze onregelmatige aanslagen op het oppervlak marmerde de reflecties van lucht en takken en tekenden prachtige structuren in het water. Uiteindelijk heb ik die dag, daar aan de rand van het ven onder die overhangende takken, nog de meeste foto’s gemaakt.

 

waterkringen 11-2021 0601waterkringen 11-2021 0600waterkringen 11-2021 0643waterkringen 11-2021 0651

Lees ook: Bomen groeien naar beneden, Onbedoeld abstract expressionisme, Vertraagde pas, Westerstorm, Het oscillogram van een grauwe dag, Mist op het water en Leikeven.

Grote parasolzwam (Macrolepiota procera)

donderdag, 2 december 2021

grote parasolzwam (Macrolepiota procera) 10-2020 3643Jonge, nog gesloten, exemplaren van deze forse zwam lijken wel wat op trommelstokken, maar een volgroeide zwam doet zijn naam echt eer aan. Als een grote schaduw werpende parasol groeit hij tot ver boven de grond uit. De zwam groeit eerst de hoogte in en kan daarbij wel 40 centimeter hoog worden, waarbij de hoed als een bol boven aan de slanke holle steel zit. Als de hoed zich daarna opent, laat hij een dikke losse ring (collarium) om de steel achter.

 

grote parasolzwam (Macrolepiota procera) 10-2020 3642grote parasolzwam (Macrolepiota procera) 10-2020 3638Dankzij deze steel kun je hem ook makkelijk van een gelijkende maar iets kleinere soort, de knolparasolzwam, onderscheiden.  Als je daar van de steel een klein stukje aftrekt, kleurt het vlees saffraan-rood, iets dat bij de grote parasolzwam niet gebeurt.

 

grote parasolzwam (Macrolepiota procera) 10-2020 3629Grote parasolzwam (Macrolepiota procera) 10-2017 7358De hoed zelf kan makkelijk 30 centimeter breed worden. Hij heeft een bleekbruine geschubde huid en schijnt erg lekker te zijn.  Grote parasolzwammen  worden dan ook vaak als een schnitzel gepaneerd en gebakken. Rauw is deze paddenstoel licht giftig, maar bij verhitten verdwijnt het gif, je kunt hem dus beter niet zo eten.

 

Je komt deze zwammen vaak in groepjes tegen op goed gedraineerde gronden. Het is een van de grootste paddenstoelen van Europa.

 

Klik hier voor meer berichten over padenstoelen.

Foto’s uit het Dépôt de Muséum d'histoire naturelle in Rouen

zondag, 28 november 2021

museum de histoire naturelle rouen 10-2021 0245De tweede keer dat ik in het Muséum d'histoire naturelle in Rouen mocht fotograferen, kreeg ik ook toegang tot het depot. Dankzij de buitengewone vriendelijkheid en hulp van de directie van het museum mocht ik foto’s maken van de collectiestukken die niet waren tentoongesteld. In het museum zelf, in de vitrines en bij de opstellingen zijn bewuste keuzes gemaakt bij de plaatsing en presentatie van hun natuurhistorische objecten. Men houdt daar rekening met diverse wetenschappelijke, historische en educatieve factoren en proberen deze in de presentatie tot uiting te brengen.

 

In het depot zijn de enige overwegingen vindbaarheid, ruimtebesparing en objectbescherming. Hierdoor staan de objecten heel ongekunsteld bij en door elkaar. Het is vaak maar net wat er in een stelling past en hoe men het opslaat. Toch probeert men ook in zo’n depot een bepaalde orde te handhaven. Voor de vindbaarheid plaatst men soorten en preparatiewijzen toch zoveel mogelijk bij elkaar.

 

museum de histoire naturelle rouen 10-2021 0187museum de histoire naturelle rouen 10-2021 0229In de vele kasten en stellingen van dit depot bevinden zich de meest uiteenlopende natuurhistorische en etnografische voorwerpen. Er staan zelfs enkele oude wetenschappelijke modellen, zoals anatomische modellen van was en modellen van papier-maché van Dr. Auzoux. Maar er staan natuurlijk vooral veel skeletten en opgezette dieren. Grote opgezette dieren, zoals een giraffe en een ezel staan apart in de looppaden of in rolcontainers, terwijl kleinere en middelgrote dieren en skeletten in de stellages zijn opgeslagen.  

 

museum de histoire naturelle rouen 10-2021 0188museum de histoire naturelle rouen 10-2021 0207-Opgezette dieren worden zo geprepareerd dat men een goed beeld krijgt van hoe zo’n dier er in leven uitzag. Sommige opgezette dieren lijken dan ook “levensecht”. Deze unheimlichkeit, deze spanning tussen echt en net niet, hangt om elk opgezet dier. Dit wordt in een depot echter versterkt. Hier staan de dieren naast hun eigen skelet, met hun neus tegen een metalen stelling of onder een dik vel plastic. In zo’n depot is voor mij de spanning tussen levensecht en doods het grootst, alsof de dieren zich daar voor de voortschrijdende tijd hadden verstopt en vervolgens zichzelf zijn vergeten.

 

Klik hier voor meer foto's uit het dépôt de Muséum d'histoire naturelle in Rouen.

 

Lees ook: Gaetano Zumbo’s wassen hoofd, Museum d’histoire naturelle in Rouen, Natuurhistorische musea en oude collecties en Opgezette apen in musea.

Musée de l'écorché d'anatomie in Le Neubourg

donderdag, 11 november 2021

musee des ecorches de anatomie neubourg 10-2021 0511In 1995, werd in le Neubourg het Musée de l'écorché d'anatomie geopend. Dit unieke museum is volledig gewijd aan de anatomische modellen van Dr. Louis Auzoux. Deze arts en anatoom werd in 1797 op slechts enkele kilometers van Le Neubourg in Saint-Aubin-d’Ecrosville geboren.

 

musee des ecorches de anatomie neubourg 10-2021 0429musee des ecorches de anatomie neubourg 10-2021 0451In het begin van de negentiende eeuw waren er voor artsen onvoldoende middelen om menselijke anatomie te bestuderen. Lijken waren zeer beperkt houd- en bruikbaar en wassen modellen, zoals die van Sussini, waren zeer kostbaar. Dr. Auzoux sprong in dit gat in de markt en begon anatomische modellen uit papier-maché te maken. Hij was weliswaar niet de eerste die dit deed, maar hij wist deze techniek wel te perfectioneren. De kwaliteit van zijn modellen was zo goed dat de vraag al snel om een fabrieksmatige productie vroeg. In 1828 richtte hij zijn L’Enterprise Auzoux op. In deze fabriek in Saint-d’Ecrosville werkten op hoogtijdagen meer dan 50 medewerkers en verscheepten men hun modellen over de hele wereld. Vrijwel elk groot anatomisch instituut van die tijd had één of meerdere van de Auzoux modellen in hun collectie. Ze kostten slechts een fractie (ca. een tiende) van de prijs van de destijds gebruikelijke wassen modellen en waren minder gevoelig voor warmte en temperatuurverschillen. Daarnaast waren ze kleurechter en realistischer dan de modellen van gips of hout. Toen Auzoux in 1880 stierf, bleef de maatschappij bestaan. De fabriek heeft tot aan 2002, toen dhr. Barral met pensioen ging, productie gedraaid. In meer dan 150 jaar heeft men duizenden modellen geproduceerd.

 

musee des ecorches de anatomie neubourg 10-2021 0410musee des ecorches de anatomie neubourg 10-2021 0448Het Auzoux procedé maakte gebruik van zware eikenhouten mallen met een lood gelegeerde bekleding. Hierin werden enkele lagen papier gelijmd en daarna opgevuld met een mengsel van papier- en linnenvezels, witkalk en kurk. Dit werd aangeklopt en afgedekt met een laatste laag papier-maché. Het model werd daarna geperst, gedroogd, geschuurd, voorzien van aders, haakjes en ogen, pen en gat verbindingen voor de uitneembare onderdelen en natuurgetrouw geschilderd. De modellen werden altijd voorzien van een handtekening en een begeleidend legenda met daarin alle anatomische nummers van het model en de bijbehorende wetenschappelijke namen. Sommige van deze modellen bestaan uit meer dan honderd uitneembare onderdelen en zijn zelfs nu nog buitengewoon accuraat.

 

musee des ecorches de anatomie neubourg 10-2021 0384musee des ecorches de anatomie neubourg 10-2021 0393Nadat Auzoux regelmatig vraag kreeg naar dierlijke modellen, richtte hij zich ook op deze markt en bracht zijn atelier diverse dierlijke én plantaardige modellen voort. Zowel op werkelijke grootte, als op uitvergrote schaal.

 

musee des ecorches de anatomie neubourg 10-2021 0420musee des ecorches de anatomie neubourg 10-2021 0498In het museum in Le Neubourg staan niet alleen veel prachtige modellen, maar ook de mallen en pers waarin deze werden vervaardigd. Verder vindt men er originele tekeningen van Auzoux en krijgt men uitleg over de geschiedenis van het bedrijf. Het is zeer zeker de moeite van een bezoek waard en ik was blij om te zien dat er nog een redelijke toestroom van bezoekers was. Jaarlijks trekt het museum nog tussen de 2000 en 3000 bezoekers.

 

Klik hier voor meer foto's van Musée de l'écorché d'anatomie in Le Neubourg.

 

Lees ook: Anatomische modellen, Begraafplaatswapens, Mortsafe, Clemente Michelangelo Sussini, Gaetano Zumbo’s wassen hoofd en La specola Florence: wassen modellen.

Lapse behangersbij (Megachile lapponica)

donderdag, 14 oktober 2021

lapse behangersbij (megachile lapponica) 6-2021 7819-De lapse behangersbij is pas sinds 1958 in Nederland. Hij heeft zich vanaf het Oosten over ons land verspreid en nestelt solitair in bestaande bovengrondse holtes, zoals dennenstammen of bijenhotels. Hij heeft een foerageergebied van ongeveer 600m en is nog steeds vrij zeldzaam.

 

lapse behangersbij (megachile lapponica) 6-2021 7833lapse behangersbij (megachile lapponica) 6-2021 7842lapse behangersbij (megachile lapponica) 6-2021 7826lapse behangersbij (Megachile lapponica) 6-2021 7823 7559Het is een relatief grote brede bij met een buikschuier, een dicht behaard stuk achterlijf dat wordt gebruikt voor stuifmeel transport. Ze bekleden hun nesten met losse stukjes blad waarin ze stuifmeel, nectar en een ei plaatsen. Ze gebruiken hiervoor dunne bladeren, zoals van de wilgenroos, die ze makkelijk met hun kaken kunnen snijden. Bij ons in de tuin gebruiken ze echter de fazantenbes. In enkele seconden knippen ze daar een cirkelvormig stuk uit en vliegen dan, met dat blad onder zich gevouwen, naar hun nest. Als dat helemaal klaar is, wordt het met een keurig propje schors afgesloten. Lapse behangersbijen zijn univoltien en kennen dus maar één generatie per jaar. Als eerste komen de mannetjes uit, daarna de wijfjes. Ze zijn tussen mei en september het actiefst. Bij ons zijn ze zelfs zo actief dat de fazantenbes bijna geen onbeschadigd blad meer over heeft en er nu uitziet alsof een treinconducteur er met een reuzekniptang op los is gegaan.

 

Lees ook: Grote wolbij (Anthidium manicatum), Bij en lavendel, Bijensteek en Tronkenbij (Heriades truncorum).

 

Geelwangschildpadden, van de wal in de sloot (Trachemys scripta troosti).

zondag, 10 oktober 2021

geelwangschildpad (trachemys scripta troosti) 5-2021 7222Deze schildpad is langzaam aan het doodgaan. Hij verhongert, jaar na jaar verliest hij meer reserves tot hij uiteindelijk van pure uitputting en honger zal omkomen. Deze lijdensweg kan wel zes jaar duren. Zijn vorige eigenaren hebben hem in de sloot gedumpt. Waarschijnlijk waren ze hem beu of werd hij te groot. Deze schildpadden kunnen wel 35 jaar oud worden en overleven dus vaak het verantwoordelijkheidsgevoel van hun eigenaren. Misschien dachten zij zelfs wel dat ze hem zijn vrijheid teruggaven toen ze hem in de sloot zetten, maar niets is minder waar. Schildpadden kunnen pas eten als de temperatuur boven de 18 ºC komt, aangezien dat in Nederland maar een beperkt aantal maanden per jaar is, bouwen ze niet genoeg reserves op en verhongeren ze dus langzaam. Soms hoor je mensen zeggen dat ze zich in Nederland kunnen voortplanten, waarschijnlijk omdat ze ieder jaar meer schildpadden in de sloot of stadsvijver zien. Maar dat is helaas bedrog, ook daar is het in Nederland te koud voor. Ieder jaar worden er gewoon meer schildpadden bij gedumpt.

 

Wie van zijn schildpad af wil, moet die eigenlijk naar een opvangcentrum brengen. Maar omdat die daar vaak geld voor vragen, het onderhouden van dieren is nu eenmaal niet gratis, kiezen veel eigenaren liever voor de sloot. Sommige mensen geven ze mee aan een dierenambulance, maar die zetten ze, ondanks dat dit verboden is, de volgende dag zelf vaak ook uit in een sloot.

 

Als je zo’n eenzame schildpad langs de slootkant ziet liggen kun je hem beter niet zo maar oppakken, tenzij je hem naar huis wilt nemen. Als je hem oppakt, ben je voor de wet de eigenaar en dus verantwoordelijk. Schildpadden zijn uiteindelijk exotische dieren en deze mag je van de wet niet zomaar verplaatsen.

 

Lees ook: De Rode of Amerikaanse rivierkreeft (Procambarus clarkii) en Halsbandparkieten in de Broekpolder (Psittacula krameri).