Weblog

Groot Goorven Oisterwijk

zondag, 5 maart 2023

groot goorven oisterwijk 2-2023 6811Eén van de meest gefotografeerde bomen staat bij Oisterwijk, midden in het Groot Goorven. Bij goede weersomstandigheden staan hier tijdens zonsopgang regelmatig meerdere fotografen naast elkaar. Zelf heb ik deze den ook al een paar keer gefotografeerd, maar gek genoeg ligt de grootste schoonheid van het ven niet in dat kleine eilandje met die ene boom, maar in de ligging van het ven zelf.

 

groot goorven oisterwijk 2-2023 6754groot goorven oisterwijk 2-2023 6750Om het Groot Goorven ligt een hoge kring van bomen en struiken en als de zon daar op een koude ochtend net overheen komt en over het water scheert, gebeurt er iets wonderlijks. Het ven dat nog in de schaduw ligt, krijgt een blauwe gloed van de weerspiegelde hemel, terwijl de zon de damp van het ven goud kleurt en opklopt. Op een windstille dag stijgt die damp in kleine zuiltjes kaarsrecht omhoog en legt een spookachtig raster over het ven. Op plaatsen waar het wateroppervlak wordt verstoord, spiegelt dit het diepe blauw van de lucht, terwijl de dorre blaadjes in de begroeiing langs de kant in het lage licht fel oplichten. Het is een spektakel waar ik graag voor terugkom, maar gek genoeg niemand zie fotograferen.

 

Lees ook: Mist op het water, Mist, Zonsopgang bij het Groot Goorven, Mist op de Quiraing en Gesnater.

Het mosgroene oog (Crocodylus niloticus)

vrijdag, 3 maart 2023

nijlkrokodil 2-2023 6428Dit is niet zo maar een oog. Dit oog is het gevolg van een 200 miljoen jaar lange evolutie die ervoor heeft gezorgd dat een krokodil zijn prooi zonder met zijn ogen te bewegen, toch kan volgen.

 

Mensen zien details met hun fovea, een kleine ronde inzinking midden in de gele vlek van het netvlies. Hier bevinden zich alleen kegeltjes en deze zijn ook nog eens kleiner en dichter op elkaar geplaatst. Dit zorgt ervoor dat we daarmee scherper kunnen zien, maar wel onze ogen moeten bewegen als we iets willen volgen. Bij krokodillen is hun fovea geen klein kuiltje maar een horizontale band op het netvlies. Deze band zorgt ervoor dat zij in horizontale lijn details kunnen waarnemen zonder daarvoor hun ogen te hoeven bewegen. Dit voorkomt nodeloze rimpelingen in het water en verkleint de kans dat een prooi wordt gealarmeerd door beweging. Daarnaast hebben ze net als katten en spinnen een reflecterende laag achter hun netvlies die hun nachtzicht enorm verbetert en ook nog een doorzichtig derde ooglid, dat ze als een duikbril gebruiken om onderwater beter te kunnen zien.

 

Maar hun ogen zijn niet het enige bijzondere aan krokodillen. Ze hebben een lichaamsbouw die ruim 200 miljoen jaar oud en enorm succesvol is. Verder zijn het ook nog meesters in camouflage, gebruiken ze meerdere vormen van onderlinge communicatie, waaronder infrasoon geluid, werken ze regelmatig met elkaar samen, hebben ze een onderlinge hiërarchie, gebruiken ze gereedschappen, hebben ze de sterkste bijtkracht van alle dieren (ca 10x sterker dan die van een witte haai), bezitten ze buiten een goed zicht ook een uitstekend geurperceptie en gehoor, zijn ze supersnel (ze halen ruim 30 km per uur in het water)  en zorgen ze goed voor hun jongen. Verder hebben ze het sterkste maagzuur van alle gewervelden en kunnen ze zelfs botten, hoeven en horens verteren. Sommige soorten kunnen een uur lang onder water blijven en een jaar lang zonder voedsel. Evolutionair gesproken zijn krokodillen één van de meest succesvolste dieren op aarde.

 

Krokodillen zijn geen domme reptielen, ze zijn veel intelligenter dan we vaak denken. Het zijn slimme en nieuwsgierige dieren die zelfs in staat blijken om menselijke woorden te onderscheiden. Ze geven blijk van hogere cognitieve functies, zoals het plaatsen van valstrikken, complexe onderlinge samenwerking en speelsheid.

 

Deze nijlkrokodil is bij de Beekse Bergen gefotografeerd. In het kabbelende water was hij bijna onzichtbaar, de reflecties van het wateroppervlak liepen naadloos over in zijn natte schubben. Het enige dat opviel was dat fascinerende oog, dat mosgroene juweel, dat, als je er eenmaal in had gekeken, je niet meer los liet.  

 

 

Lees ook: Ernest Barrias: Les Nubiens dit aussi Les chausseurs d’Alligators aka The Alligator Hunters, Spinnenogen en Caesar en Lucy, oogwit en antropomorfismen.

Johannes Vermeer en de onmogelijke melkkan

zaterdag, 25 februari 2023

vermeer melkmeisje 2.0Nu Vermeer, mede vanwege de tentoonstelling in het Rijksmuseum, meer dan ooit in de belangstelling staat, moet me iets van het hart. Ik ben een grote liefhebber van zijn werk en ik was één van de eerste die kaartjes voor deze tentoonstelling had besteld, maar één van zijn beroemdste schilderijen stoort mij mateloos.

 

In veel van zijn werken speelt de intieme beleving van de ruimtelijkheid een belangrijke rol. Hij is ongeëvenaard in het weergeven van licht en schaduw en gebruikt perspectief om het dieptegevoel in zijn werken te versterken. Zo ook bij zijn beroemde Melkmeisje. Ik weet dat veel criticasters vinden dat hij het perspectief soms bewust manipuleerde ter versterking van zijn werken, maar in mijn bescheiden mening slaat hij hier zo enorm de plank mis, dat ik me elke keer weer afvraag waarom vrijwel niemand anders zich hieraan stoort.

 

De verdwijnende perspectieflijnen van het raam duiden op een verdwijnpunt dat zich net boven de hand van het meisje bevindt. De perspectieflijnen van de stoof op de vloer komen echter amper boven de tafelrand uit. Nu zou het natuurlijk kunnen dat de vloer niet recht loopt, maar deze zou dan echt enorm schuin moeten staan. En daar houdt het niet bij op. Als je goed kijkt naar het perspectief van de tafel en de kannen die daar op staan, suggereert dit een verdwijnpunt dat zich boven dat van de grijze kan met deksel die links op de tafel staat, bevindt. Anders had je daar nooit bovenop kunnen kijken. Deze horizon ligt dus, net als die van het raam, ruim boven de schenktuit van de kan waaruit het meisje de melk schenkt. In beide gevallen zou je in de kan op het melkoppervlak moeten kunnen kijken en niet zoals Vermeer dat heeft weergegeven, alleen het stroompje melk uit de tuit kunnen zien.

 

vermeer melkmeisje perspectieflijnenDeze werkelijk prachtig geschilderde ruimte kan in de echte wereld dus nooit bestaan. Tenzij het raam en het kozijn schuin in de muur staan, de vloer waarop de stoof staat enorm naar achter helt en de tafelpoten waarop de kan en het brood staat ongelijk zijn waardoor de tafel weer enorm naar voren helt. Ben ik nou echt de enige die zich daar aan stoort?

 

Als ik ervan uitga dat in deze ongelijke ruimte op zijn minst het tafelblad enigszins waterpas staat, een minimale voorwaarde om een tafel te kunnen gebruiken, ligt de horizon dus iets boven de schenktuit van de melkkan. In dat geval zou je dus in de melkkan op het melkoppervlak moeten kunnen kijken. Ik ben zo vrij geweest om het schilderij daarop een klein beetje aan te passen. Voor mij voelt de ruimte dan niet alleen geloofwaardiger aan, ik vind het schilderij er zelf ook beter van geworden.

 

Lees ook: Allegorie met Venus en Cupido, De genitaliën van Biagio da Cesena, Eurotofobie in de kunsten, Pavel Jerdanowitch, Caput mortuum, De oranje wortel en Het schaamhaar van L’Origine du Monde.

Zien is de overtreffende trap van kijken

zondag, 19 februari 2023

borstel 2-20236586Kijken en zien zijn niet hetzelfde. Zien is de overtreffende trap van kijken. Naarmate je steeds beter leert kijken, zal je steeds meer zien. Fotografie kan bij het zien helpen. Als je iets fotografeert, vang je het. Binnen een kader leeft dat ene moment dan tijdloos verder, zodat je het eindeloos kunt observeren. In een foto wordt alles wat je zag én niet zag, zichtbaar. Al kijkend en onderzoekend zal je steeds meer opvallen en zal je steeds meer zien. Tot er misschien een moment komt dat je alle mogelijkheden, alle schoonheid en alle waarheid kunt zien die er altijd al was. Maar die, omdat je nog niet zag, voor je verborgen bleef.

 

borstel 2-2023 6591-borstel 2-20236574Deze foto’s zijn van een verbrande borstel die ik na een brand op ons balkon had bewaard. Een simpel voorwerp dat je normaal gesproken misschien achteloos zou weggooien, wordt door beter te kijken ineens iets heel anders.

 

borstel 2-20236581borstel 2-20236579borstel 2-20236569borstel 2-20236587De onderkant van de borstel lijkt op een platworm of pantoffeldiertje. Door de hitte zijn de stijve plastic haren van de borstel gesmolten. Waar de hitte het minst was, is alleen het topje gesmolten en staat dat nu als de hoed van een kleine paddenstoel op zijn steel. De beroete onderkant van dat kopje en de donkere vlokkentekening op de steel versterkt de illusie dat je naar een schimmel kijkt. De lange haren aan het uiteinde van de borstel reiken als de tentakels van een anemoon naar het licht, terwijl de nopjes op plaatsen waar de hitte sterker was, net als cellen tijdens mitose, kleine clusters vormen. Ze krijgen daar een structuur die lijkt op die van vetcellen of van wetenschappelijke modellen van atomen. Op sommige plaatsen zijn ze aan elkaar gesmolten en ontstaan er zelfs kleine bruggen. Hoe langer je kijkt, hoe meer je ontdekt en des te fascinerender die simpele borstel wordt. Het gekke is dat dat voor vrijwel alles geldt, de hele wereld zit soms besloten in de kleinste dingen, het enige wat je hoeft te doen om die wereld te ontdekken is beter te kijken.

 

Lees ook: Zien, de kunst van het kijken, Verzien, Negatieve vitrages, A trick of the light, Een beuk in het water, Gerookte bloemkool en Zo boven, zo beneden.

Een beuk in het water

zaterdag, 11 februari 2023

witven 01-2021 4357In het Witven bij de Oisterwijkse bossen en plassen, ligt een dode beuk in het water. Zijn kale takken vast aan het spiegelende ven. Kleine takjes die normaal niet zouden opvallen krijgen door hun symmetrie ineens vorm. De spiegeling tovert een hypnotische chaos van lijnen en caleidoscopische vlakken. Toch kent deze gespiegelde wereld orde, het water snijdt de wereld messcherp in tweeën en verdeelt hem in boven en onder.

 

Lees ook: Het oscillogram van een grauwe dag, Pareidolie in het riet, Twee werelden en Waterkringen.

Walvispoep en klimaatverandering

zaterdag, 11 februari 2023

Alles wat leeft, eet, en alles wat eet, poept. Levende organismen zijn in dat opzicht niet veel meer dan een maagdarmstelsel dat voedsel opneemt, verwerkt en weer uitschijt. Zowel het wegnemen van het voedsel als het toevoegen van uitwerpselen aan een milieu, hebben een vaak complex en verregaand effect op de leefomgeving. Elk organisme heeft zijn eigen functie en houdt daarmee het milieu in balans, het wegvallen van een organisme zorgt voor een verstoring  van de balans en kan dus verregaande gevolgen hebben.

 

Vrijwel geen enkel dier jaagt op walvissen, ze staan tenslotte aan de top van de voedselpiramide. Zelf eten ze alleen maar krill, kleine kreeftachtigen, die in de oceaan in werkelijk ongelooflijk grote aantallen voorkomen en door veel dieren als voedselbron worden gebruikt. Je zou dus denken dat een afname in de walvissenpopulatie een positief effect op die van het krill zou hebben. Minder is echter waar.

 

Toen men vorige eeuw massaal op walvissen jaagde en de populaties daarvan wereldwijd met miljoenen afnamen, nam tegelijkertijd ook die van het krill af. Ondanks dat er minder krill werd gegeten, kwam er toch minder krill voor. Nu eten walvissen veel, en poepen ze dus ook veel. Het was juist de afname van deze poep die zo’n negatief effect op het krill had. Walvissenpoep is namelijk een belangrijke bron van voedsel voor fytoplankton, het bevat veel ijzer, wat een cruciale rol in de voedselketen speelt. Krill leeft van fytoplankton en het afnemen van hun voedselbron had dus een direct negatief effect op hun populatie en op die van alle dieren die daarvan afhankelijk zijn.

 

Helaas had het ook een negatief effect op het klimaat. Men praat graag over onze bossen als de longen van de Aarde, maar de oceanen worden vaak vergeten. Fytoplankton zet het broeikasgas CO₂ om in zuurstof. Zo'n 40 procent van de CO₂ die de mensheid uitstoot, wordt door de oceanen geabsorbeerd. Een afname van de walvispopulatie heeft dus ook een direct effect op de opwarming van de Aarde.

 

Lees ook: Walvissen en seks, Walvis bulla, Grote dennensnuitkevers en klimaatverandering (Hylobius abietis), Bij en lavendel, Bacteriën spelen een belangrijke rol bij de voortplanting van soorten, Poep is bruin en De gemeentes en hun bladblazers.

Echt antiek krukje, zelfgemaakt (2)

woensdag, 8 februari 2023

krukje 2 1-2023 6238Na mijn vorige krukje had ik nog wat afvalhout en maak-energie over. Een paar dagen daarna ben ik aan een tweede krukje begonnen. Het eerste krukje leek alsof het uit een oud klooster kwam, het tweede krukje moest anders worden, alsof het een andere geschiedenis had.

 

krukje 2 1-2023 6239krukje 2 1-2023 6237krukje 2 1-2023 6241krukje 2 1-2023 6248Uiteindelijk zijn het vier tegen elkaar bevestigde plankjes geworden. Door de staande planken iets schuin te zetten en niet aan de buitenkant van de liggende plank te bevestigen, lijkt het krukje op het teken voor pi en kreeg het een meer Oosters uiterlijk. De middelste plank fungeert als schraag en drager en houdt het geheel stevig bij elkaar Het krukje  is met 13 houten pennen aan elkaar bevestigd en kan dankzij de dikke planken en robuuste constructie veel gewicht dragen.

 

krukje 2 1-2023 6254krukje 2 1-2023 6252Dit krukje is van hetzelfde afvalhout gemaakt als het eerste. Alleen waren deze planken op sommige plaatsen gespleten. Deze kieren heb ik met krammen, die ik uit oude draadnagels heb gemaakt, dicht gespijkerd. Het hout is geschroeid en met een grove staalborstel afgenomen. Daarna heb ik het met lederlijm gekleurd, met staalwol opgepoetst en met Tung-olie afgewerkt. Zowel qua structuur, kleur en ontwerp heeft dit tweede krukje een andere persoonlijkheid dan het eerste. Als ik het eerste met een dier zou kunnen vergelijken, vind ik dat dit tweede krukje meer met architectuur heeft te maken.

Het krukje is 40 cm lang, 20 cm breed en 32 cm hoog.

 

Lees ook: Echt antiek krukje, zelfgemaakt (1).

Opgezette apen (18)

woensdag, 8 februari 2023

museum voor natuurwetenschappen brussel 11-2022 5580museum voor natuurwetenschappen brussel 11-2022 5513naturhistorisches museum basel 8-2022 4931-museum aquarium de nancy 8-20223 3845-missiemuseum steyl 5-2022 3097

Klik hier voor meer foto's van opgezette apen.

Winterbad

zaterdag, 4 februari 2023

zwartkopwever (Ploceus melanocephalus) 11-2022 5768Vogels moeten het hele jaar door hun veren schoon en in vorm houden. Dit doen ze door te poetsen en te badderen, ook in de winter. Aangezien een vogel als hij baddert kwetsbaar is voor roofdieren, doen veel vogels dit zo snel mogelijk en gezamenlijk. In een groep is de kans dat je als individu wordt aangevallen nou eenmaal kleiner. Deze zwartkopwevers in safaripark de Beekse Bergen, maakten gezamenlijk hun toilet. Met veel gespetter en kabaal probeerden ze zich er in het koude water zo snel mogelijk vanaf te maken. Hoewel ze dit met veel energie deden, leken ze er weinig plezier aan te beleven.

 

zwartkopwever (Ploceus melanocephalus) 11-2022 5777zwartkopwever (Ploceus melanocephalus) 11-2022 5771Lees ook: Koude vogelpoten, Waarom vogels met lange poten vaak op één poot staan, Waarom een Roodborstje geen Oranjeborstje heet, De hartslag van een goudhaantje (Regulus regulus), De eerste knoop (Zwartkopwever – Ploceus melanocephalus), Kuifeend (Athya fuligula), Zo licht als een vogeltje en Grote bonte specht met ijspegel (Dendrocopos major).

Echt antiek krukje, zelf gemaakt

zaterdag, 4 februari 2023

krukje 1 1-2023 6224De laatste maanden heb ik het erg druk gehad, zo druk zelfs dat er geen tijd was om iets te maken. Zoals zo vaak bouwt dat bij mij een druk op die er dan in één keer uitkomt. Dan moet ik iets maken, maakt niet uit wat. Nu had ik nog wat vuren afvalhout liggen en konden we wel een krukje gebruiken, dus heb ik op een vrije middag met alleen een handzaag, hamer en beitel een krukje in elkaar gezet. Om het krukje wat meer karakter te geven staan de poten onder een lichte hoek naar buiten en lopen ze naar onderen taps toe. Deze poten zijn op de ouderwetse manier met vierkante pen- en gat-verbindingen aan het blad bevestigd en met een wig vastgeklemd. Het resultaat is simpel en sterk.

 

krukje 1 1-2023 6225krukje 1 1-2023 6227krukje 1 1-2023 6230krukje 1 1-2023 6233Ik hou van het uiterlijk van oud gebruikt en verweerd hout. Omdat dit afvalhout al aardig wat beschadigingen had, leek het me leuk om het nog meer te verouderen. Ik heb het krukje met een hamer, zaag en wat raspen flink onder handen genomen en daarna met schuurpapier weer wat gladder gemaakt. Daarna heb ik het oppervlak met een gasbrander geschroeid en met een grove staalborstel opgeborsteld.

 

krukje 1 1-2023 6231krukje 1 1-2023 6235Het krukje was echter nog veel te nieuw en te licht. Omdat vurenhout van nature niet zoveel tannine heeft als bijvoorbeeld eiken, heb ik het eerst met een extreem sterke pot oploskoffie en zwarte thee donker gekleurd. Daarna heb ik het krukje met in azijn opgeloste staalwol ingesmeerd. Deze ijzerazijn reageerde met de tannine uit de thee en kleurde zwart. Daar waar de oplossing het meest in het hout was getrokken, zoals bij de nerven en de beschadigingen, kleurde het hout het diepst. Daarna heb ik alles met een föhn gedroogd, met staalwol opgeschuurd en met gekookte lijnzaadolie ingesmeerd.

 

Als je weet waar je op moet letten, zie je waarschijnlijk direct dat het krukje niet echt oud is, toch vind ik het reliëf van de nerven, samen met het verweerde uiterlijk wel mooi geworden. Het blad is 3 cm dik, 45 cm lang en 20 cm breed. Het krukje is 39 cm hoog.  

 

Lees ook: Patina en Van rode naar zwarte roest.