Weblog

IJssculpturen in de Compagniehaven van Enkhuizen

vrijdag, 2 april 2021

enkhuizen 2-2021 6012Net als vorig jaar ben ik tijdens de vorst naar Enkhuizen gereden om te zien of het ijs tegen de kanten van de Markerwaarddijk op was gekropen. Dit jaar stond er echter geen riet meer langs de dijk, waardoor er amper ijssculpturen aan de dijk waren.

 

enkhuizen 2-2021 5971enkhuizen 2-2021 5966In de Compagniehaven van Enkhuizen stond echter nog genoeg begroeiing langs het water. De harde wind in combinatie met de lage temperaturen hadden ervoor gezorgd dat alles vlak langs de waterlijn in één groot ijsspektakel was veranderd. Wat ongetwijfeld was begonnen als enkele kleine ijspegeltjes was uitgegroeid tot massieve ijskastelen. Sommige waren zo groot en zwaar geworden dat ze zichzelf overeind hielden. Het ijs had de fragiele begroeiing volledig ingekapseld.

 

enkhuizen 2-2021 6003enkhuizen 2-2021 5997Lees ook: IJssculpturen langs de Markerwaarddijk en Een bevroren bank.

Verstoppertje in het riet (Luscinia svecica cyanecula)

donderdag, 1 april 2021

blauwborstje (Luscinia svecica) 3-2021 6536Half maart keren veel blauwborstjes (Luscinia svecica cyanecula) vanuit Afrika weer terug naar Nederland en strijken ze neer in onze waterige rietvelden zoals bij de Groene Jonker. Hoewel ze volgens zeggen graag in hoge rietpluimen zitten, is het vaak nog een hele opgave om ze goed voor de camera te krijgen.  Onze blauwborstjes zijn namelijk heel wat schuchterder dan hun roodborstige neven.

 

blauwborstje (Luscinia svecica) 3-2021 6666blauwborstje (Luscinia svecica) 3-2021 6727Om goed voor hun soortgenootjes en potentiele partners op te vallen, zingen de mannetjes uit volle borst en pronken daarbij met hun blauwe keel. Ze zingen dus meestal met hun borst naar de zon. Blauwborstjes zijn echter niet gek en houden potentiele gevaren en wandelaars goed in de gaten, meestal zingen ze dus wat dieper in het riet en wat lager op de stengels. Om toch goed te adverteren waar ze zitten, vliegen ze regelmatig luid kwetterend op om daarna weer met klapperende vleugels en uitgespreide staart tussen het riet te verdwijnen.

 

blauwborstje (Luscinia svecica) 3-2021 6745blauwborstje (Luscinia svecica) 3-2021 6740Wandelaars en blauwborstjes houden elkaar hierbij goed in de gaten en turen tussen de wuivende rietstengels naar elkaar. Zeker voor een fotograaf zijn die stengels lastig, want hoewel het lijkt alsof je er dwars doorheen kunt kijken, zorgen ze er toch vaak voor dat er op de foto een vage waas over het vogeltje ligt. Daardoor zie je fotografen en wandelaars steeds met hun hoofd van links naar rechts bewegen op zoek naar het minst belemmerde zicht op het beminde blauwborstje. Deze mensen worden tegelijkertijd op dezelfde manier goed door de blauwborstjes in de gaten gehouden. Ook zij turen tussen het riet, continu afwegend of ze kunnen blijven zitten, of misschien toch beter kunnen wegvliegen. Het resultaat is bijna komisch.

 

Lees ook: Blauwborstje (Luscinia svecica cyanecula), Roodbosrstje (Erithacus rubecula), Waarom een roodborstje geen oranjeborstje heet, Pareidolie in het riet en Baardmannetjes in de Vlaardingse Rietputten (Panurus biarmicus).

Grote bonte specht met ijspegel (Dendrocopos major)

donderdag, 18 februari 2021

grote bonte specht (Dendrocopos major) 2-2021 5820Tijdens een strenge winter is er voor vogels weinig water te vinden dat niet is bevroren. Sommige watervogels, die elkaar bij de schaarse wakken opzoeken, kunnen natuurlijk rechtstreeks uit het wak drinken, maar veel andere vogels pikken dan rijp of sneeuw en voorzien op die manier in hun vochtbehoefte.

 

grote bonte specht (Dendrocopos major) 2-2021 5823grote bonte specht (Dendrocopos major) 2-2021 5825grote bonte specht (Dendrocopos major) 2-2021 5828grote bonte specht (Dendrocopos major) 2-2021 5834Maar als je een snavel hebt die ook heel goed als ijspik dienst kan doen, neem je natuurlijk geen genoegen met wat rijp. Deze (vrouwelijke) grote bonte specht had een betere manier gevonden om water binnen te krijgen. Zij wrikte een ijspegel van een tak en, terwijl ze deze tussen haar poten en de tak geklemd hield, bijtelde ze daar met haar harde snavel, stukjes ijs af. Binnen een paar minuten was er bijna niets meer van de ijspegel over.

 

Lees ook: Halsbandparkieten in de Broekpolder(Psittacula krameri).

De hartslag van een goudhaantje (Regulus regulus)

woensdag, 17 februari 2021

goudhaan (Regulus regulus) 2-2021 5039Dit punkertje is het kleinste vogeltje van Europa. In dit lijfje van amper 8,5 cm, dat slechts 4 tot 7 gram weegt, klopt een hartje amper groter dan een erwt zo snel wat wij het niet eens kunnen horen slaan.  Bij een mens slaat ons hart in rust tussen de 60 a 100 slagen per minuut, wat tijdens inspanning kan oplopen tot zo’n 130 a 190 slagen per minuut. Bij een klein vogeltje zoals het goudhaantje kan dat tussen de 600 en 1000 slagen per minuut variëren. Vogels hebben daarnaast ook een veel hogere lichaamstemperatuur dan mensen. Dit kleine goudhaantje, met een relatief groot oppervlak ten opzichte van zijn volume, heeft een constante temperatuur van zo’n 41 graden Celsius en moet tijdens deze nachten dus een temperatuurverschil met zijn omgeving van ruim 50 graden in stand zien te houden.

 

goudhaan (Regulus regulus) 2-2021 5072goudhaan (Regulus regulus) 2-2021 5167Het vraagt natuurlijk heel wat energie om zo’n hartritme en die temperatuur op peil te houden, goudhaantjes zijn tijdens de winter dan ook continu op zoek naar voedsel. Deze goudhaantjes zochten tussen dennennaalden en boomschors naar allerlei minuscule insecten, maar die moeten er dan natuurlijk wel zijn. Langdurige strenge vorst kan er dan ook voor zorgen dat veel goudhaantjes de winter niet overleven.

 

goudhaan (Regulus regulus) 2-2021 5013goudhaan (Regulus regulus) 2-2021 5015Het opvallende gele kapje heeft bij het mannetje een felle oranje veeg door het midden.

 

Lees ook: Koploze meerkoeten (Fulica atra).

Koploze meerkoeten (Fulica atra)

woensdag, 17 februari 2021

meerkoet (Fulica atra) 2-2021 6123De verhouding tussen een oppervlak van een vorm en zijn volume bepaalt hoe groot diens warmte uitwisseling met de omgeving is. De optimale oppervlakte-volume-verhouding om warmte vast te houden is een bol. Dat is de reden waarom dieren die het koud krijgen zich oprollen, met de kop tussen de poten en de staart om zich heen. Vogels hebben echter niet zo’n flexibele ruggengraat, zij steken hun kop over hun rug heen onder hun vleugels. Door hun veren op te zetten, maken ze zich groter en houden ze zoveel mogelijk lucht en warmte vast.

 

meerkoet (Fulica atra) 2-2021 5907meerkoet (Fulica atra) 2-2021 5858Meerkoeten zijn hier meesters in, als zij het koud krijgen en hun kop tussen hun vleugels steken, zou je zweren dat ze geeneens een kop hebben. Ze lijken dan nog het meeste op tribbles met veren.

 

Lees ook: Meerkoeten op het ijs.

 

Grote zaagbek (Mergus merganser)

maandag, 15 februari 2021

grote zaagbek (Mergus merganser) 2-2021 6024Grote zaagbekken vind je in Nederland vooral tijdens de winter op onze zoetwaterplassen, rivieren en bij binnenhavens. Het zijn langgerekte slanke eenden die qua lichaamsbouw wel wat van een fuut weghebben. Hun naam danken ze aan hun lange dunne snavel met getande randen. Hiermee hebben ze goed grip op hun prooi. Ze eten buiten vis, mossels, wormen, larven of kleine amfibieën ook wel kleine zoogdieren of vogels. Hun witte buik heeft vaak  een zalmroze tint die door carotenoïde pigmenten uit hun voedsel wordt veroorzaakt.

 

grote zaagbek (Mergus merganser) 2-2021 6034-De mannetjes zijn bleekroze met een zwarte rug en groene kop, de vrouwtjes hebben een grijze met bruine rug en een opvallende bruine kop met kuif.

 

grote zaagbek (Mergus merganser) 2-2021 6286grote zaagbek (Mergus merganser) 2-2021 6291grote zaagbek (Mergus merganser) 2-2021 6300grote zaagbek (Mergus merganser) 2-2021 6301grote zaagbek (Mergus merganser) 2-2021 6308grote zaagbek (Mergus merganser) 2-2021 6309Deze grote zaagbek zat in de dichtgevroren haven van Enkhuizen, daar deelde zij een klein wak met wilde eenden, kuifeenden, dodaars, futen en meerkoeten. Regelmatig nam ze een korte duik in het water en liet daarna de druppels over haar kop en rug lopen, ze leek geen enkele last van de koude te hebben. Wel had ze enige moeite om haar evenwicht te bewaren als ze het ijs weer opklom.

 

Lees ook: Meerkoeten op het ijs, Futen in de haven van Enkhuizen en Fuutfight.

Koude vogelpoten

maandag, 15 februari 2021

Kuifeend (Athya fuligula) 2-2021 5900Vogelpoten hebben in het onderste kale gedeelte dat wordt blootgesteld aan de lucht geen spieren, die zitten allemaal in het bovenste gedeelte van de poot, vlakbij het lichaam. De kale poot bestaat grotendeels uit bot, pezen en huid. Op die manier kunnen vogels hun warmte beter reguleren en hebben ze minder last van de koude.  Vogels hebben ook een speciaal bloedvatensysteem dat afkoeling via kun poten minimaliseert, het warme bloed dat naar de poten toe stroomt, loopt vlak langs de aders van het koude bloed dat terugstroomt. Op die manier wordt het koude bloed dat naar het lichaam terugstroomt alvast wat voorverwarmd en het warme bloed dat naar de poten gaat iets afgekoeld, wat verdere warmteverlies via de poten tegengaat.

 

Als het echter, zoals de laatste week, extreem hard vriest, trekken de vogels hun poten tussen hun veren, op die manier voorkomen ze dat ze met hun poten aan het ijs vastvriezen en houden ze zoveel mogelijk warmte vast. Dat heeft echter ook een nadeel. Bij de weinige wakken waar de vogels zich in de winter verzamelen, ligt er vaak een plasje water op het ijs. Als een vogel daarop, met ingetrokken poten de nacht doorbrengt, komt het wel voor dat hij met zijn buikveren in het ijs vastvriest. De enige manier om dan vrij te komen is zich met geweld los te trekken, hierbij laten ze soms niet alleen wat veren maar ook het leven.

 

Dode Kuifeend (Athya fuligula) 2-2021 5864In de haven van Enkhuizen lagen gisteren enkele bebloede kuifeenden op het ijs, naast hen zag je nog de ondiepe kuil met veren waaruit ze zich hadden losgewerkt. Strenge winters houden vaak fors huis onder de vogelpopulaties en ondanks hun ingenieuze aanpassingen aan dergelijke extreme weersomstandigheden, overleven veel vogels de winter niet.

 

Lees ook: Waarom vogels met lange poten vaak op één poot staan, Kuifeend (Athya fuligula) en Dood en de bergeend.

Groene man van metaal

dinsdag, 22 december 2020

groene man 12-2020 4208Deze miniatuurversie van mijn Effigie, is in opdracht gemaakt. Effigie bestaat uit gelakte, hardgebakken klei, is 17 cm hoog, 14 cm breed, 1,7 cm dik en weegt 101 gram. Deze metalen variant is uit één stuk L6 staal gevijld. Om hem de juiste kleur en bescherming tegen roesten te geven is hij, middels hetzelfde procedé dat ik voor de tsuba op mijn zelfgemaakte mes no. 6 heb gebruikt, zwart geoxideerd.

 

groene man 12-2020 4214groene man 12-2020 4213Het hele beeldje is 6,5 cm hoog, 5 cm breed en 0,7cm dik. Het weegt 29 gram en is afgewerkt met Tungolie en Renaissance was. Het bijbehorende doosje is voorzien van de initialen van de opdrachtgever en ter bescherming gecapitonneerd. Als het doosje dicht zit, houdt dit het beeldje op zijn plaats en kan het niet schuiven

 

groene man 12-2020 4207groene man 12-2020 4205groene man 12-2020 4204Lees ook: Van rode naar zwarte roest, Effigie en Zelfgemaakt mes no. 6.

Gesnater

woensdag, 9 december 2020

groot goorven 11-2020 4045De laatste keer dat ik bij het Groot Goorven foto’s maakte, was het heel vroeg. Er stond geen wind en terwijl de zon opkwam, werden de eenden op het ven langzaam wakker. Dat begon met wat los gekwek, maar monde al snel uit in ruzie en een druk gesnater. Over water klinkt geluid altijd harder, zeker tijdens zo’n stille, koude ochtend.

 

groot goorven 11-2020 4039groot goorven 11-2020 4040Lees ook: De wapenwedloop van woerden, Wilde eend (Anas platyrhynchos), Dood en de bergeend, Zonsopgang bij het Groot Gorven, Vaucansons eend, Kuifeend (Athya fuligula) Het oscillogram van een grauwe dag en Mist op het water.

Boompuist (Postia ptychogaster)

maandag, 7 december 2020

boompuist (Postia ptychogaster) 10-2020 3188Als je iets over deze zwam te weten wilt komen, kom je al snel in een wirwar van namen terecht. Ten eerste is dit niet de enige paddenstoel met deze naam, ook het zilveren boomkussen (Reticularia lycoperdon) wordt vaak Boompuist genoemd. Zijn Latijnse naam zelf heeft ook heel wat veranderingen ondergaan, zo stond hij ook bekend als Leptophorus-, Oligoporus- en Polyporus ptychogaster, maar sinds 1996 heet hij officieel Postia ptychogaster.

 

boompuist (Postia ptychogaster) 10-2020 3680boompuist (Postia ptychogaster) 10-2020 3251Als je deze zwam in een gids opzoekt, noemt men hem echter ook nog wel Ptychogaster albus, Ptychogaster fuliginoides of zelfs Ptychogaster pulverulentus. Al die verwarring ontstaat wel vaker bij zwammen die een onvolmaakt (ongeslachtelijk, anamorf) en een volmaakt (geslachtelijk, teleomorf) stadium kennen. Deze twee vormen van eenzelfde soort zien er soms heel anders uit en werden tot ver in de 20e eeuw vaak als twee verschillende soorten beschreven. Zo beschrijft Ewald Gerhardt de anamorfe vorm in mijn Paddenstoelengids uit 1997 bijvoorbeeld nog steeds als Ptychogaster albus en de teleomorfe vorm als Oligoporus ptychogaster.

 

boompuist (Postia ptychogaster) 10-2020 3184boompuist (Postia ptychogaster) 10-2020 3189De anamorfe (hier afgebeelde) vorm van de boompuist is redelijk algemeen. Hij ziet er dan uit als een half bolvormig kussen van 3 tot 10 cm breed, is wit tot lichtbruin en borstelig tot viltig behaard. Soms vind je hem met gelige guttatiedruppels. Deze anamorfe vorm kan bruin kleuren en in poeder uiteenvallen. De boompuist leeft op dode takken en stronken van naaldbomen en veroorzaakt bruinrot. Deze exemplaren zijn bij De brand op afgezaagde dennenstronken gevonden.

 

De boompuist is eigenlijk een buisjeszwam, iets wat je alleen aan zijn geslachtelijke vorm kunt zien. Deze teleomorfe vorm (niet afgebeeld) is echter erg zeldzaam. De Boompuist heeft dan kleine buisjesdragende hoedjes of is een hoedloze buisjeslaag die je dan op of vlak naast het kussen kunt vinden.