Weblog

De gemeentes en hun bladblazers

zaterdag, 12 maart 2022

Maart 2022, de zon schijnt volop en overal bij ons in de straat hoor je vogels fluiten. De bomen zitten vol knoppen, nog even en alles loopt uit en dan is het gure weer van de afgelopen maanden vergeten.

 

Om acht uur in de ochtend schrik ik op van het lawaai van een doorstartende motor, die maar blijft starten. Dan realiseer ik me dat het helemaal geen motor is maar een benzine gevoede bladblazer. Binnen een paar minuten wordt hij vergezeld van een tweede, die indien mogelijk nog meer lawaai maakt. Verbaasd kijk ik naar buiten, na de stormen van afgelopen tijd ligt er geen enkel blad meer op straat, dat is allang allemaal weggehaald.

 

Toch lopen er twee gemeentemannen met hun gehoorbescherming en bladblazers over het pleintje voor ons huis. Binnen drie kwartier van oorverdovend lawaai en onnodige luchtverontreiniging, waarin de hele buurt zijn adem lijkt in te houden, lukt het ze om met hun tweeën op het midden van het pleintje een klein hoopje van dode bladeren te blazen. Het hele bergje past makkelijk op een A4-tje. Ze staan er heel even misnoegt naar te kijken, maar besluiten het uiteindelijk toch maar te laten liggen. De buit is blijkbaar niet de moeite waard.

 

Samen lopen ze weg van het pleintje, terug naar hun gemeentewagen, ze stappen in en gaan op zoek naar nieuwe jachtgronden. Terwijl ze in hun elektrische wagentje wegrijden, ademt de buurt opgelucht uit en blaast de wind de losse bladeren weer terug.

 

 

Nota bene:  deze bladblazers van de gemeente stoten elk meer verontreiniging uit dan een pick-up truck van 3000 kilo. Deze twee mannen hadden dus net zo goed een uurtje met twee Ford raptors rondjes om ons pleintje kunnen rijden, dat had op de buurt en het milieu precies hetzelfde effect gehad. 

 

Lees voor andere irritaties ook: Arm hondje, Ruiken en geroken worden, Kleine dingen, Vluchtgedrag, Het gras aan de overkant en Kleine irritaties.

De gorilla van Auzoux in Leiden

dinsdag, 8 maart 2022

museum boerhaave 3-2022 1260In een donkere ruimte, achter een dik stuk glas, staat een gevilde gorilla met zijn voet op een stam en reikt met zijn hand naar een hoge zijtak. Hij kijkt onaangedaan weg van de bezoekers. Zijn houding doet denken aan die van een gorilla op een illustratie van Marie Firmin Bocourt uit 1858. Dit gedetailleerde anatomische model van een gorilla is één van Rijksmuseum Boerhaaves absolute topstukken.

 

museum boerhaave 3-2022 1247museum boerhaave 3-2022 1249Deze enorme gorilla is een complex bouwpakket van papier-maché. Oorspronkelijk bestond hij uit 104 losse delen maar daar zijn er nu nog maar 90 van over. In het Tableau Synoptique, wat normaal gesproken bij het model werd geleverd, staan alle 1193 anatomische details, die met labels en nummers over het imposante lijf worden aangegeven, met de hand beschreven. Dit model is door Dr. Louis Auzoux gemaakt en is het enige bekende gorilla-model van Auzoux waarvan de originele botten en schedel zijn gebruikt. Voor zijn modellen maakte Auzoux normaal gesproken gebruik van een bouwsel van ijzeren staven en stangen. Het feit dat dit model zijn oude botten nog heeft is een sterke indicatie dat dit wellicht de allereerste gorilla is die in Europa was te zien.

 

museum boerhaave 3-2022 1248museum boerhaave 3-2022 1259Auzoux maakte niet alleen anatomische papier-maché modellen van mensen maar ook van planten en dieren. Toen de antropoloog Paul Belloni de Chaillu (1831-1903) zijn eerste kennismaking met gorilla’s in Gabon in zijn reisverslagen van 1861 beschreef, raakte men in Europa hevig geïnteresseerd in deze toen nog onbekende dieren. Het bracht Chaillu roem en rijkdom, hij verkocht enkele dode exemplaren in Amerika en eentje vond zelfs zijn weg naar het National History Museum in Londen. In 1863 verzocht Auzoux de Franse overheid of hij misschien een Gabonese gorilla ter ontleding kon krijgen. De secretaris van keizer Napoleon III, M. de Raynaval, gaf daarop zeecommandant Octave Didelot de opdracht om een gorilla, compleet met zijn ingewanden, voor Frankrijk te verkrijgen. Het lichaam van een geschoten vrouwelijke gorilla werd vlak daarop in een groot vat brandewijn naar Parijs verzonden. Deze werd daar, onder veel belangstelling publiekelijk in het amfitheater van de Ecole de Médicine, door Auzoux ontleed. Naar aanleiding van deze eerste gorilla maakte Auzoux meerdere anatomische modellen welke hij vanaf 1869 voor 3.000,- francs verkocht. Van die modellen zijn er nu nog maar een handjevol bekend, waarvan Leiden dus het enige model met een echt skelet bezit.

 

Het Rijksmuseum Boerhave heeft met 70 van de 110 bekende modellen één van de uitgebreidste collecties Van Auzoux-modellen ter wereld en was jarenlang op zoek naar een model van een gorilla. Toen het museum bericht kreeg dat er een exemplaar te koop werd aangeboden op een Parijse vlooienmarkt, waren ze begrijpelijk enthousiast. In een loods van een Ierse handelaar in decoraties en interieurdecors vonden ze het door waterschade en misbruik beschadigde model, de handelaar gebruikte het als kapstok. Toen ze inzagen dat dit model een echte schedel met tanden had, wisten ze dat het iets bijzonders was. Het model is uiteindelijk volledig door Celine Poirier gerestaureerd en DNA-onderzoek aan het skelet bewees dat het een vrouwelijke Westelijke-Laaglang Gorilla was, wat natuurlijk een sterke indicatie is dat het hier daadwerkelijk de oorspronkelijke gorilla betrof die in 1863 door Auzoux was ontleed.

 

Klik hier voor meer foto's van het Rijksmuseum Bowerthaave in leiden en hier voor het bericht over dit museum.

 

Lees ook: Hansken de olifant, Het opgezette nijlpaard in La Specola (Ippopotamo di Boboli), Frémiet en King Kong, Frémiet: Orang-oetan wurgt een wilde uit Borneo, Anatomische modellen en Musée de l'écorché d'anatomie in Le Neubourg.

Rijksmuseum Boerhaave in Leiden

dinsdag, 8 maart 2022

museum boerhaave 3-2022 1288Dit interessante museum zou waarschijnlijk nooit zijn ontstaan als August Crommelin, de adjudant-directeur van Kamerlingh Onnes van de Universtiteit Leiden, niet de tegenwoordigheid van geest had gehad om alle verouderde wetenschapsapparatuur van de Universiteit te bewaren. Onnes voerde destijds allerlei vernieuwingen in de laboratoria door, wat er voor zorgde dat veel apparatuur overbodig werd. Deze verouderde apparatuur vormde de basis voor het museum dat in 1931 als Het Nederlandsch Historisch Natuurwetenschappelijk Museum open ging.

 

museum boerhaave 3-2022 1155museum boerhaave 3-2022 1188

 

Door de jaren heen is de collectie enorm uitgebreid en het museum verhuisd en verbouwd, het heeft zijn unieke karakter echter weten te bewaren. Het staat nu vooral bekend om zijn gereconstrureerde Anatomische Theater, zijn zeer uitgebreide collectie van Auzoux anatomische modellen en de vele geneeskundige, natuurkundige en astronomische voorwerpen.

 

museum boerhaave 3-2022 1095museum boerhaave 3-2022 1131Ook voor niet wetenschappelijk ingewijden is er in het museum genoeg te beleven en te zien. Het museum heeft een aantal topstukken die op zich alleen al het bezoek meer dan waard zijn. Zelf was ik erg onder de indruk van Antoni van Leeuwenhoeks microscoop, Christiaan Huygens’ lenzen, de Leidse Sphaera, de preparaten van Albinus en Auzoux’ anatomische model van de gorilla.

 

museum boerhaave 3-2022 1157museum boerhaave 3-2022 1218Voor meer informatie over Dr. Auzouxs anatomische modellen klik hier.

 

Klik hier voor meer foto’s van natuurhistorische en wetenschappelijke musea.

Klik hier voor meer foto's van het Rijksmuseum Boerhaave in leiden.

Klik hier voor het bericht over Auzouxs gorilla.

 

Lees ook: Natuurhistorische musea en oude collecties, Het Musée Flaubert et d'Histoire de la Médecine in Rouen, Olaus Worms Wunderkammer en Rosamond Purcell en Anatomische modellen.

Messchede voor mes 7

dinsdag, 22 februari 2022

messchede zgm 7 2-2022 1074Deze schede is bewust eenvoudig gehouden, vanwege het formaat zou hij anders teveel de aandacht van het handvat afleiden. Hij is gemaakt uit dik tuigleer en houdt het lemmet stevig ingeklemd zodat het er niet uit kan vallen.

 

messchede zgm 7 2-2022 1076messchede zgm 7 2-2022 1077messchede zgm 7 2-2022 1079messchede zgm 7 2-2022 1083Klik hier voor het bericht over mes 7 en hier, hier, hier en hier voor enkele andere messcheden.

Messchede voor mes 10, 16 en 17

dinsdag, 22 februari 2022

messchede zgm 16 2-2022 1067Dit eenvoudige hoesje van suede past om mes 10, 16 en 17. Het beschermd het lemmet en zorgt ervoor dat het aan een riem kan worden gedragen.

 

messchede zgm 16 2-2022 1069

Klik hier voor het bericht over mes 16 en 17 en hier voor het bericht over mes 10.

Messchede voor mes 4

zondag, 20 februari 2022

messchede zgm 4 2-2022 1063Deze schede was lastig om goed in vorm te krijgen. Mes 4 heeft een plat en hoekig ontwerp, iets dat ik in de schede wilde laten terugkomen zonder dat het lijnenspel daar een directe copy van zou worden. Het (wellicht ietwat lugubere) uitgangspunt voor deze schede is de Y-vormige obductiesnede die bij autopsies wordt gemaakt.

 

messchede zgm 4 2-2022 1058messchede zgm 4 2-2022 1065Omdat alle naden aan de voorkant zitten, was het nodig het leer eerst goed strak om het mes te vouwen voor ik het kon stikken. Hiervoor had ik het leer nat gevormd en met klemmen naar elkaar gebracht. Daarna heb ik binnen op de plaats van het lemmet stukken leer gelijmd die ervoor zorgen dat de vorm van de schede, als het mes erin zit, vlak ligt met het handvat en de hele schede dus één lange doorlopende rechthoek vormt. De naden aan de voorkant zijn gepolijst en liggen als een rune-vormig litteken op de huid van de schede. De omgekeerde V aan de onderkant van de schede wordt gespiegeld in die van de opening aan de bovenkant.

Deze schede past overigens ook perfect om mes 3 en 5.

 

Klik hier voor het bericht over mes no. 4.

Klik hier voor meer foto’s van zelfgemaakte messen en schedes.

Messchede voor mes 19

zaterdag, 19 februari 2022

messchede zgm 19 2-2022 1049Mijn zwarte papagaaien-mes had natuurlijk ook een schede nodig. Ik twijfelde lang of ik deze uit hout of leer moest maken, uiteindelijk koos ik voor leer. Om in de sfeer van het dier te blijven is de voorkant van de schede met lijnen, die enigszins aan die van veren doen denken, bewerkt. De schede is aan de voorzijde aan de bovenkant zwart  en aan de onderkant loopt dit uit naar zeer donkerbruin. Aan de voorkant heeft de schede, net als het mes zelf, een kleine pin van messing met zwijnentand.

 

zgm 19 2-2022 0988zgm 19 2-2022 0986o-ringen 2-2022 0967o-ring 0969De achterkant van de schede is zwart en heeft twee stalen ringen om hem mee aan een riem te bevestigen. Deze ringen zijn gemaakt uit het ijzer van het handvat van een oude emmer, die een langer veroudering-procedé hebben gehad dan het lemmet. Ze kregen daardoor een grovere structuur en zijn donkerder. De ringen kunnen aan de achterkant van de schede naar binnen worden geklapt, waardoor ze van voren niet zichtbaar zijn.  Het lemmet klemt zich in de schede en valt er niet uit, ook niet als de schede ondersteboven wordt gehouden.

 

Klik hier voor het bericht over mes no. 19.

Klik hier voor meer foto’s van zelfgemaakte messen en schedes.

Klik hier, hier en hier voor berichten over andere messcheden.

Zelfgemaakt mes no. 19

vrijdag, 18 februari 2022

zgm 19 2-2022 0979Voor dit mes heb ik een papagaai als uitgangspunt voor het ontwerp genomen. Omdat de lange staart van deze vogels zich leende voor een Perzische lemmetvorm, heb ik goed gekeken naar de traditionele pesh-kabz, jambiya en khanjar. Er bestaan veel khanjar met dierenhoofden als pommel, ook met die van een papagaai, maar de keuze van het dier bepaalt daar nooit de vorm van het handvat of lemmet, deze blijven generiek. Ik wilde dicht bij de ontwerpen van deze Arabische messen blijven en tegelijkertijd de hele vorm van het mes op het dier te baseren.

 

zgm 19 2-2022 0988zgm 19 2-2022 0986zgm 19 2-2022 0985zgm 19 2-2022 1005

 

Een goed ontwerp is altijd een samenspel tussen vorm en functie, het moet tenslotte ook functioneel zijn en als mes goed in de hand liggen. Het was dus belangrijk dat de ontwerplijnen en de ergonomie in balans waren. De eerste stap was het bepalen van de grove lijnen van de contouren. Toen ik daar enigszins tevreden over was, ben ik zowel de lemmetvorm als die van het handvat gaan verfijnen. De kop van de papagaai vroeg om extra aandacht, hij moest niet alleen lijken maar ook bij het mes passen, het was niet genoeg om een realistische papagaaienkop op een gestileerd handvat te zetten. Daarom heb ik eerst talloze tekeningen van papagaaienkoppen gemaakt. Pas toen ik tevreden was met de mate en stijl van stilering ben ik gaan kijken naar de ruimtelijke verhoudingen en omzetting naar 3D. De krommingen van de lijnen en vlakken moesten overeenkomen met die van de vogel en bij de vorm van mijn hand passen.

 

zgm 19 2-2022 0993zgm 19 2-2022 1007zgm 19 2-2022 1026zgm 19 2-2022 1030Het handvat is van ebbenhout, net als de pupillen. De ogen en de snavel zijn van zwijnentand. De bevestigingspin is van messing met een stukje ingelegd zwijnentand en het lemmet wordt aan beide kanten in het handvat bij de ricasso door twee messing liners ingeklemd. De snavel zit met epoxy en een stevige roestvrijstalen pin aan het hout vast en de iets uitstekende ogen zijn diep in het hout ingelegd. Het gehele handvat is met vijlen, scherpe mesjes en schuurpapier gevormd. De bredere schouders van de papagaai passen in de muis van mijn  hand, mijn duim past op de vleugeltippen aan de rugzijde en de poten aan de voorkant werken als vingerstop. Mijn hand past precies tussen de vingerstop en de kop van de papagaai, die ervoor zorgt dat het mes niet uit mijn hand kan schieten.

 

zgm 19 2-2022 1011zgm 19 2-2022 1014zgm 19 2-2022 1015zgm 19 2-2022 1032Het lemmet is van 6 mm dik O1 staal, heeft een prominente choil, een lange valse snede die doorloopt tot in de punt en een recurve. De ricasso is aan de bovenzijde haaks en aan de onderkant afgerond. De choil heeft de negatieve vorm van het takje waar de papagaai op zou zitten. O1 is een niet roestvast koolstofstaal. Het blanke staal was van zichzelf echter veel te licht en glanzend om goed bij het handvat en het ontwerp te passen. Door het eerst in sterke azijn te etsen en vervolgens met mijn eerder gebruikte roest-omzetting procedé gedeeltelijk zwart te maken, kreeg het een verweerder en rijker uiterlijk. Het gevormde magnetiet heb ik met staalwol gedeeltelijk weggeschuurd, waardoor de dieper geëtste gedeeltes zwart bleven en het lemmet een mattere structuur kreeg.

 

zgm 19 2-2022 1042zgm 19 2-2022 1040Het hele mes weegt slechts 265 gram en is 33 cm lang. Het lemmet is 6 mm dik en heeft een snede van 19,5 cm. Het handvat is relatief vlak, het varieert van 1,5 tot 1,8 cm dikte en is in het midden 3,7 cm breed.

 

Klik hier voor meer foto’s van zelfgemaakte messen.

Wulk (Buccinum undatum)

maandag, 7 februari 2022

wulk (buccinum undatum) 1-2022 0966Toen deze slak nog leefde was zijn schelp geelwit tot bruin en werd het door een dik bruin periostracum bedekt. Dit periostracum is een soort van opperhuid uit conchioline die om de schelp heen groeit en hem beschermt tegen chemische en biologische aantastingen. Als de slak sterft, slijt het periostracum er vaak af en verkleurt het calciumcarbonaat van de schelp naar bruingrijs tot blauwzwart. Deze, tot 11 cm hoge, schelpen spoelen vaak op onze stranden aan, hoewel ik nog nooit een volledig ongeschonden exemplaar heb gevonden. Blijkbaar is de schelp toch kwetsbaarder dan hij aanvoelt.

 

Een wulk leeft zowel van de jacht als van aas, hij heeft een voorkeur voor borstelwormen, zoals de schelpkokerworm, maar eet ook kleine zeedieren, zoals kreeftjes en kokkels. Bij tweekleppigen boort hij een eerst gaatje door de schelp, waarna hij de slak met gif doodt, de schelp opent en de slak eet. Als hij niet jaagt, graaft hij zich in onder het zand. Wulken leven bij voorkeur op zachte modderbodems tot ca 100 m diepte en kunnen wel 20 tot 30 jaar oud worden.

 

Wulken zijn in tegenstelling tot veel andere slakkensoorten niet tweeslachtig en paren massaal van het late najaar tot het einde van de winter. Tijdens de winter is het zeewater het koudst en daardoor zijn veel roofdieren, zoals krabben en kreeften die de wulkeneieren zouden kunnen eten, het passiefst. Tijdens de winter verstoppen deze roofdieren zich in de bodem of onder stenen en eten vrijwel niets. Het nadeel voor de wulken is echter wel dat de ontwikkeling van hun eieren tijdens de winter ook langzamer gaat, maar blijkbaar pakt de keuze voor een langzamere ontwikkeling maar goede bescherming tegen roofdieren positief uit voor de wulken. Ze zetten hun vele eieren af in vuistgrote bundels hoornachtige eikapsels, die als de slakjes ze hebben verlaten, regelmatig leeg op het strand aanspoelen.

 

Klik hier voor meer foto’s van schelpen.

 

Lees ook: Wulkeneieren, De heremietkreeft, Sinister, Schelpje op een sokkeltje van zand,  Raups Shell Coiling Model, Parende segrijnslakken dansen wang aan wang (Cornu aspersum) en Eikapsel van een gevlekte rog (Raja montagui).

Eikapsel van een gevlekte rog (Raja montagui)

dinsdag, 1 februari 2022

eikapsel gevlekte rog (raja montagui) 1-2022 0952De gevlekte rog is één van de algemeenste van 10 soorten roggen die in de Noordzee voorkomen. De lege eikapsels van deze rog spoelen regelmatig aan op onze kusten. Zoals de eikapsels van vrijwel alle roggen zijn deze donker en rechthoekig, met vier stekels aan de uiteinden. Deze eikapsels zijn aan een aantal kenmerken te determineren, zoals de grootte, kleur, structuur, lengte-breedte verhouding, de lengte en vorm van de horens, de voor (proximale)- en achterliggende (distale) zoom tussen de horens en de aanwezigheid en vorm van zijkielen (randen aan de zijkant van de capsule). Haaien-eikapsels onderscheiden zich van die van roggen door hun veel langere en gedraaide draadvormige horens.

 

Dit leerachtige eikapsel is zonder horens ongeveer 6 cm lang en 4 cm breed, is zwart tot donkerbruin-rood, heeft geen zijkielen, stevige horens, is licht in de lengterichting gestreept en heeft een proximaal veld dat breder is dan het distale, kortom het komt van een gevlekte rog. Gevlekte roggen zijn eierleggend, kunnen tussen de 50 cm en een meter lang worden en hebben een bruine rug met stippen en korte stekels op hun rug en snuit. Ze komen in dieptes tussen de 28 en 530 meter voor.

 

Na de bevruchting van een vrouwtjes rog gaat het eitje in de eileider een gedeeltelijk gevormd eikapsel in. Dit kapsel vormt zich daarna om het ontwikkelende ei heen. Het ei wordt pas gelegd als het kapsel volledig is. Deze kapsels worden meestal in paren gevormd, één per eileider. Zo’n kapsel is gemaakt van collageen en keratine en wordt door de rog op de zeebodem gelegd. De haakjes aan de horens zorgen ervoor dat het kapsel niet meteen wegspoelt maar blijft haken aan wier, stenen of een wrak. De eerste 6 weken is het kapsel volledig van de omgeving afgesloten, daarna opent de proximale zoom zich en zorgt de ontwikkelende rog door het bewegen van zijn staart voor een continue waterstroom langs zijn kieuwen. Binnen in het kapsel ontwikkelt de rog zich steeds verder, naarmate hij groter wordt, vouwt hij beide vinnen om zich heen en zijn staart omhoog. Als de rog na 5 a 7 maanden volledig is ontwikkeld, opent de zoom zich verder en wringt een miniatuur versie van de volwassen rog zich naar buiten. De lege eikapsels blijven drijven en spoelen regelmatig aan op de kust. Deze lege kapsels worden ook wel zeemeerminnentasjes genoemd.

 

Lees ook: Zeeschuim (Ossa sepia), Bruin schuim aan het strand, Wulkeneieren, Boorspons (Cliona celata), Dode krabben, Leven op dood, Bernard Courtois en blaaswier, Blaaswier (Fucus vesiculosus), Zeeklit (Echinocardium cordatum) en Groene zee-egel (Strongylocentrotus droebachiensis).