Dit kleine, eenvoudige zwammetje is ’s werelds meest verbreide paddenstoel, hij komt afgezien van Antarctica op elk continent voor.

Het waaiertje heeft een grijswitte behaarde hoed en verschrompelt bij koud en droog weer, waarbij de lamellen zich sluiten. Zodra de temperatuur en vochtigheid toenemen, zwelt hij weer op en krijgt hij zijn kenmerkende fraaie waaiervorm. Op deze manier beschermt de zwam tijdens ongunstige weersomstandigheden zijn waardevolle sporen en verspreidt hij deze pas als de omstandigheden gunstig zijn. Dit vermogen heeft hem in staat gesteld om grote klimaatwisselingen te overleven. Verder zijn ze totaal niet kieskeurig wat betreft hun voedingsbodem en kunnen ze zich op een groot aantal verschillende dode (en in sommige gevallen zelfs levende) houtsoorten ontwikkelen. Er zijn zelfs waarnemingen van deze zwam op bewerkt hout, dode planten en walvisbotten.

Ze worden maximaal zo’n 6 cm breed en leven in Nederland meestal op dood loofhout. Het zijn vaak de eerste zwammen die een dode afgevallen tak koloniseren en ze zijn soms ook de oorzaak van schimmelinfecties en allergieën bij mensen. Er zijn zelfs gevallen bekend waarbij immuun gecompromitteerde mensen (en één hond) door het waaiertje werden geïnfecteerd en waarbij er vruchtlichamen in de neusholte of longen groeiden. Een dergelijke besmetting is des te gevaarlijker aangezien deze zwam erg goed bestand is tegen antibiotica en schimmelwerende stoffen. Het feit dat er van deze zwam vrijwel overal minimaal 18 sporen per vierkante meter voorkomen, is dan niet echt geruststellend. Jonge exemplaren zijn eetbaar, maar worden in Europa door hun taaie structuur genegeerd. In warme, vochtige klimaten, waar minder taaie paddenstoelen sneller vergaan, worden ze echter wel gegeten.

Eén van de allereerste hydrofobe stoffen (hydrofobine) werd uit deze zwam gehaald. Deze stof heeft sterke waterafstotende eigenschappen die nuttig zijn in coatings. Verder wordt deze paddenstoel gekweekt om er polysacharide schizophyllan uit te halen, een middel dat gebruikt wordt bij de behandeling van baarmoederkanker. Het waaiertje dankt zijn wetenschappelijke naam aan Schiza voor splijten en phyllo voor blad of kieuw. Commune is Latijn voor gemeenschappelijk en wijdverspreid.

Lees ook: Het (on)gewone elvenbankje (Trametes versicolor), Winterhoutzwam (Lentinus brumalis), Spekzwoerdzwam (Phlebia tremellosa), De echte tonderzwam en de onvermijdelijkheid van de zwaartekracht (Fomes fomentarius) en Zwam met blauwe plekken: De blauwe kaaszwam (Cyanosporus caesius).

Klik hier voor meer berichten over paddenstoelen en hier voor meer foto’s.