Deze eenjarige gaatjeszwammen zijn enigszins variabel in kleur, je kunt van november tot april licht okerkleurige, tot diepbruine en bijna zwarte exemplaren tegenkomen. Ze worden zo’n 10 cm groot en hebben duidelijk zichtbare diepe poriën aan de onderkant van de hoed. Wat de winterhoutzwam als soort echter uniek maakt is het feit dat hij op drie verschillende ruimtemissies is geweest.

De steel van de ontwikkelende winterhoutzwam is fototropisch en groeit, nog voor de hoed wordt gevormd, sterk naar het licht toe. Als de hoed daarna een diameter van zo’n 9 mm heeft bereikt, wordt de steel geotropisch en groeit hij tegen de zwaartekracht in. Deze twee groeimethoden zorgen ervoor dat de zwam zich zo ontwikkelt dat hij in een goede positie komt om zijn sporen te verspreiden. Onderzoek naar deze groeimethode aan boord van de Saljoet-5, 6 en Kosmos 690, toonde aan dat deze zwam bij afwezigheid van zwaartekracht en licht in de vorm van een spiraal of bal groeit én geen hoed ontwikkelt, terwijl hij zich bij gewichtloosheid en de aanwezigheid van licht nagenoeg net zo ontwikkelde als op aarde.

De winterhoutzwam blijkt daarnaast ook nog in staat te zijn om dibutylftalaat (DBP), een in water onoplosbare weekmaker die veel in plastics wordt gebruikt, binnen zeer korte tijd af te breken. Er ligt hier op Aarde dus misschien nog een schone taak voor deze kleine avontuurlijke houtzwam.

Lees ook: Spekzwoerdzwam (Phlebia tremellosa), Zwam met blauwe vlekken: De blauwe kaaszwam (Cyanosporus caesius), Het (on)gewone elvenbankje (Trametes versicolor) en De echte tonderzwam en de onvermijdelijkheid van de zwaartekracht (Fomes fomentarius).