In een donkere ruimte, achter een dik stuk glas, staat een gevilde gorilla met zijn voet op een stam en reikt met zijn hand naar een hoge zijtak. Hij kijkt onaangedaan weg van de bezoekers. Zijn houding doet denken aan die van een gorilla op een illustratie van Marie Firmin Bocourt uit 1858. Dit gedetailleerde anatomische model van een gorilla is één van Rijksmuseum Boerhaaves absolute topstukken.

Deze enorme gorilla is een complex bouwpakket van papier-maché. Oorspronkelijk bestond hij uit 104 losse delen maar daar zijn er nu nog maar 90 van over. In het Tableau Synoptique, wat normaal gesproken bij het model werd geleverd, staan alle 1193 anatomische details, die met labels en nummers over het imposante lijf worden aangegeven, met de hand beschreven. Dit model is door Dr. Louis Auzoux gemaakt en is het enige bekende gorilla-model van Auzoux waarvan de originele botten en schedel zijn gebruikt. Voor zijn modellen maakte Auzoux normaal gesproken gebruik van een bouwsel van ijzeren staven en stangen. Het feit dat dit model zijn oude botten nog heeft is een sterke indicatie dat dit wellicht de allereerste gorilla is die in Europa was te zien.

Auzoux maakte niet alleen anatomische papier-maché modellen van mensen maar ook van planten en dieren. Toen de antropoloog Paul Belloni de Chaillu (1831-1903) zijn eerste kennismaking met gorilla’s in Gabon in zijn reisverslagen van 1861 beschreef, raakte men in Europa hevig geïnteresseerd in deze toen nog onbekende dieren. Het bracht Chaillu roem en rijkdom, hij verkocht enkele dode exemplaren in Amerika en eentje vond zelfs zijn weg naar het National History Museum in Londen. In 1863 verzocht Auzoux de Franse overheid of hij misschien een Gabonese gorilla ter ontleding kon krijgen. De secretaris van keizer Napoleon III, M. de Raynaval, gaf daarop zeecommandant Octave Didelot de opdracht om een gorilla, compleet met zijn ingewanden, voor Frankrijk te verkrijgen. Het lichaam van een geschoten vrouwelijke gorilla werd vlak daarop in een groot vat brandewijn naar Parijs verzonden. Deze werd daar, onder veel belangstelling publiekelijk in het amfitheater van de Ecole de Médicine, door Auzoux ontleed. Naar aanleiding van deze eerste gorilla maakte Auzoux meerdere anatomische modellen welke hij vanaf 1869 voor 3.000,- francs verkocht. Van die modellen zijn er nu nog maar een handjevol bekend, waarvan Leiden dus het enige model met een echt skelet bezit.

Het Rijksmuseum Boerhave heeft met 70 van de 110 bekende modellen één van de uitgebreidste collecties Van Auzoux-modellen ter wereld en was jarenlang op zoek naar een model van een gorilla. Toen het museum bericht kreeg dat er een exemplaar te koop werd aangeboden op een Parijse vlooienmarkt, waren ze begrijpelijk enthousiast. In een loods van een Ierse handelaar in decoraties en interieurdecors vonden ze het door waterschade en misbruik beschadigde model, de handelaar gebruikte het als kapstok. Toen ze inzagen dat dit model een echte schedel met tanden had, wisten ze dat het iets bijzonders was. Het model is uiteindelijk volledig door Celine Poirier gerestaureerd en DNA-onderzoek aan het skelet bewees dat het een vrouwelijke Westelijke-Laaglang Gorilla was, wat natuurlijk een sterke indicatie is dat het hier daadwerkelijk de oorspronkelijke gorilla betrof die in 1863 door Auzoux was ontleed.

Klik hier voor meer foto's van het Rijksmuseum Bowerthaave in leiden en hier voor het bericht over dit museum.

Lees ook: Hansken de olifant, Het opgezette nijlpaard in La Specola (Ippopotamo di Boboli), Frémiet en King Kong, Frémiet: Orang-oetan wurgt een wilde uit Borneo, Anatomische modellen en Musée de l'écorché d'anatomie in Le Neubourg.