Weblog
Vier
Monday, 25 April 2011
Hippocrates geloofde dat het menselijke karakter werd veroorzaakt door de verhouding tussen vier stoffen. Deze vier humores of lichaamssappen zijn bloed (sanguis), gele gal (cholè), zwarte gal (melas cholè) en slijm (flegma). Bij een gezond mens zijn deze sappen in evenwicht. Als één van deze sappen overheerst, resulteert dat echter in een bepaald karaktertype. Bij de sanguinicus overheerst het bloed, hij is vrolijk maar oppervlakkig. De flegmaticus heeft een teveel aan slijm, hij is rustig maar onbewogen. De cholericus heeft teveel gele gal, dit maakt hem druk en opvliegend. En bij de melancholicus overheerst de zwarte gal, hij is zwaarmoedig en zorgelijk.
Dat Hippocratus geloofde dat er vier karakterbepalende stoffen waren, was nog niet zo vreemd. Tenslotte had Pythagoras de materie al in vier elementen (water, vuur, lucht en aarde) en in vier toestanden (heet, koud, nat en droog) ingedeeld. Verder waren de horizon in vier windstreken, het jaar in vier seizoenen en de dag in vier dagdelen verdeeld.
Vier is het basisgetal voor veel verdelingen. Ons hart heeft vier kamers, we kennen vier bloedgroepen (A,B,O en AB) en alle hogere dieren hebben vier ledematen. Net als de meeste tafels en stoelen. Tevens is vier het enige getal dat evenveel letters telt als het betekent, dit geldt zowel in het Nederlands, als het Engels, Duits, Zweeds, Noors en Hebreeuws. In het Christendom kennen we natuurlijk nog de vier ruiters van de Apocalyps en de vier evangelisten. Zelfs de naam van God, de Tetragrammaton, wordt met vier letters (YHWH) geschreven.
Vreemd genoeg worden de treden in ons DNA ook door vier verschillende stoffen gevormd. Deze vier basen, Adenine, Thymine, Cytosine en Guanine blijken, naarmate we ons DNA verder ontrafelen, steeds belangrijker voor ons karakter. Zo beken zat Hippocrates er niet eens zo ver naast. Hij had alleen de stoffen verkeerd, niet hun aantal of belang.
Paaseiland
Monday, 25 April 2011
Op paaszondag 5 april 1722 ontdekte Nederlands onbekendste ontdekkingsreiziger het Polynesische eiland Rapa Nui, dat hij Paaseiland noemde. Deze kapitein kwam uit Middelburg en was in opdracht van de West-Indische Compagnie op zoek naar het mythische Zuidland, Terra Australis Incognita, waarvan men vroeger geloofde dat dit op het Zuidelijke halfrond lag. Hij kwam echter in Batavia terecht, het gebied van de concurrerende Oost-Indische Compagnie, hier ontdekte hij in de Samoa archipel dus Paaseiland. Dit kleine eilandje is ongeveer even groot als Texel en is één van de meest geïsoleerde eilanden ter wereld. Het dichtstbijzijnde eiland ligt 2075km verder. Deze “vergeten” kapitein kom je nu vrijwel alleen nog in straatnamen tegen, zoals de Jacob Roggeveenstraat in Tilburg.
Schuld in het Westen, schande in het Oosten
Wednesday, 20 April 2011
Emoties als schaamte, schuld en schande staan vaak dicht bij elkaar. De omgang met en de diepte van dergelijke emoties zijn vaak cultuurbepaald. Ik denk dat we het verschil in de omgang met schuld en schande kunnen zien als één van de wezenlijke cultuurverschillen tussen het Oosten en het Westen.
In het Westen hebben we een schuldcultuur, schuld door zonde, overerfelijk en door religie aangewakkerd. Als iemand heeft gezondigd of iets strafbaars heeft gedaan wordt hij gestraft en daardoor weer gereinigd. Wij zijn hierdoor snel in het toekennen van schuld. We kijken zelfs eerder naar de schuldvraag dan naar de oplossing en leren al van jongst af aan om schuld door te schuiven. Als iemand in het Westen een fout maakt is zijn eerste reactie vaak om te doen alsof er niets aan de hand is. Fouten maken is nu eenmaal niet leuk, behalve als een ander het doet.
Onlangs hoorde ik een aantal mensen praten over een brandvlek op een kleedje. Dit ene kleedje was al door hun hele vriendenkring opgegeven aan de verzekering en ze waren trots op de manier waarop zij hiermee de boel wisten te belazeren. Zelfs iemand die regelmatig te hard rijdt, fout parkeert of eens iets mee neemt zonder te betalen durft daar vaak over te pochen. Deze mensen schamen zich duidelijk niet voor een fout. Liever discussiëren ze over de vraag of ze wel fout zaten. Zo vinden ze steeds weer nieuwe redenen waarom zij toch niet schuldig zouden zijn. Ze konden er niets aan doen, iedereen doet het, het is de schuld van een ander, hun omgeving of van hun opvoeding. Schuld zorgt hier duidelijk niet voor schaamte of schande. En als er dan toch gestraft wordt treft deze straf alleen de dader en niet zijn directe omgeving of familie.
In het Oosten hebben ze een schandecultuur. Men is zich zeer bewust van zijn plaats binnen de samenleving of groep en de waardigheid of eer die daar mee samenhangt. Elke aantasting van iemands waardigheid wordt gezien als gezichtsverlies en leidt tot schande. Zelfs iets simpels, zoals zeggen dat iemand het fout heeft, wordt gezien als een mogelijke aantasting van diens eer. In plaats van nee zeggen ze dus liever: ja maar. Men maakt zich zo druk om eer en aanzien dat een eenvoudige begroeting een tandenknarsend ritueel wordt. Als vroeger een Japanner iemand niet op de juiste manier aansprak, kon hij hiervoor zelfs de doodstraf krijgen. Hier is men niet bang om fouten te maken of zelfs om gestraft te worden, men is bang voor het gezichtsverlies dat men lijdt als de fout uitkomt. Gezichtsverlies is hier een grotere straf dan een boete of vrijheidsberoving. Leven in deze constante evaluatie door anderen laat zijn sporen achter. mDe glimlach bevriest op het gezicht, men spreekt niet over problemen of falen en zal niet snel om hulp vragen.
Een ander verschil tussen schuld en schande is dat in het Westen de schuld alleen bij de daders ligt maar in het Oosten schande een hele groep raakt. Eén persoon kan schande over een grote groep mensen, zoals een familie of bedrijf, afroepen. De veroorzaker van de schande is dan niet alleen verantwoordelijk voor zijn eigen gezichtsverlies maar voor dat van de hele groep. Juist omdat schande door de groep wordt gedragen is deze voor de dader ondraaglijker dan straf. Nergens wordt het verschil tussen schuld en schande duidelijker dan bij zelfdoding door een "schuldige" of "schandige" dader. Als in het Westen een schuldige zich van zijn leven berooft zien wij dat als laf. Hij ontneemt de samenleving de kans om hem te straffen, zelfs als dat de doodstraf zou zijn. In het Oosten kan in sommige gevallen echter alleen een rituele zelfmoord de schande van iemand wegwassen, hier wordt dit niet als laf maar juist als eervol gezien.
Naarmate de wereld verder globaliseert zullen de verschillen tussen het Oosten en het Westen en daarmee de verschillen tussen de omgang met schuld en schande waarschijnlijk steeds kleiner worden.
Lees ook schaamte, schuld en schande
Honorificabilitudinitatibus of Floccinaucinihilipilification
Thursday, 14 April 2011
Indubitably was één van de eerste Engelse woorden waar ik mijn tong maar moeilijk omheen kon krijgen. Ik kwam het tegen bij Conan Doyle’s zijn Sherlock Holmes verhalen en ben het daarna zelf ook gaan gebruiken. Telkens als ik zo’n mooi woord tegen kom probeer ik het me eigen te maken en het aan mijn vocabulaire toe te voegen. Sommige van deze bijna onbegrijpelijk lange woorden hebben een heel eigen ritme en schoonheid.
Maar als het gaat om wat nu het langste en moeilijkste Engelse woord is, twijfel ik tussen floccinaucinihilipilification en honorificabilitudinitatibus. De eerste wordt vaak gezien als het langste woord in de Engelse taal en betekent de handeling of gewoonte om iets als onbelangrijk af te doen. De tweede komt uit Shakespeare’s komedie Love’s labour’s Lost en zou je kunnen vertalen als “ontvankelijke eerbaarheid”. In deze komedie converseren twee pedante schoolmeesters in een mengelmoes van Latijn en pretentieus Engels. Hierin zegt de komische Costard het volgende over het gesprek: "O, they have lived long on the alms-basket of words. I marvel thy master hath not eaten thee for a word; for thou art not long by the head as honorificabilitudinitatibus: thou art easier swallowed than a flap-dragon."
Maar misschien is het mooiste lange woord wel hippopotomonstrosesquippedaliofobie, de angst voor lange woorden.
Joeri Gagarin
Tuesday, 12 April 2011
Vandaag is het precies 50 jaar geleden dat één van mijn grote helden, Joeri Gagarin, als allereerste mens de ruimte in ging. In mijn kinderkamer had ik een poster van zijn Vostok1 aan mijn muur hangen.
Gagarin was van eenvoudige afkomst en wist zich, voor mij en voor de hele wereld, op te werken tot het toonbeeld van een held. Gagarin werd op 9 maart 1934 geboren in het gezin van een kolchosboer in het district Gzjatsk. Zijn oorspronkelijke beroep was handvormer en metaalgieter. Later ging hij naar het Industrieel Technikum in Saratov, waar hij in 1955 eindexamen deed. Zijn eerste stappen op het gebied van de luchtvaart maakte Gagarin tijdens een cursus van de luchtvaartclub in Saratov. Na afloop van deze cursus ging hij over naar de luchtvaartschool in Orenburg en in 1957 trad Gagarin als piloot in dienst van de Russische luchtmacht. In 1960 werd hij lid van de Communistische Partij en in 1961 ondernam hij de ruimtevlucht die hem legendarisch maakte. In de Vostok 1 reisde hij in 89minuten en 6 seconden om de wereld. Na terugkeer op aarde werd hem in het Kremlin de Lenin-orde toegekend en werd hij benoemd tot ‘Held van de Sovjet-Unie’. Gagarin is dan Sovjetheld no. 11.175. Hij reisde daarna de hele wereld rond als boegbeeld van de Sovjet-Unie. In Moskou staat er voor hem zelfs een 40-meter hoog titanium monument. Als men hem vroeg hoe het was om beroemd te zijn zij hij altijd; “ik ben maar een gewone sterveling”, in de Sovjet-Unie werd hij echter vereerd als een halfgod.
En zo zag Gagarin er ook uit. Hij leek zelfs op een andere ruimteheld van me namelijk James T. Kirk. Tijdens het verslag van zijn tocht werd hij door de commentator van de Russische televisie als volgt omschreven: “voor hen die deze foto niet zien, willen we graag een beschrijving geven van de prachtkerel. Op het scherm verschijnt het beeld van een man van ruim 25 jaar met een vriendelijk Russisch gezicht, ogen iets uit elkaar, mooie borstelige wenkbrauwen en hoog voorhoofd. Hij draagt een vliegershelm en een lichte overall. Hij glimlacht. Moeten we hieraan nog toevoegen dat deze man, de eerste die door de ruimte durfde te vliegen, naar de sterren te reiken en neer te zien op aarde, een man is met een zeer groot en zeer waarachtig karakter, dat blijkt uit zijn glimlach en uit zijn intelligente, mooie ogen?”.
Later leerde ik dat het oorspronkelijk niet Joeri Gagarin maar German Titov was die voor deze missie was uitgekozen. De Russische autoriteiten vonden German echter niet Russisch genoeg klinken en kozen daarom voor Joeri. Ook was Titov afkomstig uit een middenklasse-milieu van onderwijzers, en dus veel minder geschikt dan Gagarin, die van eenvoudiger komaf was, om de proletarische idealen van de Sovjet-Unie te vertegenwoordigen. Titov mocht in de Vostok 2 wel als tweede rus de ruimte in. Als Titov geen German maar Joeri had geheten zouden we nu misschien wel een 40-meter hoog titanium Titov momument, Titov-stad, een Titov kosmonauten trainingscentrum, een Titov-Sojoez capsule, een Titov museum en zelfs een Titov-krater op de maan hebben. En dan zou dit stukje Joeri Titov hebben geheten.
Lees ook keuzes en talenten
Vruchtbeginsel
Saturday, 9 April 2011
In mijn tuin begint de bloesem nu aardig uitgebloeid te raken. Als de kroonblaadjes zijn gevallen blijft het vruchtbeginsel over. Samen met de kelkbladeren vormen de stempel en de meeldraden dan nog heel even een klein bouwsel. Binnen een paar dagen vallen de meeldraden ook af en zal het vruchtbeginsel uitgroeien tot een vruchtje.
