Al voordat ik aan Aninga begon, was het mijn bedoeling om een dolk met een daarbij passende schede te ontwerpen. Deze schede moest, net als het handvat, uit hout en zacht-staal worden gemaakt. Maar ik heb wel lange tijd getwijfeld aan de manier waarop deze schede aan een riem kon worden bevestigd. Uiteindelijk heb ik gekozen voor een traditioneel ontwerp met een leren bovenstuk.  

Als eerste heb ik uit hetzelfde blok wengé als waaruit het handvat was gehaald een mooi stuk in de lengte doorgezaagd en daarna beide helften dusdanig uitgehold dat er net voldoende ruimte voor het lemmet en een laag fluweel overbleef. Het lemmet moest daarbij precies zo strak in de schede passen dat deze niet klemde maar er ook niet meteen uit zou glijden als je hem op de kop hield. Hierdoor waren de marges bij het uithollen erg klein. Omdat fluweel aan de bovenzijde geen voelbare schering en inslag heeft, zal de punt van een mes er niet snel in blijven hangen. Het nadeel is echter wel dat de fluweeldraden aan de losgeknipte kanten door gebruik vaak wat makkelijker loskomen. Om dat te voorkomen heb ik het fluweel zo op maat geknipt dat de oorspronkelijke gestikte buitenrand precies in de mond van de schede kwam te liggen. Nadat dit fluweel in beide holtes was bevestigd, zijn beide helften zo tegen elkaar gelijmd dat de nerf weer doorliep en kon alles grof in vorm worden gevijld. De grootste uitdaging daarbij lag erin om de contouren van de schede zo dicht mogelijk bij die van het lemmet te houden. Dit betekende dat het hout op sommige plekken slechts een paar millimeter dik mocht worden.  

Omdat ik de contouren van de schede over de volle lengte in één ononderbroken lijn wilde laten doorlopen, kon ik het leren bovenstuk niet gewoon om de houten schede heen klemmen, want dan zou het bij de overgang te ver uitsteken. Ik zou het hout daarvoor dus eigenlijk op de volle dikte van het leer moeten uitvijlen, maar omdat ik sterk 3 mm dik tuigleer wilde gebruiken was het hout daar niet dik genoeg voor. Ik moest het leer dus, op de plaatsen waar het om het hout ging, eerst een flink stuk dunner maken en daarna het hout aan de bovenkant van de schede op exact dezelfde dikte uitvijlen, er goed op lettend dat ik niet een te dun stuk hout overhield en tot op het fluweel zou vijlen. Het leer heb ik, na het op maat te hebben gesneden, nat gemaakt en zo gevormd dat de leren draagriem door de spleten in het leer liep en het leer zelf strak tegen het hout aan paste. Nadat het leer was gedroogd heb ik het aan de achterkant met kruisstreken vastgezet. Omdat ik het hout van de schede onder het leer een klein beetje bol had gelaten en het leer er strak omheen had getrokken, zit het nu zonder lijm toch muurvast. Aan de bovenkant van het stuk leer steekt voor en achter een flap boven de mond van de schede uit, deze zogenaamde chappe voorkomt dat vuil en regen in de schede kan komen. Vaak zat zo'n chappe op het mes zelf, net onder de guard en over de ricasso, zodat hij, als het mes in de schede zit, precies over de mond van de schede past. Maar er zijn ook veel traditionele ontwerpen waarbij deze chappe, net als in dit geval, op de mond van de schede zelf is gemonteerd.  

Om in de stijl van het mes te blijven, wilde ik graag een stalen punt, een zogenaamde chape, aan de onderkant van de schede. Meestal wordt deze uit een gebogen en gesoldeerd stuk staal over het hout heen bevestigd, maar dat zou wederom de doorlopende contouren van de schede doorbreken. Daarnaast wilde ik ook niet dat je kon zien dat de chape uit een dun plaatje staal was gemaakt. Uiteindelijk besloot ik om deze chape uit één massief stuk zacht staal te maken. Omdat de punt van het lemmet binnen de schede tot in de chape moest doorlopen, moest ik dit staal dus niet alleen precies op maat vijlen, maar ook zo zien uit te hollen dat de punt van het mes samen met de fluwelen binnenlaag en voldoende dikte van het hout nog daarin zou passen. Verder moest het hout zo in vorm worden gevijld dat de hoek van de stalen chape naadloos tegen het hout aan kwam te liggen en alle lijnen netjes door zouden lopen. Dit continue passen, meten en bijvijlen kostte veel meer tijd dan ik had gehoopt, maar kwam de uiteindelijke uitstraling van de schede wel enorm ten goede. Nadat de chape strak om het hout was gelijmd, kon ik eindelijk alles bijvijlen en gladschuren, waarbij ik er goed op moest letten dat ik niet te diep in het zachtere hout schuurde en daarmee de contouren zou verpestten. De schede heeft, net als het mes, over de volle lengte in het midden een geknikte rug en is met een laag renaissance-was afgewerkt. 

De woorden chappe en chape stammen beide af van het Latijnse cappa (kap of cape) wat is afgeleid van caput (hoofd). De schede is 26,5 cm lang en weegt 82 gram. Als het mes in de schede zit is het geheel 37,5 cm lang en weegt het 327 gram. 

Het kistje is gemaakt van zaagafval, resthout dat overbleef van het op breedte zagen van dikke eikenhouten planken. Deze losse stukken hout zijn op maat gezaagd, tegen elkaar gelijmd, op gelijke dikte geschaafd en daarna als kistje in elkaar gelijmd. Dit kistje heeft een binnenlaag van hardhout-triplex. Binnenin ligt een los triplex frame waarin het mes op strookjes tuigleer rust en dat je uit het kistje kunt halen. Het geheel is afgewerkt met Deense olie. Aan de binnenkant van het deksel zit een etiket met de specificaties van het mes en aan de kopse kant buiten een klein etiket met zijn naam. Het hele kistje meet 12,5 bij 6,25 bij 42,5 cm. 

Klik hier voor het bericht over Aninga, hier voor meer foto’s van dit mes, hier voor meer berichten over andere messen en hier voor meer foto's van andere zelfgemaakte messen.

Een grote zilverreiger is een imposante verschijning. Met zijn witte verenkleed en spanwijdte van 1,7 meter kijk je normaal gesproken niet zomaar over hem heen, behalve als hij in de sneeuw staat. Reigers zijn sowieso al meesters in onbeweeglijk stilstaan, maar een rustende zilverreiger wordt in een sneeuwlandschap vrijwel onzichtbaar, alleen zijn zwarte poten en oranje snavel vallen dan nog op.

Deze zilverreiger vloog bij het Tilburgse Noorderbos over een weiland, hij leek geen last te hebben van de harde wind en landde geruisloos midden in het veld in de sneeuw. Daar bleef hij even roerloos staan, tot hij mij in de gaten kreeg en opvloog naar een boom. Terwijl de sneeuw om hem heen joeg, balanceerde hij ongenaakbaar op een tak. Hoewel ik met muts en shawl op moeite moest doen om in de harde wind mijn camera recht te houden, keek hij ongestoord om zich heen. Heer en meester van zijn omgeving, stil en onzichtbaar als een geest en net zo onaantastbaar voor de elementen.

De waarnemingen van deze oorspronkelijk mediterrane vogels worden in ons kleine kikkerlandje steeds normaler. Sinds ze hier in 1978 voor het eerst broedden, overwinteren ze hier steeds vaker. De grootste populaties vind je nu nog in de Oostvaardersplassen, maar ik kom ze ook in de polders en weilanden van Noord Brabant regelmatig tegen.

Lees ook: Waarom vogels met lange poten vaak op één poot staan, Dode reiger en Vliegende reigers (Ardea cinerea).

Kauwtjes zijn buitengewone intelligente en sociale dieren die zich vrijwel altijd in groepen bewegen. In de winter zie je ze overal in de stad sjacheren en struinen ze onze tuintjes af op zoek naar voedsel. Het makkelijkst zijn dan vaak de vetbollen die we speciaal voor de vogeltjes ophangen. Als een groepje kauwen echter zo’n mezenbol hebben ontdekt, maken die mezen geen schijn van kans meer.

Bij mij in de tuin hangen deze bollen aan een haak, eerst hingen ze aan de onderste haak maar toen konden de kauwtjes de hele bol er vrij makkelijk vanaf trekken, waarna ze hem binnen een mum van tijd op de grond soldaat maakten. Tegenwoordig heb ik het ze iets moeilijker gemaakt. Nu hangen de bollen aan de bovenste haak, waardoor hij er niet meer zo makkelijk vanaf kan, maar ook daar vonden ze al snel iets op. Ze komen nu regelmatig in een groepje langs, waarbij er een paar bij toerbeurt de wacht houden vanaf de schutting, er één of twee aan de vetbol pikken en de rest op de grond de losgebroken brokjes oppikken. Als de kauw bij de vetbol echter niet genoeg brokjes laat vallen of er teveel zelf opeet, ontstaat er al snel onmin op de grond. Binnen de kortste keren vliegt er dan één op om hem te verjagen en zijn plaats in te nemen, iets dat zelden zonder slag of stoot gaat. Het is dan heel even een kabaal van jewelste, maar al snel daalt de rust weer in en nemen ze allemaal hun rol weer op zich.

Lees ook: De ogen van een kauw (Corvus monedula), Zwarte kraaien aan de pier (Corvus corone), Roek (Corvus frugilegus), Aasetende eksters (Pica pica) en Dood en de bonte kraai (Corvus cornix).

Voor mijn dertigste mes wilde ik graag een keer een dolk maken. Een dolk is namelijk een stuk complexer om te maken dan een mes. Bij een mes hoeven maar twee snijvlakken gelijk te zijn, bij een dolk vier, daarbij valt het meteen op als deze vlakken niet precies symmetrisch zijn. Dit is ook mijn eerste mes dat niet met epoxy is verlijmd en dat ten alle tijden uit elkaar gehaald kan worden en waarbij de hele pommel (en dus niet alleen een losse pommel-schroef die daar doorheen gaat) als bevestigingsschroef fungeert.

Bij het ontwerp ben ik volledig uitgegaan van het stuk A2-staal dat ik overhad van mijn 29^e mes, Keris hujan. Het ontwerp van het lemmet en het formaat van deze dolk zijn volledig gebaseerd op de dimensies van dit reststuk. Vanaf het begin was het dus al duidelijk dat dit een relatief kleine en slanke dolk moest worden. Hoewel de guard en de pommel doen denken aan die van enkele historische dolken zijn ze wel qua vorm aangepast naar het ontwerp van deze dolk. Beide zijn gemaakt uit een plaat zachtstaal van 14 mm dik. Dit limiteerde niet alleen hun maten maar bepaalde ook hoe dik de hele dolk kon worden. Ik wilde dat het ontwerp historisch accuraat zou aanvoelen maar tegelijkertijd ook uniek zou zijn.

De holgeslepen snijvlakken van het lemmet beginnen, vanaf iets voor het einde van de ricasso, met een zachte curve waarna ze elkaar, naar de punt toe, in het midden raken. Dit zorgt ervoor dat de beide snijvlakken aan de zijkanten van het mes ook langzaam naar elkaar toe krommen en elkaar op ca 1/3 van de lengte van het lemmet raken en overgaan in de daadwerkelijke snede. De eerste helft van het lemmet loopt, vanaf de ricasso bezien, recht terwijl de laatste helft zich naar de punt toe kromt. Het lemmet heeft een distale taper, een dikte afname, waarbij het bij het gevest een stuk dikker is en naar de punt toe geleidelijk afneemt. Dit zorgt voor een betere balans en betere penetratie en snij-eigenschappen. De lange angel heeft een rechthoekige doorsnede waardoor de guard en spacers niet kunnen verdraaien. De laatste paar centimeters zijn rond en naar M5 schroefdraad getapt.

De guard heeft net als het mes een rug en knikt naar de zijkanten weg. De armen buigen iets omhoog en eindigen in een driehoekig schildje. De onderkant van de guard gaat van vrijwel rechthoekig over in een ovaal, waardoor de onderkant van de armen twee lange driehoeken vormen met de punten aan de uiteinden. De guard gaat over in een ovale roestvrijstalen spacer die over de omtrek een ondiepe geul heeft. Boven en onder deze brede spacer zitten twee dunne alpaca spacers die net wat kleiner zijn. Op deze manier lopen de contouren vanaf de guard, via de spacer mooi over in de lijnen van het handvat en bieden de iets inspringende alpaca spacers wat extra reliëf, kleur en grip.

Het houten handvat is van Wenge, deze tropische houtsoort heeft een mooie tekening, maar is moeilijk te bewerken. Het is extreem hard en heeft vaak diepe poriën. Omdat het gereedschap snel bot maakt en er altijd een risico bestaat dat je tijdens het bewerken wat splinters uit het hout trekt, kun je het na het grof in vorm gebracht te hebben het beste met ijzervijlen en schuurpapier afwerken. Dit stuk hout heeft, net als het lemmet en de guard, een rug over de lengte en gaat vanaf de spacer via een holle kromming over  in een lichte bolling naar de pommel. Het houten handvat heeft een museumpasvorm en is dus net iets breder dan de alpaca spacer en de pommel. De kleur en tekening van dit hout zijn erg gevoelig voor welke afwerking je kiest. Ik had wat testjes gemaakt met Tung-olie, Deense olie, Cyano-acrylaat en Renaissance-was. Het bleek dat de meeste afwerkingen de lichte lijnen in het hout aanzienlijk verdonkerden, waardoor het contrast van de tekening sterk afnam. Alleen bij een afwerking met enkele dunne lagen Renaissance-was bleven kleur en tekening goed behouden.

De vorm van deze pommel is gebaseerd op die van de oude vissenstaart-pommels, zoals die vroeger bij veel dolken en zwaarden werden toegepast. Hier is het middelste gedeelte van de staart echter niet net zo dun als de vleugels maar vormt dit een ronde knop, die als een kop boven de zijarmen staat. Hierdoor lijkt de pommel wat meer op een gewrichtsknook en ontstaan er twee geulen die over de armen heen lopen en naar de middenrug buigen die vanuit het lemmet via de guard en het hout de centrale symmetrielijn van de dolk vormen. De pommel heeft ook een twee keer zo dikke alpaca spacer als die er onder de guard zit, deze loopt echter gelijk aan de contouren van de pommel en springt dus niet in. In de pommel zit centraal in het miden een lang gat dat naar M5 schroefdraad is getapt. Aangezien de vleugels van de pommel evenwijdig moeten staan aan die van de guard en je de pommel aan de angel vastschroeft en daarmee het hele mes bij elkaar houdt, moet het houten handvat precies lang genoeg zijn om de pommel er stevig én onder de juiste hoek op te kunnen schroeven. Als dit houten handvat net iets te kort of te lang is, kun je de pommel geen hele halve slag verder draaien en staat hij dus uit het lood. Als na lange tijd het hout iets krimpt of uitzet kan het dus ooit nodig zijn om een schuurpapiertje een aantal keer over de kopse kant van het hout te halen om weer de juiste klemming te verkrijgen. De lengte van het schroefdraad heeft speciaal hiervoor een aanzienlijke veiligheidsmarge gekregen.

Deze dolk is vernoemd naar de Amerikaanse slangenhalsvogel Anhinga. Een aalscholverachtige vogel uit de warmere streken van Amerika. Deze vogel jaagt op vissen die hij aan zijn scherpe, dunne snavel spietst. De Braziliaanse Tupi-indianen noemen hem Aninga, wat zich laat vertalen als duivels-, of slangenvogel.

Het lemmet is 20,7 cm lang en bij de ricasso 6,3 mm dik. De hele dolk is 33,5 cm lang en weegt slechts 243 gram. De dolk bestaat uit 7 losse delen en is, als je de pommel losschroeft, uit elkaar te halen.

Klik hier voor meer foto’s van ZGM no. 30 Aninga en hier voor meer foto’s van andere zelfgemaakte messen.

Lees ook: Zelfgemaakt mes no. 29 (Keris hujan – de regenkris) en Zelfgemaakt mes no. 22 (Corax).

Aangezien deze zwammen exclusief voorkomen op brandplekken en verkoold hout, is dit een van de zeldzamere inktzwammensoorten. Ze groeien alleenstaand of in kleine groepen. Hun mijtervormige hoed wordt tussen de 0,5 en 3 cm breed, is licht tot donkerbruin, vrij grof overlangs gestreept en vaak fijn wit berijpt. De steel is witachtig en doorschijnend.

Brandplekzwammen zijn pioniers die vaak als eerste na een brand verschijnen en helpen om de bodem weer voor te bereiden op nieuwe vegetatie. Zij voeden zich met het verkoolde organische materiaal en zorgen er met hun myceliumdraden voor dat de ontstane zouten in de bodemlaag niet worden uitgespoeld en geven daarmee ook houvast aan de bovenlaag. Na enige tijd zullen er zich ook plaatjeszwammen vestigen, die het resterende hout verteren. Daarna komen er mossen en binnen aan aantal jaren na een brand groeien er nieuwe planten en zullen de brandplekzwammen weer verdwijnen.

Brandplekzwammen zijn zeldzaam, in Nederland zijn er zo’n 50 soorten waarvan de meeste op de Rode lijst staan. De belangrijkste reden hiervoor is dat er in de natuur steeds minder kampvuren worden gestookt en branden tegenwoordig sneller worden opgemerkt en geblust.

Vanaf zijn eerste beschrijving in 1874 was hij de brandplekinktzwam ingedeeld onder Coprinus, in 2001 verschoof hij naar Coprinellus en sinds 2020 behoort hij tot Tulosesus. In de meeste padenstoelengidsen staat hij echter nog gewoon onder zijn eerste naam als Coprinus angulatus vermeld.

Lees ook: Het hazenpootje, een eendagsvlieg onder de paddenstoelen (Coprinopsis lagopus), De gewone glimmerinktzwam en alcohol (Coprinellus micaceus) en Geschubde inktzwam (Coprinus comatus).

Klik hier voor meer foto’s en hier voor meer berichten over zwammen.