Of dit mijn vroegste herinnering is, weet ik niet zeker, wel dat het een hele oude is. Over het algemeen volgt mijn geheugen zijn eigen logica en werkt het niet chronologisch. Ik weet echter dat hij oud is omdat het plaatsvond in het huis waar ik ben geboren. Eigenlijk is het ook niet echt één herinnering, maar eerder een herhaling van steeds dezelfde gebeurtenis. De herinneringen betreffen het glasgordijn in de slaapkamer van mijn ouders. Daar hingen witte vitrages van het plafond tot op de vloer. Hun slaapkamer kwam uit op het balkon, we woonden op vier hoog op een flat aan de rand van de stad. ’s Zomers viel het licht altijd door de balkondeur naar binnen. Je kon door de vitrages dan niet naar buiten kijken, het witte vlak dat het zonlicht op het dunne gaas projecteerde, bleekte al het andere uit. Als het warm was stond de balkondeur altijd open, de wind liet de vitrages dan zachtjes bewegen. Telkens als er elders in het huis een deur werd geopend vlogen de vitrages omhoog. Door de trek werden ze als door een enorme adem teug de kamer ingezogen. Het licht overstroomde dan de ruimte. Als de deur werd gesloten, gleden de gordijnen met een hoorbare zucht terug en namen ze het licht weer mee.
Weblog
Anostoma depressum
Deze landslak voed zich met algen en mos. Ze bewegen zich daarbij ondersteboven, als stofzuigers over de grond. De schelp heeft vier vrijwel platte wendingen, waarbij de laatste in een hoek tegenover de as staat en zich tot aan de top van de schelp omhoog krult. Hierdoor komt de mond van de slak dus feitelijk boven op de schelp, waardoor het diertje zich moet omkeren om zich te kunnen bewegen en voeden. De omhoog gekeerde mondopening heeft een aantal duidelijke tanden, die de schelp een bijna komisch uiterlijk geven. De slak zijn wetenschappelijke naam is goed gekozen, ano betekent omhoog of achterstevoren en stoma betekent mond. Bij onvolwassen dieren heeft de mondopening zich nog niet omgekeerd, zij dragen hun schelpen dan ook op hun zij, met de kiel van de schelp omhoog. Dit exemplaar komt uit Serra Talhada in Brazilië.
Oververmoeidheid maakt creatief
Een recent onderzoek bewijst wat ik al jaren weet, ongeordende gedachten schieten alle kanten op, en dat geeft meer ruimte voor creativiteit. Vermoeidheid verzwakt onze mentale filters. Gedachten die we normaal direct als onzinnig of buitenissig zouden uitfilteren, sijpelen tijdens vermoeidheid naar de voorgrond. Tijdens mijn studie maakte ik in de late uren mijn beste werk. Overdag had ik een fulltime baan en ’s avonds moest ik vaak tot ver in de kleine uren doorwerken om mijn studie aan elkaar te breien. Met behulp van veel koffie, stevige muziek en een felle bureaulamp maakte ik mijn beste werk op de momenten dat mijn gedachten alle kanten op schoten. Op die manier kwam ik tot resultaten waarvan ik me ’s morgens vaak afvroeg waar ik ze vandaan had gehaald. Mijn creatieve proces was net als traplopen, zolang ik er niet teveel bij nadacht ging het goed. Gelukkig duurde deze situatie maar een paar jaar. Regelmatig liep ik als een slaapwandelaar op mijn werk, of viel ik tijdens de colleges in slaap. Toch ben ik nooit meer zo productief, of moe, geweest als tijdens deze jaren.
Luchtkastelen
In mijn dromen kom ik vaak terug in dezelfde gebouwen. Deze gebouwen bestaan (voor zover ik weet) niet, maar zijn buitengewoon vertrouwd en gedetailleerd. In sommigen van die gebouwen ontdek ik soms nieuwe kamers of gangen. Ze voelen echt aan, zijn gestoffeerd en hebben ramen en een uitzicht. Van sommige weet ik hoe de omgeving eruit ziet en bijna allemaal hebben ze dat rare bekende gevoel. Alsof ik er al veel tijd in heb doorgebracht en het gebouw mij kent. Er kunnen jaren voorbij gaan voor ik er weer kom, maar dan weet ik zeker dat ik er in een droom al eerder ben geweest.
Lees ook: Droomvliegen, Nachtmerrie, Tijdreizigers, Twijfels in het donker en Vallen in je slaap
Cocon du vide – Chen Zhen
Chen Zhen was het prototype van een lijdende kunstenaar en kennis van zijn leven verdiept zijn werk. De laatste twintig jaren van zijn leven leed hij aan een ernstige bloedziekte, waar hij uiteindelijk ook aan stierf. Hij gebruikte zijn kunst om grip te krijgen op zijn leven met ziekte.
Hij combineerde de klassieke medische wetenschap van zijn geboorteland China (zijn beide ouders waren artsen) met de westerse cultuur. Hij woonde en werkte in Amerika en Frankrijk en bracht enige tijd door in een Tibetaans klooster. Als een dokter die was gespecialiseerd in zichzelf, combineerde hij wetenschap, culturen, spiritualiteit en kunst tot één intiem geheel. Zijn werk is het resultaat van deze interdisciplinaire aanpak, gedistilleerd in een creatieve vorm.
Deze vorm is zo helder en toegankelijk dat hij door vrijwel iedereen is te lezen. Chen zijn werk is tegelijkertijd hoopvol en beschuldigend. Het zijn redelijk eenvoudige constructies en installaties waarin de strijd tussen lichamelijkheid en spiritualiteit voelbaar wordt.
Cocon de vide stamt uit 2000, zijn stervensjaar, en bestaat uit een Chinees houten stoeltje waarop een grote lege cocon van gebedskralen leunt. Deze cocon lijkt aan de bovenkant open te kunnen. Binnen het zenboeddhisme is het idee van leegte, of afwezigheid van gedachten een belangrijke stap op de weg naar verlichting. In dit werk is de leegte dan ook nadrukkelijk aanwezig. Hoewel de vorm van de cocon van gebedskralen enigszins treurig en gelaten overkomt, lijkt zijn transformerende kracht toch te hebben gewerkt, hij is tenslotte leeg.
Cocon de vide is opgenomen in de collectie van Tate Modern in Londen.
Lees ook: De methode of de vraag.
De methode of de vraag
Kunst wordt vaak toegankelijker als we de drijfveren van de maker kennen. Dat is mede de reden waarom we zo graag geloven in de mythe van de gekwelde kunstenaar. Hoe meer hij lijdt, hoe makkelijker het voor ons is om zijn pijn in zijn werk terug te zien. Pijn, angst, woede en frustratie zijn sterke drijfveren en bieden ons dus makkelijke handvaten om kunst mee tegemoet te treden. De werkelijkheid is echter dat de meeste kunstenaars gewoon hun brood willen verdienen en dat graag met kunst doen. Creëren ligt aan de basis van ons bestaan, en er is vrijwel geen proces dat zo veel voldoening geeft als het creatieve proces. Het is intiem, interactief en buitengewoon bevrijdend.
Dat wil niet zeggen dat er geen kunstenaars zijn die niet tot kunst zijn geroepen, het is niet altijd een keuze. Het creatieve proces is namelijk ook een onderzoeksproces. Vergelijkbaar met wetenschappelijk onderzoek dient het een doel en kent het methoden. Experimenteren en evalueren liggen aan de basis van elke vraag. En zowel het wetenschappelijke als het creatieve proces leveren ons antwoorden. Zo bezien, verschillen Einstein en Ernst niet zoveel van elkaar. Beiden zijn tot buitengewone inzichten gekomen, die ons een blik op een stukje van de werkelijkheid bieden, waarvan we zonder hen niet eens van het bestaan wisten. De gemotiveerde wetenschapper en de gedreven kunstenaar zijn de sjamanen van onze samenleving. Ze geven antwoorden op vragen die we zelf niet kunnen stellen en betekenis aan gebeurtenissen waar we ons amper van bewust waren.
Net als bij de gekwelde kunstenaar geloven we het liefst in de gestoorde wetenschapper. Iemand die alles offert voor zijn zoektocht naar de waarheid. Toch worden de meeste ontdekkingen gedaan door beroepswetenschappers. Mensen met een gezin, die na vijven rustig naar huis fietsen. Gewoon omdat ze het leuk vinden om zich met het wetenschappelijke proces bezig te houden, omdat dit proces ze voldoening geeft. Het voldoet misschien niet aan ons wereldbeeld, maar de meeste vragen worden beantwoord niet omdat men een vraag stelde, maar juist omdat men het prettig vind om naar antwoorden te zoeken. Meestal drijven de methodes het proces en niet de vraag.
Lees ook: Een eigen stijl.
Tweede zelfgemaakte mes
Na het maken van mijn eerste mes was ik zo enthousiast dat ik vrijwel gelijk aan een tweede ben begonnen. Het moest echter wel heel anders worden. Ik wilde een mes dat zowel eenvoudig als stijlvol was en voor veel verschillende doeleinden kon worden gebruikt. Daarnaast moest het wat uitdagender zijn om te maken dan mijn eerste mes. Om die reden heb ik voor een “fulltang” constructie gekozen, waarbij het lemmet tot in het gehele handvat doorloopt. Hierdoor wordt het mes niet alleen steviger maar kon ik er ook bolsters op plaatsen. Om gewicht te winnen heb ik het ijzer in het handvat naar achteren taps toe laten lopen. Dat maakte dat het plaatsen van de bolsters echter wel wat lastig. Je kunt de gaten voor de bolsterpinnen dan, vanwege de schuine hoek waarin de bolsters t.o.v. de centrale as van het mes liggen, niet gewoon haaks op het oppervlak boren. Daarnaast is het lastig om de oppervlakken van het mes en de bolsters met vijl en schuurpapier dusdanig vlak te krijgen dat ze zonder zichtbare naad op elkaar aansluiten. Zowel het mes als de bolsters zijn van D2, helaas kon ik geen pennen van dit staal vinden waardoor de bolsterpinnen, hoewel ze goed in de bolsters aansluiten, iets van kleur verschillen. Omdat de achterkanten van de bolsters onder een 45 graden hoek zijn geslepen klemmen deze de handvatschalen vast. Dankzij de lanyard pin achter in het mes kunnen deze schalen geen kant meer op. Bot is volgens velen een minderwaardig materiaal voor handvaten maar ik vind het zelf erg geschikt. Het is makkelijk te bewerken, heeft een mooie kleur en structuur en zorg bovenal onder vrijwel alle omstandigheden voor een goede grip. Dankzij het iets poreuze karakter van dit materiaal biedt het ook met bezweten handen nog goed houvast. Het kleeft zich a.h.w. aan je palm. Om esthetische redenen en ook om iets speelruimte bij het plaatsen van de handgrepen te hebben, heeft het mes aan alle raakvlakken tussen het staal en bot een zwarte liner.
Dankzij de lange buik van het mes is hij makkelijk te slijpen en zowel voor zwaarder als verfijnder werk geschikt. De onderste lijn van het handvat loopt denkbeeldig door in die van het snijvlak. De grote kromme waar de voorste vingers invallen, herhaalt zich in de choil en geeft tegenwicht aan de kromme lijn van de bolsters. De buik en rug van het handvat zijn iets schuin weggeslepen waardoor de scherpe hoek tussen de bolsters en het bot ook van de zijkant van het mes te zien zijn. De sik vlak voor de choil zorgt ervoor dat de vingers niet naar voren kunnen schuiven en geeft bescherming aan de hand.
Het staal van het handvat loopt naar achteren niet alleen taps toe maar is daar ook uitgeboord. Hierdoor blijft het gewicht onder controle en houdt het mes zijn balans. Het staal is met een vijl in vorm gemaakt en met schuurpapier afgewerkt. Dit is weliswaar erg bewerkelijke maar ook heel bevredigend. Het mes is 25 cm lang, 6mm dik en 4 cm breed. Het weegt 330 gram en het evenwicht ligt op het midden van de bolsters.
Lees ook: Zelfgemaakt mes en Schede voor zelfgemaakt mes.
Het Dunning-Kruger effect tijdens vergaderingen
Al heel lang is men bekend met het fenomeen dat onwetendheid sneller tot zelfvertrouwen leidt dan kennis. Als je onwetend bent, weet je dat niet. De kennis die je nodig hebt om ergens een juist antwoord op te geven is namelijk dezelfde kennis die je in staat stelt om zo’n antwoord als juist te herkennen.
Het blijkt dat incompetente mensen hun eigen kunnen schromelijk overschatten, terwijl buitengewoon competente mensen juist de neiging hebben om hun eigen kunnen te onderschatten. Competente mensen gaan er vaak van uit dat anderen net zo competent zijn als zijzelf en denken dus dat een taak die voor hen makkelijk is, door anderen ook gemakkelijk wordt gevonden. Deze overschatting van de incompetenten en onderschatting van de competenten noemt men het Dunning-Kruger effect.
De gevolgen van dit effect ervaart men vaak tijdens vergaderingen. Een competent persoon is veel sneller geneigd om mee te gaan met de ideeën van een incompetente dan andersom. Dit betekent dat de meeste compromissen juist door de competenten worden gesloten, wat tot een verarming van de oplossing leidt en maakt dat de incompetenten een relatief grotere nivellerende werking op de kwaliteit van een beslissing hebben.
Hoewel tijdens de meeste vergaderingen de onwrikbare overtuiging vaak met veel kracht naar voren wordt gebracht, moet men dus ook goed blijven luisteren naar de stille twijfels. Het kan goed zijn dat juist daar de kwaliteit van de oplossing ligt. Het probleem is alleen dat men competent genoeg moet zijn om dat te herkennen.
Lees ook: Zelfoverschatting en Het gevaar van een goed idee.
Pagodaslak (Columbarium pagoda)
+5-2015+2311.jpg.php)
Zelf vind ik dit één van mijn mooiere schelpen. Hij is slechts 6 cm lang met een lang sifonaal kanaal en een opvallende bolvormige apex die breder is dan de eerste winding. Zoals zoveel schelpen uit de Japanse wateren heeft zijn kleine huisje wat weg van een pagode. Het is dan ook aannemelijk dat de Oosterse pagode architectuur op dergelijke schelpen is geïnspireerd. Deze specifieke pagodaslak was de eerste die werd geclassificeerd en staat dus model voor de hele familie. Deze schaarse en delicate schelpen leven op grote dieptes op modderbodems en hebben kleur noch patroon. Ondanks hun kwetsbaarheid duiken ze toch nog regelmatig in goede staat op in de netten van trawlers. Columbarium is Latijn voor duiventil, tegenwoordig gebruikt men dit woord ook voor de urnenmuren op begraafplaatsen. De vergelijking is makkelijk gemaakt.
Tropical butterfly house
Bij het Natural History Museum in Londen staat nu het Tropical Butterfly House. Een speciale kas met honderden vlinders. Je kunt er tussen de vlinders doorlopen en in het midden van de ruimte hangt een grote poppenkast. Hier plaatsen de medewerkers de vlinderpoppen die ze in de kas verzamelen. In gesorteerde rijen hangen ze als jasjes naast elkaar. De uitgekomen vlinders worden weer in de kas losgelaten.
