Tapuiten zijn in Nederland zeldzaam aan het worden. Ze houden van schaars begroeide gronden waar ze insecten, spinnen, wormen en larven vangen en in lege konijnenholen broeden. Er zijn in ons land steeds minder van dat soort schrale plaatsen en buiten wat kustgebieden en enkele droge stuifgronden kom je tapuiten bijna niet meer tegen. Zelfs op Schiermonnikoog is de kans groot dat de tapuiten die je er ziet uit Scandinavië of Groenland komen en op doortrek zijn naar Afrika.

Van april tot mei vind je ze op Schiermonnikoog soms op de kort geschoren grasvelden langs de dijken. Omdat tapuiten teer zijn gebouwd, kunnen ze met hun ranke zwarte pootjes in hoger gras niet goed uit de voeten en zijn ze dus één van de weinige vogels die profiteren van onze neiging om alles kort te maaien.

De vrouwtjes missen het zwarte masker met kenmerkende witte wenkbrauwstreep van de mannetjes en zijn in het algemeen wat grijsbruiner. De borst van de mannetjes kan tussen geelwit en oranjebeige variëren. 

Lees ook: Kievitten op Schiermonnikoog (Vanellus vanellus), Fazant (Phasianus colchicus), De laatste konijnen van Schiermonnikoog (Oryctolagus cuniculus) en Zilvermeeuw (Larus argentatus).

Deze forse beverrat zat in het gras naast een tankstation aan een Franse rijksweg rustig aan wat plantenstengels te knabbelen. Hij was niet geïnteresseerd in de vele etensresten die er naast de prullenbakken lagen en totaal niet geïntimideerd door de auto’s en reizigers die op amper een paar meter van hem hun auto’s parkeerden.

Lees ook: Beverrat (Myocastor coypus).

Bij veel sociale wespen, zoals de bekende limonadewespen, is er per commune slechts één koningin en deze is aanzienlijk groter dan de werksters. Hierdoor kan er geen enkele twijfel ontstaan over haar rol binnen de wespenkolonie. Maar bij sommige sociale wespen, zoals de Franse veldwesp, zijn er tegelijkertijd meerdere koninginnen en die zien er net zo uit als de werksters. De zogenaamde alfa-koningin legt dan de meeste eieren, gevolgd door de bèta-koningin, enzovoorts. Deze koninginnen zijn gezamenlijk de baas over de werksters en onderhouden een strenge onderlinge hiërarchie. Het is dus belangrijk dat zij elkaar kunnen herkennen. Deze veldwespen zijn in staat om elkaar, aan de hand van de zwart-gele patronen op hun gezichten, te identificeren. Sociale wespen met slechts één koningin hebben deze behoefte niet en dus zijn de tekeningen op hun kop ook veel minder divers.

Vroeger werd gezichtsherkenning gezien als iets dat uniek was voor de mens en één van de kenmerken van bewustzijn. De laatste decennia beginnen we er echter achter  te komen dat niet alleen primaten, maar ook olifanten, schapen, eksters en dus zelfs ook sommige insecten onafhankelijk van elkaar gezichtsherkenning hebben ontwikkeld. Deze vorm van convergente evolutie bewijst dat zoiets schijnbaar complex als het visueel identificeren van soortgenoten niet afhankelijk is van de herseninhoud en roept interessante vragen op over bewustzijn bij dieren.

De minuscule zenuwknopen van de Franse veldwesp blijken zelfs in staat tot abstracte redenaties. Zo kunnen ze logische deducties maken die men transitieve gevolgtrekking noemt. Als A groter is dan B en B is groter dan C, dan volgt dat A groter moet zijn dan C. Een logische gevolgtrekking die men tot voor kort beschouwde als een teken van intelligentie. Ik verwacht dat de komende jaren de grenzen van bewustzijn en intelligentie tussen mensen en dieren flink worden geslecht en dat deze kwaliteiten  steeds minder exclusief aan onze soort zullen worden toegeschreven.

Franse veldwespen bouwen kleine open nesten van maximaal 100 cellen. Deze wespen hebben een iets afgeplatter lichaam dan van de Duitse wesp en oranje voelsprieten. Bij de mannetjes zijn de uiteinden van deze voelsprieten iets gekromd. Verder hebben mannetjes groene ogen en de vrouwtjes zwarte. De Franse veldwesp wordt in de volksmond ook wel Franse papierwesp genoemd. In tegenstelling tot de bekende Duitse- of limonade wesp zijn veldwespen niet in zoetigheid geïnteresseerd en vallen ze dus ook zelden mensen lastig, maar ze kunnen overigens wel steken. Veldwespen maken hun nesten van houtpulp en houden deze waterdicht met proteïnen in hun speeksel. Deze proteïnen werken zo goed dat ze in gekloonde vorm industrieel worden ingezet bij de fabricage van biologisch afbreekbare drones.

Lees ook: Convergerende evolutie, De mens wordt steeds dommer, Homo communicans, Rozenbladwespen (Caliroa aethiops), Eikengalwesp (Cynips quercusfolii), Bladluismummie van Discritulus planiceps en IQ.

Op de monumentale Genuaans begraafplaats Cimitero monumentale di Staglieno, staat een veel gefotografeerd beeld van een treurende weduwe die net uit de crypte van haar man komt. Het graf is van Giovanni Battista Piaggio en werd in 1873 door de beeldhouwer Giuseppe Benetti gemaakt.

Veel emoties zijn vaak moeilijk om te bewoorden en volledig naar binnen gekeerd en daardoor des te moeilijker om in steen te houwen. In dit beeld heeft Benetti geprobeerd om de innerlijke gemoedstoestand van iemand die een geliefde los moet laten, weer te geven.

Je ziet de weduwe van Piaggio met gebogen hoofd en gebedenboek in de hand uit de crypte van haar man komen. De zware bronzen deur staat nog op een kier als zij bedachtzaam van de trappen naar het graf stapt. Ze draagt een kanten sluier en staat weifelend tussen twee treden, alsof ze de volgende stap eigenlijk niet durft te nemen. Benetti laat haar als het ware door de omlijsting van de poort terug de realiteit in stappen.

Alle monumenten in Staglieno zitten onder het vuil en onbedoeld verhoogt dit het contrast en de ruimtelijkheid van de beelden. Dit werk van Benetti is daarop geen uitzondering, door de donkere laag vuil lijkt de stof van haar kleding bijna te gloeien, net als de bleekheid van haar gezicht. Onder haar donkere kanten sluier vallen de tere welving van haar voorhoofd en haar gefronste wenkbrauwen juist extra op. Door enkele dunne strepen vuil over haar wangen, lijkt het alsof ze net heeft gehuild. Ze heeft haar ogen half geloken en Benetti heeft veel moeite gedaan om ook haar wimpers weer te geven. Hierdoor komt er extra nadruk te liggen op haar neerwaartse blik en kun je haar net niet in de ogen kijken. Deze detaillering geeft dit prachtige gezicht een extra dimensie en draagt bij aan haar kwetsbaarheid.

Lees ook: L’inconnue de la Seine, Cimitero monumentale di Staglieno in Genua, Het graf van Pienovi en Blik van steen.

Van al onze zintuigen ontwikkelt tast zich het eerst. Al in de achtste week van een zwangerschap zijn embryo’s gevoelig voor tactiele stimulatie. Tastzin is niet alleen één van onze meest primitieve zintuigen, maar ook één van de gevoeligste. Met onze vingers zijn we in staat om het verschil te voelen tussen materialen zoals glas, hout, metaal of plastic. Elk materiaal heeft zijn eigen structuur en interactie met de warmte van onze huid. Als we onze vingers ergens overheen bewegen, ontstaat er wrijving en elk oppervlak reageert daar anders op. We zijn op die manier in staat om met onze vingers een minimaal verschil in materiaal of dikte te voelen. Sommige testen geven zelfs aan dat we een dikte-verschil van slechts één laag moleculen kunnen voelen.

Tastzin is het eerste zintuig dat we in de baarmoeder ontwikkelen en ook het eerste zintuig waarmee we als baby met de wereld in aanraking komen. Het is dus ook niet gek dat we heel erg op onze tast vertrouwen. Onze ogen en oren kunnen ons bedriegen, maar als we zeker willen weten of iets echt is, controleren we dat door het aan te raken. Tast verbindt ons met de realiteit.

Je kunt iets dus pas echt ervaren als je het ook kunt voelen. Dat is ook de reden dat mensen in een museum niet met hun handen van de kunst af kunnen blijven. Wat je ogen uitdaagt, willen je vingers voelen. Middels het kunstwerk kom je daardoor zelfs een beetje in contact met de maker, je legt je handen op dezelfde plekken als de kunstenaar deed toen hij het maakte. Door iets aan te raken, wordt het ook een beetje je bezit, een onderdeel van jezelf. Tastzin en bezit zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Iemand vindt het misschien niet prettig als een ander naar zijn billen staart, maar als die ander ineens gaat voelen hoe stevig ze zijn, is wel de beer los.

Door iets aan te raken denkt men soms ook geluk te kunnen afdwingen. Er zijn legio beelden in de wereld waar bepaalde onderdelen van zijn kaal gepoetst door de vele handen die het hebben aangeraakt.  Zoals de voet van het beeld van John Harvard in Cambridge, de borst van het beeld van Juliet in Verona of de voet van het beeld van Petrus in Vaticaanstad. Elke stad heeft zo wel een beeld waarvan een gedeelte continu door bijgelovigen wordt opgepoetst. En omdat iemand die ziet dat een anders iets aanraakt, niet achter wil blijven, ontstaat er voor je het weet een traditie en wordt zo’n beeld kaal gepoetst. Sommige beelden hebben er zelfs zo onder te lijden, dat hun hele vorm weg erodeert.

Ook op befraafplaatsen zie je dit fenomeen, zoals bij het Cimitero monumentale di Staglieno in Genua. Daar staat het graf van Bruzzo Giambattista Filippo uit 1893. Deze Filippo had blijkbaar een zeer geprononceerde neus en om de een of andere reden raakt iedereen die er langs komt hem even aan. Ik weet niet of dat is omdat men willen verifiëren of hun ogen  hun niet bedriegen of omdat men denkt dat het geluk brengt. Maar als maar genoeg mensen dit blijven doen, wordt die karakteristieke neus van Filippo onder al die slijtende aandacht uiteindelijk vanzelf tot normale proporties teruggebracht.

Lees ook: Cimitero monumentale di Staglieno in Genua, Cairns en sociale bewijskracht, Neuskorsten, Ruiken en geroken worden, Synesthesie en Het graf van Pienovi.