Eens in de zoveel tijd moet ik mijn bak met Indische wandelende takken schoonmaken. Ze hebben niet veel verzorging nodig, af een toe wat takjes klimop is genoeg. Hoewel ze heel tam zijn en rustig over je handen lopen, schrikken ze toch altijd weer als ik ze uit hun bak haal en tijdens het schoonmaken in een kom leg. Ze houden zich dan meteen schijndood en liggen als een hoopje dode takjes over elkaar. Pas als ik ze weer in hun eigen bak stop, beginnen ze weer te bewegen.

Elke tak in deze kom is dezelfde. Indische wandelende takken (Carausius morosus) planten zich parthenogenetisch (ongeslachtelijk) voort en elk nieuw dier is dus een identieke genetische copy van de ouder. Oorspronkelijk komen al deze takken uit één originele collectie uit Tamil Nadu in India. Niemand weet hoeveel verschillende individuen hier oorspronkelijk toe behoorden, maar sindsdien hebben ze zich over de hele wereld verspreid en zijn het nu de meest gehouden wandelende takken. Ze worden om die reden ook wel normale wandelende tak of laboratorium wandelende tak genoemd en worden vaak aangeduid als PSG: 1.

Alle wandelende takken in mijn bak komen van één wandelende tak, die ik jaren geleden heb gekregen en waarvan de eitjes aan meerdere mensen zijn uitgedeeld. Ze worden slechts een paar maanden oud en leggen in die tijd honderden eitjes, waaruit elk weer een nieuw identiek dier kruipt. Zo gaat dat nu al ongekend lang. Feitelijk is deze wandelende tak dus onsterfelijk en bevindt hetzelfde dier zich tegelijkertijd op ontelbaar veel plaatsen.

Dit is nou typisch zo’n kever die je zelden ziet maar, als je weet waar je moet zoeken, makkelijk vindt. Overdag schuilen deze snelle nacht-actieve jagers onder stenen of loszittend schors, en als je in natte graslanden of bosgebieden vlak bij waterkanten onder schors van dode boomstammen kijkt, kom je ze vaak tegen. Deze kevers zijn het hele jaar door actief, behalve in de winter, dan schuilen ze gezamenlijk voor de vorst. Verstopt achter het schors van dode bomen en omgeven door een dikke laag houtpulp, houden ze het daar vol tot de temperatuur weer omhoog gaat. Ze jagen in de strooisellaag op de bodem naar wormen en slakken, die ze met hun sterke kaken in stukjes scheuren. Het wijfje zet haar eitjes, zo’n 40 stuks, af in de bodem. De roofzuchtige en stekelige larven jagen op wormen en kleine insecten, maar bestrijken daarbij niet zoveel grondgebied als de volwassen kevers.

De kettingschalebijter is een van de weinige Carabus-kevers die kan vliegen. Dit geldt echter niet voor elk exemplaar. Binnen de soort komen exemplaren met volledig ontwikkelde vleugels, maar ook met gereduceerde vleugels voor. Deze relatief kleine schalebijters worden tussen de 17 en 25mm groot en zijn te herkennen aan hun zwarte poten, lange volledig zwarte sprieten en rugschilden met drie rijen geribbelde lengtegroeven, die wel wat op gedraaide koorden lijken. Ze variëren in kleur van koperrood of groen tot bijna zwart. 

Ze zijn makkelijk te verwarren met Carabus cancellatus, deze is echter wat kleiner en lichter van kleur en heeft een rood basaalsegment aan zijn voelsprieten. Ook lijken ze enigszins op Carabus arvensis, maar die is makkelijk te herkennen aan zijn rode dijen. Zoals bij de meeste loopkevers kun je de mannetjes van de vrouwtjes onderscheiden aan de verbrede tarsen van hun voorpoten. Die gebruiken ze om zich tijdens de paring aan het wijfje vast te houden.

De afgebeelde kevers zijn allemaal in het natuurgebied De Brand gefotografeerd.

Lees ook: Paarse loopkever, Violette schallebijter en Korrelschallebijter, Grote Spinnende Watertor (Hydrophilus piceus) en Het vliegend hert.

Hoewel veel bronnen zeggen dat deze zwam algemeen voorkomt, stond hij niet in mijn uitgebreide paddenstoelengids en had ik hem nog niet eerder gezien. Op zich is dat laatste niet zo gek, want ik vond hem bij toeval, verstopt onder losse bladeren tussen het mos naast een boomstronk. Deze parasitaire zwam leeft overwegend op nachtvlinderpoppen en heel zelden ook op die van kevers of langpootmuggen. De rups wordt geïnfecteerd als hij met sporen besmette planten eet. Deze sporen ontwikkelen zich in zijn lichaam maar houden hem zo lang mogelijk in leven. Pas als de rups zich onder de grond verpopt, dood de zwam zijn gastheer en groeit eruit en om de pop heen het vruchtlichaam. Deze groeit omhoog en vormt boven de grond een paar centimeter hoog geel tot knaloranje knotsje waar de sporen zich uit ontwikkelen. De sporen bevinden zich in de buitenste weefsellaag van de zwam in knobbelvormige bultjes (peritheciën). De vruchtlichamen zijn slechts enkele weken boven de grond zichtbaar, waar ze vrijwel altijd tussen haakmos staan. Je vindt ze het meest op matig bemeste graslanden en in loofbossen. De afgebeelde exemplaren zijn afgelopen week in natuurgebied De Brand gefotografeerd, waar ze aan de voet van een aantal verrotte stronken van populieren, tussen het haakmos omhoog staken.

De Latijnse naam, Cordyceps militaris, laat zich vertalen als gewapend knotshoofdje. Deze paddenstoel bevat cordycepine, dat bacterie dodende eigenschappen en een ontstekings- en tumorgroei remmende werking heeft. Sinds de negentiende eeuw probeert men al om deze paddenstoel commercieel te kweken, maar pas sinds het begin van de eenentwintigste eeuw is men hierin geslaagd.

Lees ook: Zwarte Truffelknotszwam (Cordyceps ophioglossoides) en Cordyceps.

De zwarte truffelknotszwam is een redelijk zeldzame parasitaire zwam die een nagenoeg verborgen leven leidt. Het overgrote deel bevindt zich ondergronds en het kleine zwarte gedeelte dat uit de bodem omhoog steekt, bevindt zich meestal tussen mos en gevallen bladeren. Veel mensen zullen deze onopvallende zwam dan ook nooit opmerken. De afgebeelde exemplaren zijn afgelopen maand gefotografeerd op het Leersumse veld in Utrecht. Hier stonden ze in de schaduw van een paar dennen tussen het mos.

Deze zwam leeft endoparasitair op ondergrondse paddenstoelen, zoals de hertentruffel. Je vindt ze vrijwel overwegend in mosachtige omgevingen met dennen. Daar zie je soms de enkele centimeters grote tongetjes tussen het mos doorsteken. Als een cordyceps-zwam een truffel bezet, dringt zijn mycelium in het lichaam van de truffel en vervangt daar uiteindelijk diens cellen. Op het vruchtlichaam, zitten kleine bolvormige capsules (peritecia) waarin de draadvormige sporen zitten. Deze vruchtlichamen beginnen glad roodbruin en worden al snel zwart en bepukkeld. Als je de zwam voorzichtig uitgraaft, kun je aan het einde van de lange draad de geparasiteerde truffel vinden. Deze lange draad is echter dun en breekt makkelijk af.

Hoewel de zwarte truffelknotszwam meestal wordt vermeld als Cordyceps, wordt hij ook vaak als Topylocladium- of Elaphocordyceps ophiolossoides gedetermineerd. De vermelding ophioglossoides komt uit het Grieks en betekent slangentongachtig. De familienaam Cordyceps stamt af van het Griekse kordyle (knots) en het Latijnse ceps (hoofd).

Cordyceps paddenstoelen zijn voor de farmaceutische wereld erg interessant. Zo worden ze gebruikt als opwekkende thee en voedingssupplement, maar hebben ze ook antibacteriële eigenschappen en zijn ze veelbelovend in het terugdringen van tumoren. Modern onderzoek vindt steeds meer toepassingen voor deze paddenstoelen zoals bij kankerbestrijding, orgaantransplantatie en ingewandsstoornissen.

Lees ook: Cordyceps.