In het Engels noemt men deze substantie star jelly, in het Frans: gelée stellaire en in het Duits: sternenrotz. Vrijwel overal waar men deze substantie kent, linkt men het aan sterren. Als sinds de 14^e eeuw zijn er meldingen van stella terrae (aarde ster). Volgens overlevering vielen deze transparante plukken gelei tijdens een meteorietenregen op aarde en zouden kort daarna weer verdampen. Waar de eerste link met deze gelei en sterren vandaan komt, heb ik niet kunnen achterhalen, maar feit blijft dat deze substantie in verschillende landen en talen altijd met sterren wordt geassocieerd. Om die reden is sterrenschot dan ook een betere naam dan heksensnot. Hoewel er nog steeds mensen zijn die denken dat sterrenschot een buitenaardse oorsprong heeft en uit de hemel valt, is er bijna niemand meer die denkt dat het snot is dat door een overvliegende heks is achtergelaten.

In werkelijkheid gaat het in sommige van de gevallen om een plasmodiale slijmzwam, maar in verreweg de meeste gevallen om het opgezwollen ei-omhulsel van een pad of kikker. Als een roofdier een vrouwelijke kikker of pad opeet, krijgt het ook het hydrofiele ei-omhulsel binnen. In de maag van het roofdier zwelt dat op en maakt het roofdier misselijk met als gevolg dat het wordt uitgebraakt. Dit ei-omhulsel zal in een vochtige omgeving verder opzwellen tot de dikke wittige gelei die men soms tussen het gras vindt en sterrenschot noemt. Omdat deze substantie bij een kikker pas op het laatste moment, vanuit speciale klieren, aan de bevruchte eieren wordt toegevoegd bevat sterrenschot in het vroege voorjaar, of late najaar nog geen eitjes en is daardoor minder goed herkenbaar als kikker- of paddendril.

Op dezelfde stronk waar ik vorig jaar de anamorfe (ongeslachtelijke) vorm van deze variabele paddenstoel tegenkwam, stond nu een teleomorfe (geslachtelijke) vorm. Deze vorm is veel zeldzamer en werd vroeger zelfs tot een andere soort gerekend. Aan de teleomorfe vorm kun je zien dat de boompuist eigenlijk een gaatjeszwam is.

Lees ook: Boompuist (Postia ptychogaster).

Toen ik deze foto in 2006 determineerde, dacht ik dat het een peervormige stuifzwam (Lycoperdon pyriforme) was. In mijn padenstoelengids was dit de enige zwam die het meest in de buurt kwam. Dit is echter helemaal geen paddenstoel maar een slijmzwam. Om precies te zijn de bloedweizwam (Lycogala epidendrum, maar je komt hem ook vaak tegen onder de namen: blote billetjeszwam of gewone boomwrat.

De bloedweizwam leeft op dood hout dat al vrij ver is vergaan en is algemeen. Het vruchtlichaam begint lichtroze en kleurt later in de reproductieve fase via geelbruin naar grijszwart. Als hij rijp is barst de huid open en komen de grijze sporen vrij. De vruchtlichamen zijn ongesteeld, tussen een halve en anderhalve centimeter groot en groeien in kleine, onderling soms contact makende, bollen bij elkaar.

De familie naam Lycogala betekent wolvenmelk. De Engelse naam van deze slijmzwam is ook wolfs milk. Uit het onrijpe vruchtlichaam kan een dikke roze vloeistof lekken, die de wetenschappers blijkbaar deed denken aan de melk van een wolf. Wolvenmelk is echter niet roze maar transparant wit. Het enige dier dat roze melk geeft is het nijlpaard. De familienaam van de peervormige stuifzwam had toevallig genoeg ook met wolven te maken. Lycoperdon laat zich namelijk vertalen als wolvenscheet.

Lees ook: Peervormig draadwatje (Trichia decipiens), Plasmodiale slijmzwammen (Myxogastria) en Heksenboter (Fuligo septica).

Hoewel ze sterk op paddenstoelen kunnen lijken, zijn slijmzwammen (Myxomyceten) dat niet. Ze delen met schimmels en zwammen zelfs geen directe gemeenschappelijke voorouder. De wetenschap heeft ze al in de meest verschillende groepen geprobeerd te plaatsen en is zelfs nu nog verdeeld over hun juiste positie binnen het planten- of dieren rijk. Meestal plaatst men ze er dus maar tussenin, geen dier én geen plant.

Veel van de in Nederland bekende slijmzwammen, zoals de bloedweizwam en heksenboter, behoren tot de plasmodiale slijmzwammen(Myxogastria). Deze slijmzwammen beginnen hun leven als een spore. Hieruit komen eencellige organismen die afhankelijk van de vochtigheidsgraad kunnen kruipen of zwemmen. Deze amoebe-achtige eencelligen bewegen zich over een oppervlak, zoals een rottende boomstam, en voeden zich met bacteriën, sporen, protozoa en opgeloste mineralen en voedingsstoffen. Terwijl deze cellen zich voeden, kunnen ze zich door celdeling aseksueel voortplanten. Als de omstandigheden ongunstig zijn, zullen ze een rustfase ingaan, waarbij ze een kleine dun-wandige vorm, genaamd microcyste, aannemen. In deze vorm kunnen ze overwinteren en een jaar of langer overleven.

Als de omstandigheden gunstig zijn, kunnen ze zich echter ook seksueel voortplanten en versmelten ze met andere myxogastriale eencelligen van hun soort tot diploïde zygoten. Deze zygoten ontwikkelen door celkern-deling meerdere celkernen en staan bekend als een plasmodium. Dit plasmodium voedt zich door middel van fagocytose (cel omsluiting) en blijft groeien. Plasmodiums zien eruit als een klodder slijm en gedragen zich als een reusachtige amoebe. Ze kunnen heel groot worden, bij sommige soorten tot een vierkante meter, en zijn dus beweeglijk. Ze verplaatsen zich naar voedsel of van of naar licht met een ongelofelijke snelheid tot wel 1,35mm/s. Een plasmodium is daarmee verreweg het snelst bewegende micro-organisme.

Als het voedsel echter begint op te raken, of als de omgevingsfactoren verslechteren, kan het plasmodium zich als een macrocyste in een vaste vorm terugtrekken en betere omstandigheden afwachten, of kan het vruchtlichamen vormen (aethalium). Als het vruchtlichamen vormt, verplaatst het zich naar een drogere plaats, zodat het vruchtlichaam kan verdrogen en de sporen kunnen worden verspreid. Uit deze sporen komen weer nieuwe eencelligen die kunnen uitgroeien tot een nieuw plasmodium.

Lees ook: Peervormig draadwatje (Trichia decipiens) en Heksenboter (Fuligo septica).

Hoewel deze paddenstoel volgens veel literatuur redelijk algemeen is, heb ik hem pas één keer gevonden. Nota bene op nog geen tien meter van de plaats waar ik mijn auto bij het bos had geparkeerd.

De gekraagde aardster begint als twee in elkaar liggende bollen. Als hij zich ontwikkelt, groeit hij uit het substraat omhoog en laat de buitenste bol langzaam los. Deze breekt open en vouwt zich in meerdere parten als een openvouwende ster naar buiten, waardoor de eigenlijke stuifbol vrij komt. Omdat er aan de onderkant van de stuifbol regelmatig, maar zeer zeker niet altijd, een rand van de buitenste laag blijft kleven, en daar dan als een klein kraagje omheen ligt, wordt hij gekraagde aardster genoemd. Terwijl de ster zich steeds verder binnenste buiten keert en daarmee de hele paddenstoel vanuit het substraat omhoogduwt, verdroogt de stuifbol. Als de paddenstoel rijp is kunnen de sporen via de kleine zuilvormige mondopening worden verspreid. Een klein tikje tegen de droge dunwandige bol zorgt er voor dat er miljoenen sporen de lucht in worden geblazen. De gekraagde aardster heeft een lichtere ring om de mondopening liggen, waaraan hij vaker makkelijker gedetermineerd kan worden dan aan zijn zogenaamde kraag.

De gekraagde aardster is in Nederland de meest voorkomende aardster, je komt hem volgens de literatuur tussen augustus en oktober het vaakst in de duinen tegen, maar ook wel in parken, tuinen of het bos. Deze exemplaren waren dus relatief laat. Omdat ze tussen lage begroeiing met veel losse bladeren groeiden, hadden ze veel profijt van hun vormstrategie. Dankzij de openklappende ster konden ze zich tussen de andere planten ophoogduwen en kwamen hun stuifbollen hoog genoeg om hun sporen goed te laten verspreiden.

Deze paddenstoelen groeien veelal in steeds groter wordende heksenkringen en komen vaak ieder jaar op dezelfde plaats terug. Als ik eraan denk, ga ik volgend jaar wat eerder kijken om misschien ook wat foto’s van een vroeger stadium te maken.

Klik hier voor meer berichten over paddenstoelen.