Volgens Natuurmonumenten leven er 23 paartjes Baardmannen in de Rietputten, een compact natuurgebied aan de rand van Vlaardingen. Dit gebied is ontstaan toen er over gestorte bagger riet is gegroeid. Afgezien van een paar smalle paden die dit gebied doorkruisen, is het een grote wirwar van riet en water, waar je het zonder laarzen niet makkelijk droog houdt. Van het pad af kun je vaak maar een paar meter ver tussen het riet kijken en Baardmannetjes zijn kleine, snelle vogels. Ik vraag me dan ook echt af hoe Natuurmonumenten zo exact weet dat er precies 23 paartjes rondvliegen.

Hun zang lijkt wel wat op het geluid van een fietsbel en ik heb meer Baardmannetjes gehoord dan gezien. Het heeft me dan ook heel wat zoekwerk, en geluk, gekost om er een paar goed voor de camera te krijgen. Ik was overigens niet de enige die daar ‘s morgens vroeg voor op pad was gegaan, een andere fotograaf met een komisch grote telelens en navenant statief zeulde er ook rond. Omdat hij nogal nors reageerde op mijn vraag of het hem ook was gelukt om een paar leuke foto’s van Baardmannetjes te maken, vermoed ik dat al dat gewicht hem niet echt heeft geholpen. Blijkbaar had ik meer geluk dan hij. Omdat ik ervan uitging dat vogeltjes die kleine insecten van rietstengels vangen, daarvoor het liefst de zon in de rug hebben, zodat ze hun prooi goed kunnen zien, ben ik de paden tegen de zon in afgelopen. Op die manier hoopte ik dat als ik een Baardmannetje zou zien, deze zich naar mij toe zou bewegen en ik hem niet vanaf zijn rug zou hoeven fotograferen. Toen ik er ééntje op ruime afstand zag zitten, ben ik stil blijven staat met mijn camera paraat. Gelukkig kwam hij daarna al foeragerend mijn kant op en zag ik hoe knap hij zich, met beide poten gestrekt, tussen het riet in balans hield.

Voor Baardmannetjes is Nederland is één van de belangrijkste broedgebieden van Noordwest Europa. De meeste populaties bevinden zich in de Oostvaardersplassen, maar blijkbaar doen ze het in de Rietputten dus ook goed. Om en nabij deze tijd van het jaar ondergaan deze vogeltjes een bijzondere verandering. In de winter eten ze voornamelijk de zaadjes uit de rietpluimen en past hun maag zich aan om deze te kunnen verteren. De spieren er omheen worden dikker en de binnenbekleding in hun maag verhardt zich op twee plaatsen tot stevige platen. In deze tijd eten ze ook regelmatig steentjes. Door de zaadjes met hun versterkte spieren samen met deze steentjes tussen hun verharde maagplaten te schuren, vermalen ze de zaden en lukt het hen om deze te verteren. Als ze dan in het voorjaar overstappen op een zachter dieet, verandert hun maag zich weer terug.

Hun Nederlandse naam geeft aan dat ze een voorkeur hebben voor een stenen ondergrond, zoals zeedijken en dammen, maar je vindt ze ook vaak bij de vloedlijn. Hier delen steenlopers gemoedelijk het strand met andere vogels zoals strandlopers, kanoeten en scholeksters. Ze eten van alles, zoals kokkels, wormen, zeesterren en kreeftjes. Maar ze zijn ook niet vies van aas, brood of patat. Ze leven en broeden dicht bij elkaar en als je ’s morgens vroeg een aantal kleine vogels aan de vloedlijn ziet lopen, is de kans groot dat daar steenlopers bij zitten.

Bij het strand van IJmuiden liepen ze gebroederlijk samen met de drieteenstrandlopers langs de vloedlijn. Al zoekend kiepten ze schelpjes, wier en steentjes om op zoek naar iets lekkers. Soms schrokken ze even op en vlogen ze in formatie een kort rondje boven de zee. Daarbij kon je goed hun zwart-witte rug en staart en hun vleugelstrepen zien. Als ze even stilstonden deden ze dat steevast met de kop in de wind. Ze hielden elkaar goed in de gaten en foerageerden nooit ver van hun zwerm vandaan.

Lees ook: Drieteenstrandloper (Calidris alba).

We zijn onlangs naar Trix gaan kijken, onze eigen Nederlandse Tyrannosaurus rex. Ze werd in een apart gebouwtje tentoongesteld. Hoewel het museum zelf voor renovatie was gesloten, trekt Trix in haar eentje meer bezoekers dan Naturalis met haar hele collectie ooit voor elkaar heeft gekregen. We zijn blijkbaar dol op dino’s en trots op onze eigen Trix, zo trots zelfs dat er voor het museumgebouw speciaal een grote wachttent is gezet, waarin bezoekers tijdens hoogtijdagen soms meer dan een uur plaatsnemen voor zij naar binnen mogen. En, het moet gezegd, Trix is indrukwekkend. Het skelet is buitengewoon compleet en goed bewaard gebleven en daardoor rijk aan details die veel andere skeletten van Tyrannosaurussen moeten missen. Vergeleken met Stan ( het meest afgegoten en getoonde dinosaurusskelet ter wereld dat o.a. in Oslo staat) wordt Trix ook een stuk beter uitgelicht. Wel hangt ze met haar kop nog wat lager bij de grond, leuk voor alle kleintjes onder ons, maar wel een stuk minder indrukwekkend.

Er was veel bezoek, en vrijwel iedereen heeft foto’s gemaakt. Ik was echter de enige die dat niet met mijn rug naar Trix deed. Trouw aan de trend van onze tijd, draaide iedereen die Trix op de foto wilde zetten zich van haar af en plaatste haar in een hoek op de achtergrond van hun lachende selfie. Mijn docent fotografie zei vroeger dat elke foto die je neemt in essentie een zelfportret is. Ik ben benieuwd wat hij had gevonden van deze selfie-cultuur, van de mensen die zichzelf bij elke gebeurtenis en locatie pontificaal voorop in beeld zetten.

Lees ook: Stan de Tyrannosaurus.

Deze kleine strandlopertjes lopen massaal de afrollende golven over het strand na. Op zoek naar iets eetbaars bewegen ze als één kolonne over het natte zand en pikken ze de eetbare resten op die de zee heeft achtergelaten. Hierbij bewegen hun korte zwarte pootjes zo snel dat het lijkt alsof ze over het zand zweven. Ze staan zelden stil en zijn continu in de weer. Nu hebben ze nog hun lichtgrijs met witte winterkleed. Over een paar maanden krijgen ze hun roodbruine zomerkleed en zien ze er heel anders uit.

Ze danken hun Nederlandse naam aan het feit dat zij de enige strandlopers zijn waarvan hun voet geen achterteen heeft. Aan het strand van IJmuiden pikten ze in alle vroegte de krabbetjes, garnalen en wormen van de vloedlijn en trokken de restjes vlees uit de vele meshelften die op het strand waren aangespoeld. Zodra je iets te dicht bij kwam, vlogen ze massaal op om iets verder weer neer te strijken. Pas toen er meer mensen op het strand kwamen en men honden begon uit te laten, vlogen ze helemaal weg. Daarna was het alsof ze er nooit waren geweest.

Afgelopen zondag was ik alle vroegte naar IJmuiden gereden om strandlopertjes te fotograferen. Ik moest er zijn voordat men er honden ging uitlaten. Hoewel het, toen ik er naar toe reed, zwaar bewolkt was, trok met de zonsopgang de meeste bewolking weg. Al wandelend kwam ik uiteindelijk bij de Zuiderpier uit. Hier lagen twee jonge grijze zeehonden in de luwte te zonnen. Met hun zachte grijze vacht vielen ze haast niet op tussen de keien en meerdere wandelaars liepen ze op nog geen twee meter voorbij.

Ze hielden een hazenslaapje en moesten regelmatig geeuwen. Daarom wist ik zeker dat het grijze zeehonden waren, die hebben namelijk een wat spitsere snuit en een apart gebit. De kiezen van gewone zeehonden zijn uit drie punten opgebouwd, terwijl die van de grotere grijze zeehond uit één scherpe punt bestaan, het lijkt daardoor bijna alsof ze geen kiezen hebben maar alleen tanden. Als zo’n lief zeehondje zijn bek opentrekt, word je er ook gelijk aan herinnerd dat het echte roofdieren zijn. Volwassen grijze zeehonden kunnen ruim drie meter lang worden en wegen dan 350 kg. Ze eten niet alleen bodem-vis, zoals bot en schar, maar pikken ook wel eens een vogeltje van het wateroppervlak weg, of verschalken zelfs de kleinere gewone zeehond. Daarnaast zijn grijze zeehonden verantwoordelijk voor de meeste dode bruinvissen die op onze kusten aanspoelen, al snel zo’n 100 per jaar. Hoewel ze er buitengewoon lief uitzien, zou ik er toch voor waken om zo’n wilde zeehond even over zijn snuit te aaien.

Deze grijze zeehondjes sliepen licht, bij het minst geringste schoten hun ogen open. Zeehonden slapen over het algemeen kort, slechts een minuut of twintig, en ademen dan niet. Daardoor kunnen ze zelfs onder water slapen. Ze slaan de opgenomen zuurstof niet alleen op in hun bloed, maar ook in hun spieren. Desgewenst kunnen deze het dan weer afgeven aan het bloed, welke het dan opnieuw over hun lichaam verdeelt. Om onder water te kunnen slapen en tot grote dieptes (tot wel 100mtr) te kunnen duiken hebben zeehonden een zwakke ademreflex, deze is zelfs zo zwak dat ze onder water eerder zullen stikken dan verdrinken.