Op de basaltblokken van de pier van Hoek van Holland zie je in de wintermaanden vaak paarse strandlopers. Deze wintergast lijkt wel wat op steenlopertjes maar onderscheidt zich door de oranje snavelbasis van zijn langere, iets naar beneden gebogen, snavel en aan zijn donkere bruingrijze (paarse) verenkleed.

De aantallen aan onze kusten nemen gestaag af, aangezien deze strandlopers steeds noordelijker overwinteren. Ze hebben een sterke voorkeur voor stenen ondergrond en ze mijden het strand. Bij pieren zie je ze in groepjes vaak in de spatzone over de begroeide zijkanten scharrelen. Ze zoeken daar naar slakjes, insecten, kreeftjes, wormen en algen. Ze houden er echter niet van om nat te worden en zijn steeds alert op brekende en overslaande golven. Als het water te hoog komt, vliegen ze snel op om daarna gelijk weer te landen.

Af en toe vliegen ze massaal op en scheren dan een aantal rondjes vlak over het water voor ze verderop weer neerstrijken. Tijdens zo’n vlucht vallen hun donkere verenkleed en de witte vleugel- en staartstrepen goed op. Paarse strandlopers zijn niet erg schuw en je kunt ze vrij makkelijk benaderen, op pieren zie je ze vaak in het gezelschap van steenlopertjes.

Lees ook: Steenloper (Arenaria interpres) en Drieteenstrandloper (Calidris alba).

Vaak, als ik bij mijn ouders ben, ga ik ook nog even naar het strand. Van alle dingen die ik achter me heb gelaten toen ik van de kust naar Brabant verhuisde, mis ik het strand het meest. In mijn tienerjaren fietste ik tijdens grote vakanties bijna elke dag op en neer. ’s Morgens vroeg met een lunchpakketje en handdoek naar Hoek van Holland of  ’s Gravenzande en ’s avonds pas weer terug, ik heb in die jaren heel wat kilometers gefietst.

Het Noorderhoofd aan de pier van Hoek van Holland is een plek waar ik nog steeds graag kom. Aan de linkerkant lonkt de Grote Waterweg, waar vrijwel continu container- en cruiseschepen varen en aan de rechterkant de Noordzee en het strand. Bij mooi weer staat de pier altijd vol met vissers en dagjesmensen, maar bij harde wind en storm wordt hij vermeden. De pier is dan geen veilige plek. Bij normaal weer slaat de golfslag van de scheepvaart al vaak over de rand, bij harde wind word je door de hoge golven echter zo van de pier gespoeld. Deze foto is onlangs gemaakt, bij een schamele windkracht 4.

Tegen hun donkere verenkleed springen de lichte blauwgrijze ogen van een kauw er enorm uit. Dit geeft ze een alerte uitstraling en maakt ze voor veel mensen sympathieker dan kraaien en roeken. Hun irissen zijn zelfs zo helder dat het soms net is of er een gat in hun kop zit waardoor de hemel naar buiten schijnt.

Het is soms moeilijk om je voor te stellen maar ondanks alle, vaak bizarre, vormvariaties ontwikkelen alle schelpen zich volgens dezelfde wiskundige formules. David Raup was de eerste die de driedimensionale constructie van schelpen middels een eenvoudig logaritmisch groeimodel wist te verklaren. Zijn Shell Coiling model uit 1962 gaat uit van slechts vier variabelen, waaronder drie die de groei van een schelp, om hun centrale as heen, beschrijven. De eerste variabele is S: de vorm van de rondingen van de schelp. De tweede is T: de hoogte van de centrale as, waarlangs de omwentelingen van de schelp zich plaatsen, of de mate waarin de omwentelingen elkaar overlappen. De derde is D: de afstand van deze rondingen t.o.v. de centrale as en de vierde is W: de mate waarin de schelp naar buiten groeit en de doorsnede van de rondingen toeneemt.

Hoewel de vorm van de rondingen van een schelp (S) enorm kunnen variëren, van rond, ovaal samengedrukt tot hoekig, blijft deze vorm vanaf de protoconch gelijk, hij neemt met elke nieuwe omwinding alleen toe in doorsnede (W). Schelpen met een lange as (T) en een kleine toename van de doorsnede van de winding (W), vormen dus hoge, veel windingen tellende, schelpen terwijl schelpen met een korte as en zeer grote toename van de doorsnede van de winding juist zeer platte schelpen, zoals die van tweekleppige vormen.

Afgezien van het feit dat de vorm van alle schelpen zich aan deze wetten conformeren, zijn er toch nog enorm veel verschillen, daarnaast onderscheiden veel soorten zich ook nog eens met patronen, kleuren en uitgroeisels op hun schelpen zoals knobbels, ribbels, schubben, plooien, vleugels, tanden  en stekels. Dit resulteert in een vrijwel onbeperkt aantal variaties. Maar als je de wetmatigheid van de manier waarop een schelp groeit eenmaal hebt begrepen, kun je die in alle soorten terugvinden.

Als sinds ik een klein kind was en mijn allereerste schelpje van het strand mee naar huis nam, verzamel ik schelpen. Door de jaren heen heb ik een kleine collectie opgebouwd, waarover ik op deze site af en toe een berichtje plaats. Een aantal foto’s van schelpen uit mijn collectie kun je hier vinden.

Het opzetten van dieren kent een rijke traditie en was vroeger de enige manier waarop mensen in aanraking konden komen met de natuur van verre oorden. Wetenschappers stuurden huiden en tekeningen van de dieren, die ze tijdens hun verre reizen tegenkwamen, terug naar hun thuisland, waar wetenschappers ze bestudeerden en lieten opzetten. Omdat men de dieren die men opzette vaak niet in levende lijve had gezien, ging er wel eens iets mis tijdens het prepareren, en menig diersoort werd door de taxidermist veranderd. Deze opgezette dieren kwamen uiteindelijk terecht in de diorama’s van Europese musea waar de bezoekers zich vergaapten aan de wilde beesten uit voor hen onbereikbare landen. Een dergelijk museumbezoekje was destijds dan ook heel wat gewoner en spannender dan nu. Hoewel men allerlei dieren opzette, vond men de grote roofdieren en de apen het spectaculairst. Leeuwen, tijgers, olifanten en giraffen trokken dan ook net als mensapen de meeste bezoekers.

Omdat er op ons continent geen apen voorkwamen en deze in uiterlijk vaak bedrieglijk veel op mensen leken, nam de fascinatie voor deze dieren enorm toe. Er ontstond zelfs een levendige handel in de kleinere apensoorten zoals capucijnaapjes, welke men als gewild huis- of circusdier importeerden en apen werden een geliefd onderwerp voor schilderijen en beeldhouwwerken. Nadat Darwin de verwantschap tussen ons en de grote mensapen had aangekaard, voelde men zich echter niet meer met hen verbonden en nam de fascinatie alleen maar toe. Men ging gewoon door met het opzetten van apen, blijkbaar had niemand er moeite mee om onze genetische neven met stro te vullen en achter glas te plaatsen.

Momenteel kom je in sommige musea deze oude, vaak slecht geconserveerde, opgezette apen nog tegen. Hun, door het oude glas van een vitrine, verwrongen grimassen kijken je met gebarsten ogen aan. Ze geven een vertekend beeld van hun soort en fungeren als spiegel voor de mens en de afstand waarop wij ons ten opzichte van andere dieren plaatsen. 

Klik hier voor foto’s van opgezette apen uit diverse musea in Europa.

Lees ook: Frémiet en King Kong, Frémiet: Orang-oetan wurgt een wilde uit Borneo, Piku de orang-oetan en Het opgezette nijlpaard in La Specola (Ippopotamo de Boboli).