Het Japanse verhaal van Sanshô de opzichter is al eeuwen oud. Het gaat over de waarde en prijs van een moreel leven. Een belangrijke familie leert dat zij ondanks hun goede wil geen tot weinig controle over hun eigen levens hebben en ze vallen langzaam uit elkaar. Een gouverneur verliest vanwege zijn compassie zijn functie en wordt verbannen. Als zijn vrouw en kinderen zich bij hem willen voegen worden ze echter door bandieten gescheiden. Beide kinderen worden als slaaf aan de harde en egocentrische opzichter Sanshô verkocht en de moeder wordt in een andere stad tot prostitutie gedwongen. De film volgt beide kinderen in hun pogingen om zich weer met hun ouders te herenigen en laat zien hoe ze met de morele levenslessen van hun vader worstelen.

Mizoguchi heeft in 1954 met Sanshô dayû één van de betere Japanse boekverfilmingen van de laatste 50 jaar afgeleverd. De cinematografie heeft een bijna literaire schoonheid. Elke scene is op een evenwichtige manier opgebouwd en Mizoguchi maakt bij het vertellen van het verhaal goed gebruik van lege ruimtes en contrasten. Net als bij veel Japanse prenten uit de Edo periode benut hij een subtiel atmosferisch perspectief om een gevoel van ruimtelijke en emotionele diepte te creëren. Regelmatig plaatst hij een donker object op de voorgrond en laat hij de actie op de achtergrond plaatsvinden. Op deze manier wordt de omgeving waarbinnen het verhaal wordt verteld letterlijk het referentiekader voor de emotie. Ook is hij sterk in het verbeelden van actiescènes. De camera volgt op een bijna hedendaagse manier de personen en de film krijgt hierdoor niet alleen meer vaart maar ook een gevoel van dwang en noodzaak. Emotioneel en visueel is Sanshô dayû weliswaar minder vernieuwend dan Suna no onna, maar het blijft toch een meesterwerk van de Japanse cinematografie. Ik vind Sanshô dayû zelfs beter dan Mizoguchi’s beroemdere Ugetsu monogatari uit 1953. Sanshô dayû is in Amerika uitgebracht als Sansho the bailiff.

Lees ook: Suna no onna.

De prachtige vormen en kleurstelling van deze kleine tere bloemknoppen maken van elk los knopje een miniatuur kunstwerk. De hele natuur gevangen in één kleine tijdelijke vorm. Omdat ze als knopjes nog strak tegen elkaar gedrukt in de omhullende schutbladen van de bloem zitten hebben ze allemaal een net iets andere vorm. Naarmate ze groeien perst de bloemschacht zich omhoog en schieten de knopjes open. Daarbij zijn ze eerst nog een zacht groen maar al snel verlopen ze naar helder blauw en paars totdat de knoppen opensplijten en de felle paarse bloemen tevoorschijn komen.

Klik hier voor meer foto’s van hyacintknoppen.

Al in zijn eigen tijd stond keizer Frederik II van Hohenstaufen (1194-1250) bekend als “Stupor Mundi” (verbazing der wereld). Begonnen als koning van Sicilië wist hij het via het Duitse koningschap als niet-christen zelfs tot keizer van het Heilige Roomse Rijk te schoppen. Geen geringe prestatie. Daarnaast interesseerde hij zich meer voor wetenschap, filosofie en valkenjacht dan voor religie en krijgsmacht en onderhield hij een levendige correspondentie met een Egyptische sultan.

Frederik II was buitengewoon belezen, hij sprak zes talen en maakte liever gebruik van diplomatie dan geweld. Hij had echter één zwakte, zijn interesse in taal en wetenschap. Hij omringde zich niet alleen met allerlei wetenschappers maar hield zelf ook wel van een experimentje. Sommige van zijn onderzoeken zijn opgetekend door de monnik Salimbene di Adam (1221-1290) die, het moet gezegd, een hekel had aan Frederik. Zijn boekwerk, “XII scelera Friderici imperatoris” (de twaalf calamiteiten van keizer Frederik II), is helaas verloren gegaan maar de geste van dit verslag is gebleven.

Volgens di Adam heeft Frederik II ooit een gevangene in een ton opgesloten om te kijken of diens ziel wellicht door een gat wist te ontsnappen als hij stierf. Toen Frederik II zich afvroeg wat na een overvloedig maal nu toch het beste voor de spijsvertering was, een dutje of een stevige wandeling, voerde hij twee soldaten een vorstelijk banket. De een mocht daarna een uiltje knappen de ander werd aan het lopen gezet. Beiden werden achteraf natuurlijk wel opengesneden om hun maaginhoud te controleren. Alles voor de wetenschap. Maar meer nog dan in spijsvertering was Frederik II geïnteresseerd in taal. En dan specifiek in het bestaan van een oertaal. Zoals zovelen voor en na hem vroeg Frederik II zich af welke taal een mens zou spreken als er geen anderen in de buurt zijn om hem woorden te geven. Hij liet pasgeborenen bij hun moeders weghalen en droeg ze over aan speciale verzorgsters. Deze kregen strikte opdracht om geen woord tegen hun jonge proefpersonen te spreken. Gezien Frederik zijn vroegere experimenten mogen we aannemen dat deze zoogvrouwen hun taak zeer serieus hebben genomen. Helaas voor Frederik (en de kinderen) stierven ze zonder ooit een woord te hebben gesproken.

Frederik II van Hohenstaufen was niet alleen een begenadigd heerser en onderzoeker, hij was bovenal een empiricus. Hij vond dat je alleen kon leren hoe iets werkte door het kapot te maken. Een intellectueel dogma dat tot op de dag van vandaag nog door veel kleine kinderen (en sommige wetenschappers) wordt nageleefd.

Deze schelp staat ook bekend als Weverspoel. Het is net als Ovula ovum een eierkaurie. Hij heeft een lange smalle mondopening met een verdikte lip en lange breekbare uiteinden. De schelpen komen voor van Oost-Afrika tot aan Taiwan en leven op koraal. Ze hebben geen operculum en de gevlekte en gespikkelde mantel omvat de gehele schelp inclusief de lange uitsteeksels. Ze worden 10 tot 12cm lang en komen voor in wit, lichtroze of geel.

Von Kempelen had aan het einde van de 18e eeuw werelds beroemdste schaakautomaat gemaakt. Simpelweg bekend als “De Turk” was deze automaat niet alleen onverslaanbaar maar kon hij ook feilloos de Paardronde uitvoeren. Een complexe schaakpuzzel waarbij het paard in één rondgang over het schaakbord elk vakje slechts eenmaal bezet. De Turk was een grote automaat gekleed in turkse gewaden en een tulband die gezeten achter een kabinet met willekeurig welke tegenstander kon schaken. Hij had in één hand een lange rokende pijp en zijn andere lag op de tafel. Hij was niet alleen onverslaanbaar maar reageerde ook verbolgen als een tegenstander een onwettige zet maakte door alle stukken van het bord te vegen. Het kabinet had een aantal deuren die open konden om het complexe binnenwerk te laten zien. Voor een demonstratie of schaakwedstrijd werden deze deuren ook steevast geopend om aan het publiek te tonen dat er niets anders in de tafel zat buiten mechaniek en leegte. Bij De Turk kwam een klein houten kistje dat de presentator boven op de tafel plaatste en waar hij tijdens het spel regelmatig in keek. Volgens sommigen had dit doosje bovennatuurlijke krachten en zat er een boze geest in die de hele machine bestuurde. De Turk speelde agressief schaak en wist zijn tegenstanders gewoonlijk al binnen dertig minuten te verslaan. Zelfs Napoleon en Benjamin Franklin hebben tegen de Turk gespeeld en verloren. Tussen 1770 en 1854 heeft deze automaat verschillende hoven en landen aangedaan. Tot hij uiteindelijk in 1854 door een brand werd verwoest.

De Turk zorgde voor zo’n sensatie dat vele bekenden zoals de magiër Robert-Houdin en de schrijver Edgar Allan Poe zich met het raadsel van de onverslaanbare machine hebben beziggehouden. Ze waren ervan overtuigd dat het een truc was en konden zich eenvoudigweg niet voorstellen dat een machine tot een dergelijke rekenkracht in staat was. En ze hadden helaas gelijk. In de tafel zat een meester schaakspeler verstopt. Deze kon zich in de ruimte bewegen zodat als er een deurtje openging om het binnenwerk te tonen hij steeds net ergens anders zat. Via een ingewikkeld mechaniek en verschillende magneten kon deze geheime speler de stukken op het bord via de arm van De Turk verzetten. Het geheel was echter niet alleen een meesterwerk van misleiding en theater. Het mechaniek waarmee de schaker De Turk bediende was wel degelijk buitengewoon knap en geavanceerd.

Het heeft sinds de vernietiging van De Turk nog 142 jaar geduurd voor men een automaat kon maken dat van een mens met schaken kon winnen. In 1996 verloor Kasparov van Deep Blue, de eerste schaakcomputer die een meesterschaker onder wedstrijdomstandigheden wist te verslaan.

Lees ook: Vaucansons eend.