moqui knikker 5-2015 2259Moqui is een Hopi woord dat “lieve overledenen” betekent. In de Navajo woestenij bij Utah en Arizona worden veel kogelronde stenen gevonden. De Hopi Indianen geloofden dat de geesten van de doden ’s nachts met deze knikkers speelden en ze ’s morgens voor de levenden achter lieten om hen te laten weten dat ze gelukkig waren.

 Deze zwarte knikkers worden in weg geërodeerd zandsteen gevonden en variëren van kleine kogeltjes tot honkbal grote knikkers. Waar water en wind de zandsteenduinen eroderen, rollen ze van de hellingen. Geschuurd en gepolijst door het zand komen ze in verschillende vormen voor. De meeste zijn kogelrond of hebben een iets verbrede ring. Sommige mensen denken dat ze helende krachten hebben en kennen ze geslachten toe, waarbij ze de ronde vorm vrouwelijk en de geringde vorm mannelijk noemen. Ze lijken van massief ijzer gemaakt, maar zijn daar eigenlijk te licht voor. Voor lange tijd wist men niet hoe ze ontstonden en toen men ontdekte dat de knikkers slechts 25 miljoen jaar oud waren, terwijl ze uit 160 miljoen jaar oud gesteente kwamen, nam het mysterie alleen maar toe.

 

Alleen de buitenste laag van de Moqui stenen is van ijzer. Een donker laag hematiet, een stabiel ijzeroxide, omringt een lichtere zandstenen binnenste.  De Navajo zandsteenlagen werden tijdens het Jura gevormd. Het dankt zijn geelrode kleur aan ijzerrijke mineralen die samen met het zand werden bedolven. Door tektonische verschuivingen werd olie en gas tussen het steen ingesloten en toen de zandlagen onder water kwamen te staan, sijpelde dit water tussen het gesteente door. Het nam allerlei mineralen met zich mee die zand en modder bij elkaar kleefden. Dit water bleekte het ijzer uit het rode zand en ving het op in de gasbellen tussen het steen. Dit ijzer was waarschijnlijk limoniet, een water bevattend ijzeroxide, dat zich in de zandlagen onder druk van een 450 meter hoge watermassa, in een gel vormde. Hete vulkanische gassen die zich door het gesteente heen omhoog werkten, vormden bellen in het limoniet en zette het om in hematiet, het stabiel ijzeroxide dat de knikkers omringt.

 

Sommige stenen die werden gevonden bleken echter aanzienlijk jonger te zijn. In plaats van 25 miljoen jaar terug ontstonden zij slechts 2 miljoen jaar geleden. Het ontstaan van deze jongere stenen valt samen met het moment dat de Colorado rivier zijn weg door het gesteente baande. Ze zijn overwegend uit goethiet in plaats van hematiet samengesteld, wat weer door de veranderende chemische samenstelling van het grondwater wordt verklaard.

 

Toen de Opportunity Rover op Mars vergelijkbare ronde stenen vond, zag men dit als verder bewijs van het eerdere bestaan van water op mars en stimuleerde dit een hernieuwde interesse in de Moqui stenen. David Loope is een geoloog die denkt dat de jongere Moqui stenen dankzij bacteriën zijn ontstaan. Zij zouden tijdens de chemische verandering van het grondwater voor de transformatie van het ene mineraal in het andere hebben gezorgd.  Middels een sterke microscoop hebben wetenschappers in de stenen minuscule structuren ontdekt waarvan men vermoedt dat deze door bacteriën zijn ontstaan, structuren die weer verdacht veel lijken op de beroemde buisjes die in sommige meteorieten van Mars voorkomen.