Weblog

Rotganzen en Aswoensdag

woensdag, 22 februari 2012

rotganzen-aldrovandiVandaag is het Aswoensdag, het begin van de veertig dagen durende vastentijd voor katholieken. In de Middeleeuwen at men tussen Carnaval en Pasen alleen het hoogstnodige en dus zeker geen vlees. Toch werd het eten van rotganzen door sommige geestelijken toegestaan. Men dacht namelijk dat deze ganzen geen ouders hadden en omdat ze niet uit vlees waren geboren bestonden ze zelf dus ook niet uit vlees.

 

De betekenis van de Latijnse naam van de rotgans (Branta bernicla) is “zwarte gans uit de eendenmossel”. In de middeleeuwen waren de broedgebieden van deze ganzen nog niet ontdekt. Men dacht echter wel tegelijkertijd oude én jonge ganzen te zien. Het verband werd toen gelegd met een oud Arabisch geschrift over eendenmosselen, waaruit deze ganzen zouden worden geboren. Deze zwart-witte eendenmosselen zouden zich aan boomtakken vastzetten. Men dacht dat de jonge gansjes vanuit deze mossel in het water vielen. Pas later kwam men erachter dat het hier niet om jonge rotganzen ging maar om Kleinen Alken, deze spoelden bij storm vaak aan op de kusten. Een andere verklaring voor deze “jonge ganzen” was dat zij tussen rottend scheepshout groeiden. Ze zouden zich ontwikkelen vanuit slaken die zich aan het hout van gezonken schepen hadden vastgezet.

 

Aan het eten van rotgans tijdens de vastendagen kwam in 1215 echter een einde. Op het vierde Lateraanse concilie werd besloten dat ook het eten van rotganzen tijdens de vastenperiode niet meer mocht. De Nederlandse naam van deze gans is ontstaan uit het IJslandse Hrota en het Oudnoorse Hrotgâs. Het bootst de roep van deze vogel (roh-roh-roh) na, het woord “gans” is zelf ook weer een klanknabootsing.

lees verder...

Semper Augustus

zondag, 19 februari 2012

Semper AugustusDe beroemdste aller tulpen was de Semper Augustus. Tijdens de hoogtijdagen van de Hollandse tulpenmanie vroeg men voor één bol van deze tulp 6000 gulden, de prijs van een flink Amsterdams grachtenpand. De tulpenmanie liep van 1634 tot februari 1637. Er werd hevig in tulpenbollen gehandeld en gespeculeerd. Men ging zo ver dat men tulpen van net geplante bollen, waar men de tulp nog niet van had gezien, verkocht. De contracten die men afsloot voor levering in de toekomst omschreef men als windhandel.

 

De Semper Augustus was de heilige graal onder de tulpen. Er waren slechts twee mensen die hem in bezit hadden. De eerste was de toenmalige directeur van de Oost Indische Compagnie en de tweede een handelaar in Haarlem. De prijs van de bloem lag, gram voor gram, hoger dan die van enig ander voorwerp.

 

Het mooie kleurenpatroon van deze tulp werd veroorzaakt door het toen nog onbekende mozaïekvirus. Dit virus verstoort het normale kleurenpatroon van de tulp en voegt een aantal gele of witte strepen toe. Alhoewel dit virus verantwoordelijk is voor de mooie tekening van de tulp, verzwakt het ook de bol. Een geïnfecteerde tulp wordt steeds zwakker en verliest uiteindelijk de kracht om zich voort te planten. De Semper Augustus is dan ook uitgestorven.

lees verder...

Lucifers

woensdag, 15 februari 2012

lucifers

 

 

 

 

 

 

 

Klik hier voor meer lucifers.

lees verder...

Consumeren zonder verteren

dinsdag, 14 februari 2012

De jager van vroeger is de handelaar van nu. Altijd en overal probeert men zo goedkoop mogelijk uit te zijn. Terwijl iedereen aan de ander wil verdienen wil niemand dat er aan hem wordt verdiend. Van eerlijke ruilhandel is al lang geen sprake meer.

 

Bij enquêtes blijkt dat de meeste gezinnen niet meer weten hoeveel mobiele telefoons of fotocamera’s ze bezitten en vrijwel niemand weet uit zijn hoofd hoeveel elektrische apparaten hij of zij in huis heeft. We kopen en vervangen. En aangezien we niet meer hoeven te jagen op eten jagen we op koopjes. De beer is vervangen door een iMac. Vroeger ging men pas weer op jacht als de beer op was. Nu consumeren we zonder te verteren. Er blijft evenveel over na het gebruik als voor de aanschaf.

 

Omdat je nooit in alles de goedkoopste kunt zijn en tegelijkertijd winst kunt maken zoeken fabrikanten continu naar nieuwe producten. Elk nieuw product biedt nieuwe omzetkansen en daarmee nieuwe marge. Tot ook dat product door de slag om de laagste prijs volledig wordt uitgehold en men weer naarstig op zoek moet naar een nieuwe omzetstimulans. Of men iets nu wel of niet nodig heeft, men wil het en daarbij ook nog eens voor de laagst mogelijke prijs. Fabrikanten zien hun marges eroderen en worden door de moordende concurrentieslag om de laagste prijs steeds meer gedwongen om te gaan besparen op hun kosten. Goedkopere materialen en lagere loonkosten zijn dan de enige oplossing. De kwaliteit van het product, de duurzaamheid van de productie en de werkomstandigheden van de productiemedewerkers zijn allen ondergeschikt aan de prijs. Of het nu gaat om een MP-3 speler of een kipfilet, men koopt het daar waar men het minste betaalt. Waarde en prijs zijn volledig losgekoppeld. Men betaalt tweehonderd euro voor een jurk en twee euro voor een kilo vlees.

 

De toenemende vraag naar nieuwe producten en de concurrentieslag om de laagste prijs geven steeds meer vaart aan onze dwangmatige en oncontroleerbare neiging tot consumeren. Deze vicieuze cirkel wordt met elke rondgang moeilijker te verlaten, groef naar groef slijt hij dieper.

lees verder...

Ockhams scheermes

zondag, 12 februari 2012

William-of-Occam.William van Ockham (ook wel geschreven als Occam) is bekend geworden om zijn “lex parsimoniae”, de wet van spaarzaamheid. Van Ockham was een invloedrijke nominalist uit de 14e eeuw. Het nominalisme is een metafysische stroming binnen de filosofie die stelt dat abstracte begrippen niet op zichzelf bestaan maar slechts hulpconstructies van de menselijke geest zijn. Voor een nominalist zijn de termen waarmee wij onze werkelijkheid benoemen geen bestaande entiteiten maar slechts woorden en namen.

 

Ockhams scheermes gaat uit van het principe dat van alle mogelijke verklaringen degene met de minste aannames waarschijnlijk de juistere is. Het scheermes suggereert het symbolisch wegsnijden van alle onnodige ingewikkeldheden om tot de eenvoudigste verklaring te kunnen komen.

 

Vreemd genoeg heeft Van Ockham het in zijn geschriften zelf nooit over een scheermes gehad. Zijn uitspraken “numquam ponenda est pluralitas sine necessitate”, pluraliteit moet nooit zonder noodzaak worden gebruikt en “frustra fit per plura quod potest fieri per pauciora”, het is onzinnig om meer te gebruiken als het met minder kan, komen het meest in de buurt van de huidige definitie van de “lex parsimoniae”, namelijk “entia non sunt praeter necessitatum multiplicanda”, men moet aannames niet zonder noodzaak verveelvoudigen.

 

Ockhams visie komt overeen met het beeld wat men van de natuur heeft. Thomas van Aquino schreef al in de 13e eeuw: “we zien dat de natuur geen twee middelen gebruikt als één volstaat”. De natuur lijkt inderdaad eenvoud boven complexiteit te prefereren. Ze is zuinig in al haar handelingen, een lichtstraal beweegt zich langs een rechte lijn en neemt de kortste weg, objecten vallen richting het middelpunt van de aarde, de natuur kiest altijd de makkelijkste weg. Dit wordt in de wetenschap omschreven als het principe van de kleinste werking. Dingen gebeuren altijd op de manier die de minste energie kost, de elegantie van eenvoud.

 

Lees ook: non overlapping magisteria.

lees verder...

Het gras aan de overkant

zondag, 12 februari 2012

Afgelopen vakantie stonden we op een kleine gezinscamping. Er was een flink grasveld met een leuke speeltuin in het midden. Aan beide kanten van dit speelveldje stonden familietenten, omzoomd met barbecues, draadloze radio’s, strandstoelen en een klein assortiment aan kuithoge schoothondjes. Er werd gezellig met elkaar gekeuveld en de kinderen troefden elkaar af op de glijbaan en schommel. ’s Avonds dronk men gezamenlijk een glaasje wijn en om tien uur gingen de lichten uit.

 

Een uurtje later lag bijna iedereen te slapen, bijna iedereen, want de hondjes moesten nog wel even worden uitgelaten. Dat deed men stiekem, aan de overkant van het veld. Want niemand wil dat zijn eigen kind op weg naar de zandbak in de stront stapt. Zo gebeurde het dat van beide kanten van het grasveld de campingbezoekers, zonder dat ze het van elkaar zagen, onder beschutting van de nacht en met een kleine zaklantaarn, hun weg naar de overkant van het speelveld zochten. Daar lieten ze, heimelijk om zich heen kijkend, hun hondjes hun gemak doen. Met een snelle pas staken ze daarna het speelveld weer over en verdwenen in hun tent.

 

Tot je de volgende ochtend steevast de verontwaardigde kreten van beide kanten van het campingveld hoorde als de vroege opstaanders voor de zoveelste keer in een drol trapten. Daarna stak men het speelveld over en onder het genot van een kopje koffie bracht men, klagend over de onbekende asociaal, de morgen door. Tot de kinderen gingen spelen, de barbecues werden aangestoken, de flessen wijn werden opengetrokken en men na het doven van de lichten wederom de hondjes moest uitlaten.

lees verder...

Lucifer

maandag, 6 februari 2012

lucifer 2-2012 4750

lees verder...

Huisspringspin (Euophrus lanigera)

vrijdag, 3 februari 2012

huisspringspin (euophrys lanigera) 01-2012 4324Dit kleine bolletje pluis zie je binnenshuis regelmatig op wanden of plafonds zitten. De huisspringspin (Pseudeuophrys lanigera of Euophrus lanigera) is slechts 4mm groot en kan buitengewoon goed overweg met het droge klimaat van onze moderne betonnen gebouwen. Oorspronkelijk is deze soort afkomstig uit Zuidwest-Europa maar vanaf de jaren 50 van de vorige eeuw wordt hij ook in West-Europa aangetroffen en nu is het één van onze meest algemene huisspinnen. Als synantrope soort wordt hij geassocieerd met mensen of menselijke bewoning en je vindt hem dan ook exclusief in steden en dorpen op, in of rondom gebouwen. Zelfs midden in de winter kun je nog volwassen exemplaren tegenkomen.

 

Klik hier voor meer foto's van spinnen.

lees verder...

Glamour

donderdag, 2 februari 2012

Het Engelse woord “glamour” komt oorspronkelijk uit Schotland. Hier betekende het “betovering”. Deze betekenis van glamour wordt uitvoerig beschreven door Sir Walter Scott in zijn Letters on Demonology and Witchcraft uit1830. Glamour stond voor magie, tovenarij en dan specifiek voor een spreuk die de perceptie van het slachtoffer veranderde. Als men deze glamourspreuk uitsprak zag de werkelijkheid er ineens heel anders uit, men trok als het ware de wol over je ogen.

 

Glamour stamt oorspronkelijk af van grammar (grammatica). De Schotten hadden de “r” door een “l” vervangen. Tijdens de Middeleeuwen waren er maar een handvol mensen die konden lezen en schrijven. Voor analfabeten was grammatica iets mysterieus en magisch. Men dacht dat je kennis van grammatica ook kon gebruiken om anderen te overtuigen, verleiden of betoveren. Men geloofde heilig in deze relatie tussen geleerdheid en het vermogen om spreuken uit te spreken. Woorden hadden macht en iemand die ze wist te gebruiken had macht over iemand die dat niet kon. Een gedachte die zo stom nog niet was. Kijk maar eens naar de kerk of politici. Woordtovernaars hebben nog steeds de macht om onze perceptie van de werkelijkheid te veranderen. Woorden hadden en hebben de macht om te verleiden.

 

Sir Walter Scott heeft dit Schotse woord voor onverklaarbare fascinatie en betovering zijn wereldwijde bekendheid gegeven en nu gebruiken we het alleen nog voor een speciale en luxe uitstraling. Voor alle dingen die betoverender zijn dan de rest van de wereld, voor sterren en fascinatie.

 

It had much of glamour might;

Could make a ladye seem a knight;

The cobwebs on a dungeon wall

Seem tapestry in lordly hall;

A nut-shell seem a gilded barge,

A sheeling seem a palace large,

And youth seem age, and age seem youth:

All was delusion, nought was truth.

 

The lay of the last minstrel, Canto 3, fragment uit strofe 9, Sir Walter Scott.

lees verder...