Weblog

Aura seminalis

zondag, 23 december 2012

In 1625 formuleerde Fabricius zijn doctrine van Aura Seminalis. Volgens deze visie werd een kind volledig gemaakt uit de grondstoffen van de vrouw, haar eicel en haar bloed. Het enige dat de man toevoegde was een emanatie, een aura, dat tijdens de coïtus aan de vrouw werd overgedragen. Het duurde tot de tweede helft van de negentiende eeuw voor men zich realiseerde dat het het sperma zelf was en niet deze mystieke uitstraling die voor de bevruchting zorgde.

 

Men is het lang niet altijd eens geweest over de exacte oorzaak van bevruchting en allerhande gebeurtenissen kregen de oorzaak. Van zonnestralen en maneschijn tot een vleugje wind. Vooral de noordenwind, Boreas, schreef men een buitengewone vruchtbaarheid toe en het was algemeen bekend dat merries die zonder tussenkomst van een hengst drachtig waren geworden met hun kont in de wind naar het noorden hadden gestaan. Men geloofde dat er geen enkele fysieke inbreng van een man nodig was om een vrouw zwanger te maken en er waren genoeg “gedocumenteerde” gevallen bekend waarin een vrouw zonder enige vorm van coïtale geslachtsgemeenschap zwanger was geworden. Zo was er een vrouw, wiens vagina te klein was en die dus altijd anaal door haar man werd genomen, die toch door haar man zijn emanatie, zijn `saadlug` was bezwangerd en zelfs enkele vrouwen die middels tribadisme elkaar, zonder enige tussenkomst van een mannelijk agens, wisten te bevruchten.

 

Style: Natuurlijk weet men al sinds de oudheid dat er iets moest zijn dat aan kinderen de kenmerken van de ouders mee gaf. Pythagoras (572 v. Chr.) was verantwoordelijk voor de theorie die stelde dat een eitje uitgroeide tot een embryo en er slechts een elementaire stimulus nodig was om deze ontwikkeling in gang te zetten. De vrouw leverde zogezegd alle grondstoffen maar de man de essentie, de kracht. Aristoteles (384-322 v. Chr.) noemde in navolging van Pythagoras deze stimulus een mystieke invloed en William Harvey (1578-1657) noemde dit, in navolging van Fabricius, aura seminalis. William Harvey heeft weliswaar uitvoerig onderzoek naar de oorzaak van bevruchtingen gedaan maar ook hij was het in het begin eens met de theorie van de aura seminalis. Wel gaf zijn onderzoek hem het inzicht dat alle voortplanting vanuit een ei begint. We danken aan hem dan ook de beroemde uitspraak: ex ovo omnia, alles uit het ei. Daarmee legde hij meer de nadruk op de vrouwelijke dan op de mannelijke bijdrage. Binnen het Preformationisme, een stroming die geloofde dat organismen ontstaan vanuit miniatuur versies van zichzelf en dat de vorm van levende dingen al bestond voor de ontwikkeling ervan waren er twee stromingen. De Ovisten die geloofden dat het wezen volledig vanuit het ei ontstond en de Spermisten zoals Antonie van Leeuwenhoek, die onder de microscoop zelfs mini-mensjes in de kop van een spermacel zag. Pas toen men in de tweede helft van de negentiende eeuw wetenschappelijk kon bewijzen dat sperma een eicel daadwerkelijk fysiek bevrucht kwam men tot de voor de hand liggende conclusie dat een man en vrouw samen hun fysieke bijdrage aan bevruchting en voortplanting schenken.

lees verder...

Verzien

zondag, 23 december 2012

Vroeger kon men zich behalve verspreken, verslikken en verstappen ook nog verzien. Deze traumatische ervaring was echter vooral voorbehouden aan zwangere vrouwen. Als een vrouw tijdens haar zwangerschap iets schrikbarends had gezien of iets traumatisch had meegemaakt kon dat haar ongeboren vrucht beïnvloeden en zou zij de essentie van die angst kunnen baren. Op die wijze werden de geboortes van vogelmensen, alligatorjongens en kinderen met hondenkoppen verklaard. De moeders van kinderen met een hazenlip waren tijdens hun zwangerschap door een haas opgeschrikt en moeders van kinderen met Ichthyose, een erfelijke schubachtige huid, zouden te vaak aan zee zijn geweest. Al deze kinderen hadden de uiterlijke kenmerken overgenomen van datgene waar de moeder tijdens haar zwangerschap door was beïndrukt. Het was dus zaak om als zwangere vrouw bij ‘freakshows’ en kermissen weg te blijven, tenminste als je niet wilde dat je kind daar ook kwam te werken.

 

Joseph Merrick 1889Verzien (Du: versehen, En: maternal impression) was ook de oorzaak van Joseph Merricks uiterlijk. Zijn moeder zou tijdens haar zwangerschap zijn gevallen en door een olifant van een circusparade zijn opgeschrikt. Het feit dat zij zich verzag resulteerde in de lichamelijke deformaties die van haar zoon de “Elephant Man” maakte.

 

Lees ook: Lusus naturae.

lees verder...

Lambis chiragra chiragra

dinsdag, 11 december 2012

lambis chiragra 12-2012Deze stevige schelp met lange vingers behoort tot de Strombidae (Vleugelhoorns). Omdat deze soort geslachtsdimorfie kent zijn de mannetjes eenvoudig van de vrouwtjes te onderscheidden. De bulten die de mannelijke slakken op hun schouder dragen hebben allemaal ongeveer dezelfde maat en al hun vingers liggen in één vlak. De vrouwtjes hebben één duidelijk dikkere schouderbult en hun vijfde vinger steekt omhoog. De slakken leven op zand en modderbodems voor de kusten van de tropische gedeelten van de Indische en de Stille Oceaan. Ze eten algen en plantaardige detritus.

 

Schelpen van de Strombidae familie zijn vaak te herkennen aan hun kenmerkende Strombuskerf, een inkeping in de voorkant van de buitenste lip. Tijdens het voeden steekt de slak daar een gesteeld oog door naar buiten om de omgeving in de gaten te kunnen houden. Ondanks zijn afwijkende uiterlijk behoort ook de Tibia fusus tot de Vleugelhoorns. Het operculum (afsluitdekseltje) van de Lambis chiragra is sikkelvormig, aan één kant getand en te klein om de hele opening van de schelp mee te kunnen afsluiten. De slak gebruikt hem echter als verdedigingswapen en om meer grip op het zand te krijgen als hij zich voortbeweegt.

lees verder...

De vervolging van de atheïsten

maandag, 10 december 2012

Vandaag is het de internationale dag voor de rechten van de mens en de International Humanist and Ethical Union (IHEU) heeft een uniek en vernietigend document uitgegeven. Uit hun onderzoek komt overduidelijk naar voren dat in veel landen atheïsten, humanisten, rationalisten en vrijdenkers stelselmatig worden benadeeld ten opzichte van “gelovigen”. Dit beperkt zich niet alleen tot de extreem Islamitische landen, ook in Amerika, Turkije, Indonesië en Tunesië worden niet-gelovigen als buitenstaanders behandeld, gediscrimineerd en vervolgd. In zeven staten in de VS mogen atheïsten zelfs geen openbaar ambt bekleden. Het rapport vermeldt 60 landen waar atheïsten worden beperkt in hun mensenrechten, zoals het recht van meningsuiting, hun toegang tot openbaar onderwijs en hun baankansen. Er zijn zelfs gevallen bekend waar men niet mocht trouwen of werd geëxecuteerd als men zich afwende van het geloof van hun ouders.

 

Dat religies al eeuwen lang hun volgelingen aansporen om andersdenkenden buiten te sluiten is op zich niets nieuws. Dat er nu een prestigieus rapport naar buiten wordt gebracht dat dit bevestigt echter wel. Eeuwen lang heeft de angst voor religieus geweld en machtsmisbruik andersdenkenden ervan weerhouden om zich daar over uit te spreken. Als moderne opvattingen met middeleeuwse religies in de clinch raken blijken het de atheïsten te zijn die het onderspit delven. Ook in onze “moderne” maatschappij wordt er nog steeds sneller gesproken over discriminatie van, dan door, religieuze groeperingen.

 

Lees ook: De tirannie van de geloofsovertuiging.

lees verder...

Vaucansons eend

zondag, 9 december 2012

vaucansons eendJacques de Vaucanson (1709-1782) was een Franse uitvinder die meerdere automaten (mechanische poppen), heeft gemaakt. Zijn meesterwerk was Le Canard Digérateur, een mechanische eend die niet alleen met zijn vleugels kon slaan, kon zwemmen, eten en drinken maar die zelfs kon poepen. Voltaire schreef ooit over dit mechanische wonder: “Sans… le canard de Vaucanson vous n’auriez rien qui fit ressouvenir de la glorie de la France” (Zonder … de eend van Vaucanson is er niets om je te herinneren aan de glorie van Frankrijk). Deze eend maakte in 1739 terecht een diepe indruk. Het was een ongeëvenaard mechanisch meesterwerk. Eén enkele vleugel zou al meer dan vierhonderd bewegende delen bevatten. Maar het bleef niet bij een beetje fladderen, deze eend at graan en dronk water, kon deze verwerken en scheidde het daarna als poep weer uit. Vaucanson had een mechanisme gebouwd dat de meest intieme van de natuurlijke processen kon nabootsen, namelijk dat van de vertering en de stoelgang.

 

Zijn eend kon dit helaas niet echt, in zijn mechanisme sloeg hij het voedsel dat hij tot zich nam in een container op en scheidde hij een voor geprepareerde massa vanuit een andere container weer uit. Het was echter wel Vaucansons wens dat een automaat ooit tot een dergelijk proces in staat zou zijn. Binnen in het mechaniek van de eend gebruikte Vaucanson wel als eerste een flexibele rubberen buis en hij wordt dan ook geroemd als de uitvinder daarvan. Vaucansons eend was een ode aan de wetenschap en het bewijs dat men oprecht geloofde dat we uiteindelijk alle geheimen van onze fysieke wereld konden doorgronden en reproduceren. Het was een bijna mythisch staaltje van mechanica dat voor het eerst de grenzen tussen het mechanische en het natuurlijk deed vervagen.

 

Wim Delvoye vervulde in 2006 uiteindelijk Vaucansons wens. Deze Belgische kunstenaar maakte in samenwerking met wetenschappers een opstelling die zo getrouw mogelijk het menselijke spijsverteringssysteem nabootst. Deze machine lijkt nog het meest op een verzameling kolven en bekers. Ze verteert niet alleen voedsel maar scheidt dit ook in de vorm van een drol weer uit. Wim noemt deze machine Cloaca, naar de uitscheidingsopening van vogels, zoals die van een eend. Sinds zijn machine in werking is gezet heeft hij al menige drol gedraaid, welke stuk voor stuk in plastic zijn geseald en verkocht.

 

wim delvoye cloaca fecesZijn machine creëert iets dat tegelijkertijd buitengewoon complex en volkomen nutteloos is. Door deze kunstmatige stront in te sealen lukt het hem ook nog om een normaal waardeloos afvalproduct als verzamelobject te verkopen. Hij heeft een strontmachine gemaakt die een verkoopbaar product fabriceert. Een mooi symbool voor de vele industrieën die onze wereld met volkomen nutteloze rotzooi overspoelen.

lees verder...

Sinterklaasletters

woensdag, 5 december 2012

chocolade letterWe geven al sinds de tweede helft van de negentiende eeuw chocoladeletters bij de Sinterklaasviering. Voordien maakte men wel snoepgoed van chocolade maar nog geen letters. De gewoonte om letters cadeau te geven stamt al uit de zestiende eeuw, toen waren ze echter nog van koek. Meestal werden chocolade letters door de suiker- en koekbakkers gemaakt. Pas rond de eeuwwisseling begon de fabrieksmatige productie en kon men ze vrijwel overal kopen. De chocolade werd in metalen gietvormen gegoten die meestal uit de Vormenfabriek in Tilburg kwamen.

 

egyptienneDe vorm van de chocoladeletters werd afgeleid van het font Egyptienne, een schreefletter die aan het einde van de negentiende eeuw erg populair was en zich uitstekend bleek te lenen voor het machinaal vervaardigen van stevige snoepgoedletters. Sinds men de dikte van de letters enigszins heeft aangepast krijgen Ina en Jessica evenveel chocolade als Willem en Maarten.

lees verder...

Ovula Ovum

dinsdag, 4 december 2012

ovula ovum 11-2012 1638Deze maagdelijk witte eier-kauries komen in het Indo-Pacifische gebied voor op een diepte van 2 tot 20 meter. Ze worden gemiddeld tussen de 6,5 en 7,5 cm groot en leven voornamelijk op algen en zacht koraal. Het schelp-oppervlak lijkt volmaakt glad, maar bij sommige oudere exemplaren vind je hele fijne spiraalribbeltjes. De mantel van deze slak is pikzwart en de ventrale flappen daarvan komen bij de rug van het huis samen en omhullen dus meestal de gehele schelp. Bij jonge exemplaren heeft deze mantel een groot aantal geelwitte uitstulpingen (sensor papillen) waardoor ze sterk op giftige Nudibranchia van het Phyllidae geslacht lijken. De mantels van oudere exemplaren dragen een patroon van kleine witte stippen. Bij verstoring “scheurt” deze mantel over de rugzijde van de schelp open waardoor het ei-witte slakkenhuis bloot komt te liggen en de slak zich er helemaal in terug kan trekken.

ovula ovum 11-2012

lees verder...

Rear Window (1954)

maandag, 3 december 2012

rear windowDeze beroemde film heb ik onlangs pas voor het eerst gekeken. Hij was me iets te beroemd. De vele reacties op deze film waren zo lovend dat hij er in mijn gedachten alleen maar slechter van werd. Ik had het helemaal mis. Rear Window is weliswaar een soepele film, zonder haakjes waar criticasters aan kunnen blijven hangen, maar hij is zeker niet gemakkelijk, het is geen koek en ei. Het is Hitchcock gelukt om een film te maken die zowel ik als mijn ouders kunnen waarderen, en dat is geen kleine prestatie.

 

Een actiefotograaf zit met een gebroken been achter zijn raam gekluisterd. Uit pure verveling richt hij zijn scherpe blik op zijn buren. Deze bieden hem zoveel afleiding dat hij zijn eigen inertie met hun capriolen compenseert. Tot hij het idee opvat dat één van zijn overburen een moord heeft gepleegd.

 

James Stewart speelt op knappe wijze L.B. Jeffries, de fotograaf die meer interesse kan opbrengen voor zijn buren dan voor zijn elegante vriendin Lisa (Grace Kelly). Omdat hij zelf geen stap kan zetten roept hij de hulp in van zijn vriendin, zijn verpleegster, en een politievriend. Zij voeren de acties uit waar hij niet toe in staat is. De set die je vanuit het raam ziet is prachtig. De verschillende buren zoals Miss Torso en Miss Lonelyhearts zorgen niet alleen voor voldoende afleiding, maar verlenen de film ook extra verhaallijnen en diepgang.

 

In principe gaat elke film over voyeurisme en kijk je als kijker altijd zonder gezien te worden. Hitchcock voert dit gegeven echter nog wat verder door. Als kijker zie je alleen wat Jeffries ziet. De camera beweegt zich niet buiten zijn kamer. Als de frêle Lisa zich in het appartement van Lars, de potentiële moordenaar bevindt, kunnen we haar door het raam heen zien, tot zij zich uit beeld beweegt. Dit maakt de machteloosheid en frustratie van Jeffries extra goed voelbaar. Omdat je als kijker gewend bent ongezien te kunnen kijken is het altijd extra raar als een acteur rechtstreeks in de lens kijkt, op dat moment voel je je betrapt. Op een bepaald moment kijk je door Jeffries verrekijker mee, tot Lars opkijkt en je rechtstreeks aankijkt. Als Lars niet veel later ook nog eens het nu zo bekende appartement van Jeffries betreedt voelt dat bijna als een persoonlijke aanranding. Kijken zou passief moeten zijn, zonder consequenties en gevolgen. Maar in dit geval voelt het alsof de moordenaar je huiskamer binnen komt.

 

De film is een pareltje, niet omdat Hitchcock alle registers opentrekt, maar juist omdat hij zichzelf beperkt. Het verhaal is sterk, de acteurs zijn fantastisch en de cinematografie is tegelijkertijd intiem en confronterend. De spaarzame muziek is niet alleen ondersteunend maar ook nog eens een onderdeel van het verhaal. Eén van de buren is muzikant en zelf zijn spel op de piano krijgt zijn eigen plaats binnen het kleine universum dat Rear Window is.

lees verder...

The Soda Pop Board of America

zondag, 2 december 2012

soda pop boardOp internet kom je heel wat bizarre oude advertenties tegen. Zoals deze van de Soda Pop Board of America. De tekst onder deze advertentie luidt: “For a better start in life start cola earlier! How soon is too soon? Not soon enough. Laboratory tests over the last few years have proven that babies who start drinking soda during that early formative period have a much higher chance of gaining acceptance and “fitting in” during those awkward pre-teen and teen years. So, do yourself a favor. Do your child a favor. Start them on a strict regimen of sodas and other sugary carbonated beverages right now, for a lifetime of guaranteed happiness”.

 

Want, zal men denken, geen klant is te jong en jong geleerd is oud gedaan. Een prachtige manier om over de gezondheid van de klanten heen de omzet te verhogen. Nu is het in de reclame wereld niet ongewoon om op de angsten en sentimenten van de klanten in te spelen. Jarenlang werd een feestje pas gezellig als je een sigaret op stak en tegenwoordig hoor je er niet bij als je niet meedrinkt. Als je daarnaast ook nog eens de verkeerde gymschoenen aan hebt kun je het natuurlijk al helemaal vergeten. Alcohol en kleding worden nog steeds aangeprezen als het middel tot sociale acceptatie.

 

nothing does ik like 7-upBovenstaande “oude” reclame kom je op honderden sites tegen. En iedereen is het er over eens, het is schandalig, de gerechtvaardigde verontwaardiging druipt van de blogs. Nu wil ik niet zeggen dat dergelijke reclames niet gemaakt werden, maar deze van The Soda Pop Board is hoogstwaarschijnlijk nep. Hij werd als grap in 2002 door R. J. White gemaakt, tenminste als zijn claim klopt. Tegenwoordig wordt de massacultuur al lang niet meer alleen door grote maatschappijen bepaald. Via internet, twitter en face-book kunnen in korte tijd enorme groepen mensen worden bereikt. Het ene woord neemt het andere mee, iedereen is tenslotte op zoek naar een steen om tegen te schoppen en voor je het weet heb je een rel. De drang tot verontwaardiging is helaas vaak groter dan de neiging om feiten te controleren of voor zichzelf na te denken.

 

Kijk nu eens goed naar de advertentie van 7-up uit 1955. Nep of echt?

lees verder...

De Wielewaal

zondag, 2 december 2012

De WielewaalKom mee naar buiten al-le-maal, dan zoeken wij de Wie-le-waal. En horen wij die muzikant, dan is het zomer in het land. Dudel-joh klinkt zijn lied, dudel-joh klinkt zijn lied, dudel-joh en anders niet’.

 

Als jongetje was ik al erg geïnteresseerd in de natuur. Ik tekende paddenstoelen na, ging naar de polder om de vossen te bekijken, telde de ransuilen in het park en lette altijd goed op welke vogels ik hoorde.

 

Mijn lagere school heette De Wielewaal, naar een mooie gouden vogel met rode snavel en blauwe poten. Van mijn moeder had ik ooit het boekje “Zien is Kennen” gekregen. Dit oude vogelboekje uit 1937 was van haar vader geweest en ze had het aan mij door gegeven zodat ik kon achterhalen welke vogels ik allemaal al had gezien. Met een potlood zette ik dan een kruisje achter de naam van de vogel. Zo was dit kleine boekje voor mij niet alleen een determinatiegids maar ook een schatkist, gevuld met alle vogels die ik ‘kende’. Omdat volgens deze gids de Wielewaal in Nederland voorkwam keek ik altijd goed om me heen of ik er misschien niet eentje zag. Ze zouden mijn school tenslotte toch niet voor niets naar deze vogel hebben vernoemd? Als ik dus van huis af naar het lage schoolgebouwtje liep, nam ik altijd een route die me tussen de bosjes naast de huizen en onder de flatgebouwen door voerde. Daar had ik namelijk de meeste kans om deze illustere vogel te zien. Later kwam ik er achter dat er een reden was waarom ik van de Sperwerlaan via de Aalscholverlaan naar De Wielewaal liep. Alle straten en gebouwen in onze wijk hadden vogelnamen. Iets waar ik nooit bij had stilgestaan. Mijn lagere school had bij wijze van spreken net zo goed De Olifant kunnen heten. Door de jaren heen heb ik toch heel wat vogels in mijn boekje kunnen aankruisen maar de Wielewaal ben ik nog nooit tegen gekomen.

 

Veel vogelnamen zoals de Koekkoek, de Tjiftjaf, de Oehoe, de Grutto en de Kwak zijn onomatopeeën, deze dieren ontlenen hun naam aan het geluid dat ze maken. De naam Wielewaal is echter geen onomatopee, het woord komt al voor in een tekst uit 1287. De oudste vorm is ‘wedewale’. Wede betekende ‘bos’, en wale wordt in verband gebracht met het Oudnederlandse galan ‘zingen’. De verwisseling van ‘g’ en ‘w’ komt wel vaker voor. Een Wielewaal is dus eigenlijk een boszanger.

lees verder...