Weblog

De oranje wortel

zondag, 22 september 2013

gerard dou vrouw raspt wortelWortels zijn niet altijd oranje geweest, er was een tijd dat zij wit, paars, geel of rood waren. Dankzij de Nederlanders is oranje echter wereldwijd de dominante kleur voor wortels geworden. Deze kleurvariëteit is in de zeventiende eeuw ontstaan. De wortel werd door ons net zo lang gekruist tot hij de kleur had van het Huis Oranje-Nassau. Deze oranje wortel, ook wel Hoornse wortel genoemd, werd daarna over heel Europa verspreid.

 

Eén van de eerste afbeeldingen van deze Hoornse wortels vind je bij de 17e eeuwse fijnschilder Gerrit Dou. Deze Leidse schilder, die bekend staat om de hoge mate van detaillering in zijn werk, was Rembrandts eerste leerling. Ondanks de liefde voor detail waren zijn schilderijen niet stijf of kil, hij wist goed gebruik te maken van lichteffecten en zijn composities waren speels maar goed doordacht. Zo maakte hij graag gebruik van venster scenes en trompe-l’oeil. Een mooi voorbeeld van de aandacht voor deze toen nog vernieuwende oranje wortels zie je in dit kleine schilderijtje van amper 60 bij 44 cm uit de tweede helft van de 17e eeuw. Niet alleen beeldt het een vrouw die een wortel raspt af, maar het toont ook overduidelijk de grote oranje wortels op de voorgrond. En nee, de wortels waren vroeger niet groter dan nu. Gerrit Dou had de neiging om de maat van zijn wortels enigszins te overdrijven.

lees verder...

Koninginnepage (2)

woensdag, 18 september 2013

koninginnepage (papilio machaon) 9-2013 3464chrysalis koninginnepage (papilio machon) 9-2013 3499chrysalis koninginnepage (papilio machaon) 9-2013 3579chrysalis koninginnepage (papilio machaon) 9-2013 3587Onze rups heeft na veel wandelen een takje uitgekozen, hij is er in elke houding aan gaan hangen en heeft heel precies uitgemeten hoeveel ruimte hij om zich heen heeft. Toen heeft hij zijn naschuivers met een spinselkussentje aan het takje vastgemaakt en zichzelf met een gordeldraad gezekerd. Deze draad loopt als een ceintuur om zijn dikke lijf naar het takje toe en zorgt ervoor dat de pop netjes aan het takje blijft zitten. Een paar dagen later scheurde hij uit zijn vel. De lichtgroene pop die tevoorschijn kwam, kleurde in een halve dag bruin met zwart en is nu heel goed gecamoufleerd.

lees verder...

Hardangervidda

dinsdag, 17 september 2013

hardangervidda 8-2013 6499hardangervidda noorwegen 8-2013 6497hardangervidda noorwegen 8-2013 6886hardangervidda noorwegen 8-2013 6513Afgelopen zomer zijn we naar Noorwegen geweest. Wat me nog het meeste is bijgebleven was de Hardangervidda, een 8000 km² groot natuurgebied dat wordt omringd door bergtoppen. Dit gebied ligt op zo’n 1200 tot 1400 meter hoogte en is het restant van een berggebied dat tijdens de ijstijd door gletsjers is gladgeslepen. Aan de Noordkant van de Hardangervidda ligt op 1900 meter hoogte de Hardangerjøkulen, de grootste gletsjer van het gebied. Toen wij er midden in de zomer waren, lag de temperatuur op deze hoogvlakte vele graden lager dan in het omringende gebied. Op veel plekken lag nog steeds sneeuw. Je ziet er geen bomen, het hoogste dat er groeit zijn enkele lage, door de wind geteisterde struikjes. Hier en daar staan plukken wolgras en overal liggen enorme met korstmos begroeide keien. Het regent er vaak en hard.  Op de grote open vlaktes liggen veel door glinsterende stroompjes water met elkaar verbonden meren. Omdat het water niet makkelijk via de rotsachtige bodem wegloopt, liggen de meren als grote plassen op verschillende hoogtes van elkaar. Als je op een heuvel staat kun je ver over het golvende landschap uitkijken en zie je aan de horizon de toppen van de bergruggen en de gletsjer.

Lees  ook: Mont Blanc.

lees verder...

Koninginnepage (Papilio machaon)

zondag, 15 september 2013

koninginnepage (papilio machaon) 9-2013 3379koninginnepage (papilio machaon) 9-2013 3423 

 

 

 

 

 

 

Mijn zoontje kwam vorige week met een potje aanzetten. Hij had iets in de tuin gevonden wat ik, dacht hij, wel interessant zou vinden. In een klein bakje met gladfolie waar gaatjes in waren geprikt zat een prachtige groene rups met oranje stippen. Hij had de rups van een Koninginnepage gevonden en hem voorzichtig samen met de blaadjes van de plant waar hij van at in een bakje gezet. Hoewel hij zelf niet precies wist van welke vlinder de rups was, had hij wel door dat het iets bijzonders was.

 

Koninginnepages zijn één van de mooiste en grootste vlinders die je in Nederland kunt tegenkomen. De vlinders die je hier ziet zijn echter meestal zwervers. Je moet verder naar het zuiden zoals Zuid-België om vaste kolonies te vinden. De forse rups is felgroen met zwarte banden en feloranje vlekken. Als hij wordt verstoord kan hij uit zijn voorhoofd een oranje tong steken die een nare geur afgeeft en eventuele vijanden zoals mieren afschrikt. Dit osmaterium is een gevorkte klier die je wel vaker bij rupsen van page vlinders ziet. Er kunnen twee generaties per jaar voorkomen. De rupsen van de eerste generatie verpoppen zich op de stengels van hun gastplanten, meestal schermbloemigen. De rupsen uit de tweede generatie verpoppen zich liever aan verhoute stengels zodat zij gemakkelijker de herfst en winter doorkomen. Rupsen die zich later in het seizoen verpoppen, hebben vaak ook een bruine in plaats van groene cocon. De pop of chrysalis van deze rups wordt met een spinselkussentje en een gordeldraad aan het takje bevestigd. Ik ben benieuwd of onze rups zich straks ook verpopt.

lees verder...

Stalker (1979)

vrijdag, 13 september 2013

stalker posterHoewel het kan helpen om door omschrijvingen, metaforen en verklaringen een film inzichtelijker te maken is het soms zo dat je verdrinkt in taal en dat woorden het juist moeilijker maken om het beeld te zien. Sommige films laten zich niet makkelijk vangen of samenvatten. Stalker van Tarkovsky is typisch zo’n film. Andrej Tarkovsky is namelijk geen vertaler. Veel regisseurs gebruiken beeld om een verhaal te vertalen. Tarkovsky is een dichter, hij vertaalt niet maar vertelt. Je moet de film doorvoelen en jezelf toestaan het niet allemaal te willen begrijpen.

 

In 1977 schreef Tarkovsky zijn boek “Verzegelde tijd” , hierin legt hij uit dat van alle kunsten alleen film in staat is om de tijd te beïnvloeden. Door een laag tempo, langzame shots en extreme close-ups te gebruiken kan hij de kijker bedwelmen, hem hypnotiseren tot hij alle besef van tijd kwijt raakt en zich volledig door het beeld laat meevoeren. Stalker is de eerste film die hij volgens dit verzegelde tijds principe uitbracht. Wat niet wil zeggen dat hij die technieken eerder niet toepaste. Zijn films zijn altijd al hypnotisch en vervreemdend geweest. Stalker staat van al zijn werk echter het meeste op zichzelf.

 

tarkovsky still stalkerMidden in een verlaten gebied, gemeden en bewaakt, ligt de kamer. Van iedereen die deze kamer betreedt, wordt de geheimste wens vervuld. Er is slechts één persoon die de weg door de woestenij die men de Zone noemt, kan vinden. Deze Stalker is de gids die een schrijver en een wetenschapper begeleidt op hun zoektocht naar hoop, door een landschap dat net zo veranderlijk is als hun gemoedstoestand.

 

Tarkovsky bouwt zijn films op als een puzzel, maar geeft je nooit alle stukjes. Zijn personages vallen vaak stil en de camera blijft regelmatig hangen. Als hij het tempo vertraagt, wordt de kijker uitgenodigd om te kijken en terug te vallen op zijn eigen gedachten. Tarkovskys beelden doen me nog het meest denken aan de foto’s van Josef Sudek. Niet volledig te duiden maar buitengewoon krachtig. Je kunt een Tarkovsky film op willekeurig welk moment stil zetten en je zult verbaasd zijn over de ongrijpbare schoonheid en zeggingskracht van het beeld. Stalker is één sublieme foto die continu verandert en verrast.  

lees verder...

World War Z (2013)

zondag, 8 september 2013

World War ZDe regiseur van World War Z, Marc Forster had eerder Quantum of Solace (2008) uitgebracht. Hier liet Marc zien goed in staat te zijn een genre dat net door Martin Campbell op originele manier nieuw leven was ingeblazen, binnen twee uur volledig de nek om te draaien. Na Casino Royale (2006) deed Marc alles fout wat Martin eerder goed deed. Het is dan ook een klein wonder dat Hollywood Marc Forster nóg een film liet regisseren. Maar laten we eerlijk zijn, zombies zijn hot, hoe kun je nou een film met een megabudget én zombies verpesten?

 

In WWZ mag Brad Pitt de wereld redden. Hij speelt Gerry Lane, een pannenkoekenbakkende gezinsman die met de rest van de wereld wordt opgeschrikt door een zombie-apocalyps. Omdat Gerry vroeger een VN-controleur was, kan het leger hem goed gebruiken om de oorzaak van al deze ellende te achterhalen. Natuurlijk gaat er van alles mis, staan er zombies achter elke deur (of muur) en lukt het Gerry om wat er over is van de wereld (en zijn gezinnetje) te redden, wat dat betreft geen verassingen. Brad Pitt doet zijn best en weet gelukkig de aandacht redelijk bij de personages te houden en dat is hard nodig, want de zombies zelf worden eigenlijk nooit eng. Ondanks massa scenes, kapitaal verslindende maar matte special effects en een spaarzaam  ouderwets schrikeffect is dit geen geslaagde film. WWZ is een familiefilm, vaardig, vermakelijk maar nooit echt eng of spannend, wat dat betreft kun je beter terecht bij 28 Days later (2002).

 

Met zombies kun je natuurlijk twee goede kanten uit, bloedstollend of bloedmelig, WWZ is helaas geen van beide. Ik denk dat ik straks Shaun of the Dead (2004) nog maar even op zet.

lees verder...

Source Code (2011)

zondag, 8 september 2013

source codeToen ik deze film in 2011 zag was ik bang dat de film teveel om het plot draaide om hem nog een tweede keer te bekijken. Nu ik dat uiteindelijk toch heb gedaan, blijkt dat ik het helemaal fout had. Source Code is, zelfs als je het plot kent, erg de moeite waard. Ik begin me zelfs af te vragen waarom deze film geen groter publiek heeft gevonden. Hij verdient een herwaardering.

 

Duncan Jones, de regisseur, is ook verantwoordelijk voor Moon (2009). Een buitengewoon sterke sci-fi film die vanwege zijn rustige tempo bijna on-Amerikaans aandeed. Het tempo van Source Code ligt echter een stuk hoger. Jake Gyllenhaal speelt Colter Stevens, een helikopterpiloot die in iemand anders lijf wakker wordt.  Acht minuten later wordt hij samen met de forensentrein waar hij in zit opgeblazen. Colter blijkt aan een speciaal programma mee te werken waarin hij telkens opnieuw in de tijd wordt teruggestuurd om binnen de acht minuten voor de explosie de bommenlegger te ontmaskeren. Deze bommenlegger heeft namelijk niet alleen een trein opgeblazen maar is ook van plan om Chicago met een kernbom te vernietigen. Hoewel hij volgens het leger alleen teruggaat in de tijd naar een gebeurtenis die hij niet meer kan veranderen, wil Colter toch proberen om iedereen in de trein en specifiek het vriendelijke meisje dat tegenover hem zit te redden.

 

Dit is geen voorspelbare Hollywood blockbuster, daarvoor is de verhaallijn te complex en de actie te ondergeschikt aan de emoties van de karakters.  Toch wordt je al snel door de film gegrepen en in een sneltreinvaart naar de ontknoping toe getrokken. Het is vreemd dat deze film zo’n klein publiek heeft, zeker als je hem vergelijkt met films als 12 Monkeys (1995) en Inception (2010). Jake Gyllenhaal is (gelukkig) geen Bruce Willis of Leonardio diCaprio, maar iedereen die hem in Donnie Darko (2001) heeft gezien, weet dat hij heel goed een film kan dragen.

lees verder...

Te moe om te slapen

woensdag, 4 september 2013

Niet zo lang geleden moest ik noodgedwongen een nachtje overslaan. Ik had 21 uur achter elkaar gewerkt. Toen ik daarna thuis kwam dook ik gelijk mijn bed in om wat slaap in te halen. Maar op hetzelfde moment dat ik het licht uitdeed klikte er iets in mijn hoofd aan. Ik was te moe om te slapen en kon mijn gedachten, die ruim 28uur achter elkaar op volle toeren hadden gedraaid, niet meer stop zetten. Terwijl ik liep en keek en deed, klaagde mijn lichaam steen en been en kon ik me maar met moeite concentreren, maar toen ik eigenlijk lag en mijn gedachten los kon laten, vlogen ze alle kanten op. Het leek wraak voor de lange periode waarin ik ze onder controle had gehouden.

 

Nu ben ik toch al niet zo’n vaste slaper. Regelmatig ga ik mijn bed uit om een gedachte die in mijn hoofd rondspookt op te schrijven en weg te jagen, maar na deze lange periode zonder rust bleek ik niet in staat om in slaap te komen. Slapen is wat dat betreft net  als plassen. Als kind plas je wanneer je lichaam dat nodig vind. Pas na lange training luistert je blaas naar jou en bepaal jij wanneer hij zich mag ontspannen. Het gevolg is dat je soms zelfs moeite moet doen om die controle los te laten. Met slapen is dat niet anders. Als kind viel ik in slaap wanneer mijn lichaam daar om vroeg. Nu bepaal ik wanneer ik ga slapen, mijn lichaam is getraind om wakker te blijven tot ik in bed ga liggen. Helaas blijkt controle vaak moeilijk om los te laten en kost het meer moeite om te ontspannen dan te spannen.

lees verder...

Joeri Gagarin en Pino

vrijdag, 30 augustus 2013

PinoAls Gagarin zijn ruimtevlucht op 12 april 1961 niet succesvol had voltooid hadden Bert en Ernie hoogstwaarschijnlijk nooit bestaan, en Tommy, Elmo en Pino ook niet. Amerika was zich, dankzij Gagarins vlucht, in één klap van de enorme technologische achterstand ten opzichte van Rusland bewust geworden. Men zocht de oorzaak in het onderwijs. In Rusland kreeg iedereen les, in Amerika bij lange na niet. Amerika had dan weliswaar niet voldoende scholen en docenten, televisies waren er volop. In vrijwel elke woning stond wel een tv. De psycholoog Lloyd Newton Morrisett ontwikkelde samen met tv-producente Joan Ganz Cooney een televisie programma dat de Amerikaanse jeugd spelenderwijs met taal en rekenen in aanraking moest brengen. Om ervoor te zorgen dat dit programma niet alleen leerzaam maar ook leuk was, vroeg men de medewerking van de inmiddels wereldberoemde poppenmaker Jim Henson. De eerste uitzending van Sesame Street ging in 1969 in de lucht, hetzelfde jaar waarin het de Amerikanen lukte om als allereerste een man op de maan te zetten. Indirect is Rusland dus verantwoordelijk voor één van de langstlopende en meest verbreide Amerikaanse televisieprogramma’s ooit.

 

Lees ook: Keuzes en talenten en Joeri Gagarin.

lees verder...

De Middellandse Zee en het Middelzeese Land

vrijdag, 30 augustus 2013

middellandse zeeVroeger heette de Middellandse zee, mare nostrum (onze zee) of mare internum (binnenzee). Bij de Latijnse schrijver Julius Solinus vind je in zijn Collectanea memorabilium (verzameling van gedenkwaardige zaken) voor het eerst de term Middellandse zee. Sinds de derde eeuw kwam langzaam de gewoonte op om te spreken over de medi-terrane zee. Men zag deze zee dus als een middelpunt van de wereld. Water met landen er omheen. In de zevende eeuw was Mediterraneum een eigennaam geworden.

 

De Chinezen noemden hun land vroeger Zhongguo, het rijk van het midden. Hier zette men niet het water centraal maar het land. Bij Confusius betekende tussen de vier zeeën, overal waar mensen woonden.

 

Ieder land ziet zichzelf vaak als het centrum van de wereld. Misschien is de Middellandse zee  zo genoemd omdat veel handel noodgedwongen over deze zee ging en men hem dus steeds moest oversteken. Omdat China geen grote wateren heeft en daar alle handel en reizen dus noodgedwongen over land moesten, bleef men de eigen natie als geografisch middelpunt zien.

lees verder...