Weblog

Vuursteen

dinsdag, 18 maart 2014

silex pijlpunten 8618Vuursteen is een hard sedimentgesteente dat zo’n 100 à 66 miljoen jaar geleden tijdens het Late Krijt-tijdperk is ontstaan. Het bestaat uit siliciumdioxide en je vindt het vaak als knollen en brokken tussen kalkgesteente. Meestal wordt het omgeven door een dunne grove witte laag, het gesteente kan wit, grijs, zwart of bruin zijn. Men vermoed dat vuursteen ontstond in lege, door schelpen en schaaldieren uitgegraven holtes. Vuursteen dankt zijn naam aan het feit dat je er met een stuk ijzer kleine gloeiende vonken vanaf kunt slaan. Het harde vuursteen schraapt dan een minuscuul stukje van het ijzer, dat in aanraking met de lucht oxideert en er als een gloeiende vonk vanaf springt. IJzer is een pyrofoor metaal, dit betekent dat bij kamertemperatuur spontaan kan ontbranden.

 

De reden dat ijzer normaal gesproken niet spontaan ontbrandt, ligt in het feit dat het oppervlak van een groter stuk ijzer in verhouding tot zijn volume relatief klein is. Bij een groot stuk ijzer zorgt oxidatie voor een dun laagje roest. Een minuscuul stukje ijzer heeft een relatief groot oppervlak in verhouding tot zijn volume, en heeft daarom ook een heftigere reactie als het met zuurstof in aanraking komt. Hier resulteert de snelle oxidatie in hitte.  IJzer met zuurstof zorgt voor roest en warmte (Fe2 + O2 = Fe2O3 + warmte). Bij een groter stuk ijzer wordt de vrijgekomen warmte vrijwel meteen door de massa geabsorbeerd terwijl deze warmte er bij een heel klein stukje ijzer voor zorgt dat het ontbrandt en als een gloeiende vonk wegschiet. Een zelfde reactie zie je als je met een slijptol een stuk ijzer slijpt, ook daar schieten vonken weg. Nu kun je in principe met elk hard gesteente kleine stukjes ijzer wegslaan en dus vonken maken. Vuursteen is echter een cryptokristallijn gesteente, dit betekent dat er zeer veel minuscule kristallen in zitten die het gesteente erg hard maken. Dit maakt het bij uitstek geschikt om vuur mee te maken.

 

Het feit dat vuursteen zo hard is geeft het nog meer gebruiksmogelijkheden. Als je druk op een stuk vuursteen uitoefent kun je er schelpvormige stukjes afbreken. De breukvlakken hebben dan messcherpe randen. Tijdens de steentijd maakte men daarom veel gereedschap uit vuursteen. Door gecoördineerd druk op afgeslagen stukken vuursteen uit te oefenen kon men zeer scherpe en verfijnde gereedschappen vormen, zoals messen en pijlpunten. Om vuursteen makkelijker te bewerken kun je het eerst verhitten. Dit moet echter heel voorzichtig gebeuren. Als je vuursteen te snel verhit is de kans namelijk groot dat het barst. De moleculen zetten dan onevenredig uit en er kunnen breukvlakken ontstaan. Als je vuursteen langzaam tot een 150 a 260 °C verhit en het een etmaal lang op deze temperatuur houdt, kunnen de moleculen zich opnieuw en homogener rangschikken en is het daarna, als het is afgekoeld, makkelijker te bewerken.

 

De techniek om uit vuursteen gereedschappen te vervaardigen wordt nog steeds door veel hobbyisten gebruikt en meer dan een miljoen speer- en pijlpunten worden ieder jaar nog op deze primitieve manier vervaardigt. Vuurstenen werktuigen kunnen tussen de 200.000 en enkele jaren oud zijn. Je kunt echter stellen dat de meeste vuurstenen pijl- en speerpunten vanaf 17.000 jaar geleden zijn gemaakt. Bij sommige primitief levende indianenstammen worden de pijlpunten tegenwoordig ook uit stukken glas, zoals weggegooide colaflesjes, gemaakt. Een geoefende handwerker maakt een vuurstenen pijlpunt binnen de 15 minuten.

lees verder...

Mist

vrijdag, 14 maart 2014

Het mist vandaag, of moet je zeggen het is mistig? Is misten net als regenen en sneeuwen een gebeurtenis of net als hard en zacht een toestand?

Als het mist, is het zicht beperkt, contouren vervagen en geluiden worden gedempt. De wereld wordt kleiner en stiller. Ik hou van mist, ik hou van de verstilling en het gevoel op mijn huid. In de mist vertraagt de tijd.

Vroeger, toen ik nog woonde op de vierde verdieping van het flatje waar ik ben geboren, keken we uit op een groot grasveld en de straat. Aan de overkant van het veld stond eenzelfde flatgebouw als het onze, het tweede van een lange rij identieke flats. Vanuit onze woonkamer keken wij op de galerijen aan de overkant. Behalve als het mistte. Dan keken we vanuit onze woonkamer de leegte in. Het grasveld en de omliggende gebouwen verdwenen en alles verstilde, zelfs de buren en de auto’s maakten minder lawaai. Met mijn gezicht tegen het raam geduwd zag ik niets, geen detail, geen vorm, geen kleur. Alles was een zacht lichtgevend grijs. Mijn moeder deed dan altijd de lampen aan. Het warme gele licht maakte de koude buiten alleen maar stiller.

lees verder...

Hamlet (1996)

zondag, 2 maart 2014

hamlet 1996Shakespeare wordt gewaardeerd om zijn beeldende dialogen en rijke  taalgebruik.  Hij weet als geen ander basale beslommeringen en helse dilemma’s in woorden om te zetten. Daarbij is zijn taalgebruik inventief en rijk. Zijn teksten brengen niet alleen een boodschap over maar bezitten ook een eigen intrinsieke schoonheid. Middels beeldspraak en woordspelingen weet hij ons te betoveren met klank en betekenis. Hij wordt dan ook niet voor niets gezien als één van de grootste schrijvers die de wereld ooit heeft gekend.

 

Shakespeares beroemdste toneelstuk Hamlet bevat enkele van de mooiste bespiegelingen van heel zijn oeuvre. Het is ontelbare malen opgevoerd en vele malen verfilmd. Het gebeurdt echter niet vaak dat men de volledige  tekst naar een film omzet.

 

In 1996 presenteerde Kenneth Brannagh zijn integrale versie van Hamlet aan de wereld, 242 minuten lang en ongecensureerd. Vrijwel elke bekende acteur deed mee en speelde de sterren van de hemel. Voor mensen die minder bekend zijn met Shakespeares stuk maken deze cameo’s de verhaallijn makkelijker te volgen, bekende acteurs haalt men nu eenmaal beter uit elkaar. Hoewel hij trouw blijft aan de tekst doet Kenneth Brannagh wel enige aanpassingen aan de setting. Bij hem is Elsinor geen donker en tochtig kasteel maar een luxe negentiende eeuws Pruisisch paleis compleet met kroonluchters en spiegels. Door deze modernere setting en het afwisselende camerawerk vergeet je al snel dat je naar een toneelstuk kijkt. Veel Shakespeare opvoeringen waren statische gedragen stukken. De tekst werd daar eerder georeerd dan doorleefd. Bij Brannagh doorvoelen de spelers echter alle emoties en dat maakt soms dat de tekst niet helemaal bij de handeling past. Heftige emoties uiten zich zelden op dezelfde manier in beweging als in woorden. Sommige scenes lijken hierdoor te snel en andere te langzaam te gaan. Lezen en handelen volgen nu eenmaal verschillende tijdslijnen.

 

Dit wil niet zeggen dat ik me tijdens deze lange film verveelde, integendeel. Sommige vertolkingen zijn zo goed dat er zelfs voor Shakespeare liefhebbers nog nieuwe nuances zijn te ontdekken. Hoewel de film niet helemaal overeenkwam met mijn beeld van Hamlet, ik moet hem nog eens goed vergelijken met  Zeffirelli’s versie uit 1990, heeft Kenneth Brannagh met deze film een fantastische prestatie neergezet. Zijn vertolking van Hamlet is misschien zelfs de beste ooit.

lees verder...

Guust Google Doodle

vrijdag, 28 februari 2014

guust google doodleVandaag staat Google stil bij het 57e jarige bestaan van Guust Flater.

De allereerste strip van Gaston Lagaffe, zoals Guust oorspronkelijk in het Frans heet, werd op 28 februari 1957 gepubliceerd. Door vandaag op Google.nl, Google.be en Google.fr een afbeelding van Guust op haar zoekpagina te laten zien, eert Google André Franquin, één van de allerbeste striptekenaars ooit.

 

Lees ook: André Franquin.

lees verder...

Penisschermen

woensdag, 26 februari 2014

Pseudobiceros hancockanusPseudobiceros hancockanus (echt waar), is een platworm die in warme zeeën voorkomt. Ze lijken sterk op zeeslakken maar behoren tot een andere familie. Het zijn allemaal hermafrodieten die er een simpel geslachtsleven op na houden. Als twee van deze diertjes elkaar tegenkomen toveren ze allebei hun twee penissen te voorschijn (inderdaad, elk diertje heeft er twee) en beginnen er mee te schermen. Omdat nageslacht voortbrengen veel energie kost proberen ze de ander zo snel mogelijk te bevruchten. De winnaar is degene die zijn tegenstander als eerste met zijn dolkvormige penis weet te steken en zijn sperma in het lichaam van zijn partner overbrengt. De verliezer neemt de rol van moeder op zich.

 

Lees ook: Traumatische inseminatie en Nudibranchia.

lees verder...

Traumatische inseminatie

dinsdag, 25 februari 2014

Evolutie heeft geen doel, geen richting. Ze maakt de wereld niet beter. Ze zorgt er slechts voor dat het leven zich aan veranderingen kan aanpassen. Hoewel we graag denken dat evolutie verbetering inhoudt, is evolutie niets meer en minder dan aanpassing.

 

In de natuur wordt je succes afgemeten aan je nageslacht. Het nadeel is dat het produceren van nageslacht veel energie vraagt. Je kans op succes neemt fors af als een vrouwtje niet wil copuleren of als je sperma met dat van een ander mannetje moet concurreren. Er zijn dan ook talloze strategieën ontwikkeld om ervoor te zorgen dat een vrouwtje, dat heeft gepaard, daarna niet meer met een ander mannetje kan paren. Eén van de meest gebruikte  is het na de paring dichtlijmen van het vrouwelijke copulatie orgaan. Deze strategie wordt bij veel insecten toegepast en is zeer succesvol. Na de paring stop je een kurk in het vrouwtje en verzeker je jezelf ervan dat geen enkel ander mannetje haar nog kan bevruchten.

 

bedwantsenEvolutie laat zich echter niet zo snel foppen, ze ontwikkelde een strategie om deze strategie te ondervangen. Als je zo’n vrouwtje niet meer via haar copulatieorgaan kan bevruchten dan doe je dat toch gewoon rechtstreeks, dwars door haar buikwand heen.

 

Insecten, zoals bedwantsen, hebben niet zoals wij twee gescheiden circulatiesystemen voor bloed en lymfe. Zij hebben één open systeem waardoor bloed en lymfe (hemolymfe) vrij bewegen. Een mannetje met een buitengewoon scherpe en harde penis kan een vrouwtje dwars door haar buikwand steken en zijn sperma dus rechtstreeks in haar lichaam pompen. Vandaar vindt het zijn weg wel naar haar eierstokken. Op deze manier kan een mannetje niet alleen vrouwtjes bevruchten die al zijn afgesloten door een voorganger maar hoeft hij ook veel minder moeite  te doen om bij een ongewillig vrouwtje zijn penis in de juiste positie  te manoeuvreren. Dit scheelt hem veel tijd en energie en vergroot zijn kansen op nageslacht. Het enige dat hij hoeft te doen is een vrouwtje aan te vallen, haar met zijn stiletto-vormige penis te doorboren en zijn sperma in haar te pompen. Succes verzekerd. Deze manier van voortplanten, terecht traumatische inseminatie genoemd, is nu nog de enige manier waarop veel bedwantsen zich kunnen voortplanten. Maar omdat deze copulatie het sterftecijfer van de vrouwtjes sterk verhoogde heeft de evolutie daar ook weer iets op gevonden.

 

bedwandspenisZo’n agressieve injectie met sperma zorgt voor een sterke afweerreactie bij het vrouwtje, iets wat haar gezondheid niet ten goede komt. Daarnaast zitten er ook veel bacteriën op de penis van het mannetje en zo’n open wond heeft kans om te infecteren. Zij ontwikkelde dus een speciale holte (spermalege) gevuld met een antibacteriële vloeistof die wel in verbinding staat met haar eierstokken maar niet met haar hemolymfe systeem. Als het vrouwtje daar wordt gestoken is er minder kans dat zij sterft en nemen de voortplantingskansen van het mannetje dus toe. De meeste vrouwelijke bedwantsen hebben dan ook een van buiten zichtbare spermalege waar de meeste mannetjes nu weer hun aanval op richten.

 

Het gevaar blijft natuurlijk dat een ander mannetje daar al eerder zijn sperma in het vrouwtje had gepompt. Om die reden hebben veel bedwantsen speciale geurreceptoren op hun penis waarmee ze kunnen ruiken of er al een concurrent is langs geweest. In dat geval investeert hij minder tijd en sperma aan dat specifiek vrouwtje en injecteert hij haar met een lagere dosis.

 

Er komen bij sommige bedwantsen overigens ook homoseksuele traumatische inseminaties voor. Er wordt wel gesuggereerd dat een vrouwtje, dat door een geïnjecteerd mannetje wordt bevrucht, dan het sperma van beide mannetjes ontvangt. Homoseksuele inseminatie zou dan voor nog meer voortplantingskansen kunnen zorgen. Bij bedwantsen gaat de voortplanting niet over rozen, hun seksuele evolutie leest als een wapenwedloop.

 

Lees ook: Vies zaad, Aura Seminalis en Tegengesteld gedraaide Geslachtsorganen.

lees verder...

Tulp

zondag, 23 februari 2014

tulp 2-2013 3558

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Lees ook: Meeldraad en Semper Augustus.

lees verder...

Superbia

zondag, 23 februari 2014

“Goedemiddag meneer, wat is uw mening over het feit dat de publieke omroepen zendtijd verliezen?”

 

Terwijl ik nietsvermoedend met een boterham met kaas in mijn mond naar een paar overvliegende duiven keek, werd ik ineens vanuit links getrakteerd op een vraag. Het duurde even voor ik hem begreep, maar daarna moest ik toegeven dat ik er geen mening over had. Ik had er zelfs nooit eerder over na gedacht. Behulpzaam als de enquêtrice was, probeerde ze me van achtergrondinformatie te voorzien in de hoop alsnog een mening uit me te krijgen. Terwijl ik de boterham wegslikte, legde ik haar beduusd uit dat ik eigenlijk niet zo vaak televisie kijk. Maar ze liet zich niet uit het veld slaan, ze moest en zou een mening (en handtekening) hebben. Terwijl ik verontschuldigend wegliep had ze me echter wel aan het denken gezet, ik had ergens geen mening over en ik vond het heerlijk!

 

Het maakt niet uit over welk onderwerp het gaat maar het lijkt tegenwoordig wel of iedereen altijd overal een mening over heeft. Het niet hebben van een mening staat in Nederland gelijk aan het hebben van een ernstige overdraagbare ziekte.

 

Als Nederlanders aan één hoofdzonde schuldig zijn is het wel aan hoogmoed. Zelfoverschatting maakt dat elke Nederlander het altijd beter weet dan een ander. Deze arrogantie zorgt dat we zelden iets van een ander aannemen, iedereen tegenspreken en altijd vinden dat wij gelijk hebben. Wat dat betreft mogen nog we wel wat nederigheid leren.

lees verder...

The Omega Man (1971)

zaterdag, 22 februari 2014

the omega manDeze film heb ik al meerdere malen gekeken, hij behoort dan ook tot mijn klassieken. Hoewel je er veel op kunt aanmerken blijft hij fascineren. Toen ik hem als jongetje voor de eerste keer zag maakte hij diepe indruk. Ik kon me goed voorstellen dat je als enig levend wezen door een verlaten stad zou dwalen, dat je in elk huis kon kijken en alles kon doen en laten wat je wilde. Dat je, zolang het licht was, heer en meester was van alles wat je zag. Maar ik kon me ook goed voorstellen dat je jezelf tegen de nacht zou insluiten, tegen de angst die het donker meebrengt. Dat je alles hebt maar niemand om mee te delen, tegelijkertijd  vrij en gevangen.

 

En alle kritiek ten spijt, deze gevoelens weet de film nog steeds goed over te brengen. Charlton Heston speelt een wetenschapper die als enige een chemische oorlog heeft overleefd. Hij is letterlijk de laatste man op Aarde. Alle andere mensen zijn dood of veranderd in bleke zombies die alleen nog ’s nachts naar buiten komen. Als laatste vertegenwoordiger van de oude wereld wordt hij tijdens het donker met middeleeuwse middelen belegerd. Hij heeft weinig hoop dat zijn wereld ooit nog zal veranderen, tot hij tijdens één van zijn tochten door de verlaten stad ineens een paspop ziet bewegen.

lees verder...