Weblog

Voorverwarmde ogen

vrijdag, 23 januari 2015

oog van tonijnKoud is langzaam, warm is snel. Koudbloedige dieren komen maar langzaam op gang en hebben de warmte van hun omgeving nodig om goed te kunnen functioneren. Dat is natuurlijk een probleem als je koudbloedig bent en je in een koude omgeving bevindt. In die situatie bewegen dieren zich meestal langzaam en sparen ze hun energie. Nu functioneren niet alleen spieren beter als ze warmer zijn maar ook ogen. Vissen zien in water van 20°C tien keer beter dan in water van 3°C. Dat maakt het voor roofvissen lastig om op grotere dieptes, waar de temperatuur al snel daalt, hun prooi nog goed te zien. Sommige roofvissen zoals enkele haaien, tonijn en zwaardvissen hebben speciale organen die hun softbal grote ogen 10 tot 15 graden boven de temperatuur van het zeewater kunnen houden. Dit orgaan is een aangepaste oogspier die zowel de ogen als de hersenen van warmte voorziet, hierdoor kunnen de jagers hun prooi een stuk beter zien dan de prooi de jager. En dat geeft ze natuurlijk een enorm voordeel bij de jacht.

 

Lees ook: De cycloop.

lees verder...

Het nadeel van een goede opvoeding

vrijdag, 23 januari 2015

Als wij thuis ruzie hadden, resulteerde dat in een felle discussie, echter nooit in geschreeuw of geweld. Je slaat iemand niet, ook niet als je boos bent! Geweld is de uitvlucht van iemand die niet slim genoeg is om een betere oplossing te bedenken. De paar keren dat ik met geweld in aanraking ben gekomen hebben dan ook een diepe indruk op mij achtergelaten. Ik hou er niet van, en kan er slecht tegen.

 

Vorige week is mijn fiets gestolen en hoewel ik laaiend ben en mijn emoties me vertellen dat ik die dief het liefst een pak slaag zou willen geven, weet ik dat ik dat niet zou kunnen. Dankzij mijn opvoeding ben ik zo geremd dat ik, zelfs als ik erg boos ben,  waarschijnlijk niet tot geweld zal overgaan. En ik ben de enige niet, de meeste mensen zitten zo in elkaar, een gegeven waar sommigen misbruik van maken. Zij kunnen met geweld dreigen, omdat ze weten dat de meeste welopgevoede mensen dat waarschijnlijk niet zullen beantwoorden. Wat dat betreft zou ik soms bijna wensen dat ik een wat minder goede opvoeding had gehad. 

lees verder...

Wijngaardslak (Helix pomatia)

dinsdag, 20 januari 2015

wijngaardslak (Helix pomatia) 8-2014 7492Je houdt ervan of je verfoeit ze, er is bijna geen middenweg. Hoewel vrijwel iedereen zeeslakken lust, mosselen gaan tenslotte grif over de tong, zijn de meeste mensen minder enthousiast over landslakken. Behalve in Frankrijk, daar is men er dol op. De meest gewaardeerde landslak is de wijngaardslak, een forse grijsbruine slak die al eeuwen lang wordt verzameld. De Romeinen waren de eerste die de wijngaardslak in noordwest Europa importeerden en sindsdien is het de meest gegeten landslak ter wereld, al was het maar omdat gedurende de Middeleeuwen het eten van slakken tijdens de vastentijd was toegestaan.  Monniken kweekten ze dan ook op grote schaal. Een slak is tenslotte geen vlees of vis.

 

Tijdens onze vakantie aan de Frans-Zwitserse grens stonden we op een klein grasveldje naast wat ruwe begroeiing. Toen we er een natte nacht met de tent hadden doorgebracht, was het veldje de volgende ochtend bezaaid met wijngaardslakken.  Hoewel ik mijn gezin er niet toe kon verleiden om ze voor het avondeten te rapen, waren andere campingbezoekers minder schuw. Al na een half uurtje was er geen slak meer te bekennen.

 

Lees ook: Rotganzen en aswoensdag.

lees verder...

Coproliet of Bezoar

zondag, 18 januari 2015

coproliet madagaskar 1-2015 1508-1509coproliet madagaskar 1-2015 1543-1516Deze mooie gedraaide stenen van respectievelijk 13 en 14,5 cm lang, zijn feitelijk versteende schildpaddrollen. Ze werden grofweg 50 miljoen jaar geleden op Madagaskar gelegd. Dergelijke stenen noemt men nu coprolieten. Ze worden pas sinds 1829 als versteende uitwerpselen herkent, voor die tijd stonden ze bekend als bezoar. Deze stenen werden lange tijd als tegengif gebruikt. Als je in een glas een bezoar zou plaatsen, zou deze het gif in het glas neutraliseren. Bezoar komt van het Perzische pād-zahr, dat tegengif betekend. De eerste medicinale meldingen van deze stenen stammen uit 1161. In 1575 was er een arts die aan de geneeskrachtige eigenschappen van de bezoar twijfelde en hier onderzoek naar deed. Hij wist een ter dood veroordeelde kok, die zilver uit de keuken van de koning had gestolen, er toe te bewegen om zich te laten vergiftigen in plaats van zich te laten ophangen. Hoewel deze arts, Ambroise Paré,  hem samen met het gif ook een bezoar toediende , stierf de kok niet geheel onverwacht, zeven uur later alsnog een uiterst pijnlijke dood.

 

Toch waren de geneeskrachtige eigenschappen die men aan versteende uitwerpselen toeschreef niet geheel onterecht. Modern onderzoek toont aan dat bezoars wel degelijk sommige giftige stoffen kunnen neutraliseren. Als ze in een arsenicum oplossing worden gelegd, wisselen ze het giftige arsenaat uit voor fosfaat en binden ze het giftige arseniet aan zwavel uit de proteïne die in halfverteerd haar zitten. Zowel zwavel als fosfaat zijn stoffen die veelvuldig in versteende uitwerpselen voorkomen. Vanwege het hoge fosfaatgehalte zijn coprolieten zelfs geruime tijd als bron voor meststoffen gebruikt.

 

De beroemdste coproliet is de Lloyds Bank coproliet. Deze 19,5cm lange versteende drol is de grootste bekende menselijke coproliet. Oorspronkelijk was hij eigendom van een negende eeuwse Viking met een voorkeur voor vlees en brood en veel last van darmparasieten. Helaas heeft iemand dit kleinood tijdens een tentoonstelling in 2003 uit zijn handen laten vallen waardoor het in drie stukken brak. Momenteel ligt hij echter gerestaureerd en al achter gepantserd glas in het Jorvik Viking Centrum in York Engeland. In tegenstelling tot de vele expressieve vormen die sommige coprolieten hebben ziet deze er ook uit als een gewone grote drol.

 

Lees ook: Bernard Courtois en blaaswier en Vaucansons eend.

lees verder...

Vloeken in de kerk

zaterdag, 17 januari 2015

orthoceras fossiel in vloertegel kerk malmo 8-2013 7010Als men de cijfermatige gegevens uit de (Hebreeuwse) Bijbel letterlijk neemt, zou de Aarde tussen de 6061 en 5776 jaar oud zijn. Waarbij de hemel en aarde door één enkele scheppingsdaad, die slechts zes dagen duurde, zouden zijn ontstaan. In dat wereldbeeld is geen plaats voor evolutie, laat staan voor wezens die meer dan 470.000.000 jaar geleden leefden. Dieren zoals de ortoceras, een uitgestorven soort zeedieren, die wel wat van een nautilus weghadden. Maar zoals zo vaak worden feiten die niet met iemands wereldbeeld overeenkomen, genegeerd, of zelfs met voeten getreden. Zoals in een kerk in Malmo waar in de luxe marmeren vloer nog de fossielen uit het Midden-Ordovicum zitten. Terwijl de gelovigen met opgeheven hoofd naar de glas-in-lood ramen en de heiligenbeelden opkijken staan ze met hun sloffen letterlijk op het bewijs dat de aarde veel ouder is dan hun leer beweert.

 

Lees ook: Anoniem en tijd.

lees verder...

Under the skin (2014)

woensdag, 14 januari 2015

under the skinUnder the skin is een film die zich moeilijk in woorden laat vangen. Hij lijkt in niets op de bekende sci-fi films die ervan uitgaan dat de gemiddelde kijker elke vijf minuten een special effect en een samenvatting van het verhaal nodig heeft.

 

De film volgt een buitenaards wezen in het lichaam van een mooie jonge  vrouw. Ze jaagt op mannen en wordt hierin geholpen door een motorrijder. Op een bijna schuchtere manier probeert ze met jonge mannen in gesprek te komen en lokt ze hen mee naar een huis. Eenmaal binnen verleidt ze haar vangst en zinkt deze langzaam weg in een zwarte poel. Gaandeweg komt ze echter in conflict met zichzelf en haar lijf en verliest ze haar taak uit het oog. De rol is Scarlett Johansson op het lijf geschreven en ze  weet op subtiele wijze een mooie balans tussen twijfel, leegte en honger over te brengen. Samen met de spaarzame, kale beelden en passende muziek laat de film een ongemakkelijk gevoel achter. Under the skin heeft enkele prachtige scenes en overtuigt zonder zichzelf te willen verklaren.

lees verder...

Vuurpijl

maandag, 12 januari 2015

vuurpijl 31-12-2015 4725Mijn zoontje heeft nu de leeftijd dat hij tijdens oud en nieuw geen genoegen meer met sterretjes neemt. Dit jaar had hij met zijn eigen zakgeld ook wat klein vuurwerk gekocht, zoals raketjes en grondtollen. Terwijl de buren op straat voor vele duizenden euro’s de lucht in schoten, stak hij in onze tuin zijn eigen vuurpijltjes aan. Onder een oorverdovend geknal en een helverlichte hemel schoot zijn eigen pijl met een zacht gefluit de lucht in. Het was het mooiste vuurwerk van de hele avond.

lees verder...

Spot en angst

zondag, 11 januari 2015

Ik vind dat je overal de spot mee mag drijven, met de ergste ziektes en de intiemste emoties. In het beste geval vind je humor op een plaats waar je die niet had verwacht en dwingt het je om je opvattingen tegen het licht te houden, in het slechtste geval ben je beledigd. En iedereen die vindt dat hij nooit beledigd mag worden is mij veel te star om aan de samenleving te mogen deelnemen. Als je de grenzen van het toelaatbare nooit opzoekt, zul je merken dat het ontoelaatbare toeneemt. Het aantal onderwerpen waar je de spot niet mee mag drijven zal toenemen, totdat het er zoveel zijn dat niemand ergens meer iets over durft te zeggen. Zonder spot geen relativering en zonder relativering geen zelfreflectie. En iedereen die niet bereid is om naar zichzelf te kijken, neemt zichzelf veel te serieus. 

 

Lees ook: De steen des aanstoot en de vermoorde onschuld, De vervolging van de atheisten en De tirannie van de geloofsovertuiging.

lees verder...

The pillars of creation

donderdag, 8 januari 2015

New view of the Pillars of Creation — visibleIn 1995 fotografeerde de Hubble telescoop in de buurt van M16 de enorme gas- en stofwolken van de Eagle nebula. Deze formaties spreken zo tot de verbeelding dat men ze de Pillars of creation noemt. Onlangs kwam de telescoop opnieuw in de omgeving van dit Serpens Cauda  stelsel. De foto die hij daar met zijn nieuwe camera nam, is afgelopen maandag door NASA gepubliceerd. Hij is met normaal licht gemaakt en toont de enorme kolommen van kleurrijk stof die in een lichte zee van sterren omhoog rijzen. Deze pilaren, ook wel olifant-slurven genoemd, worden door de intense straling en zonnewinden van jonge sterren uiteengereten. De blauwe stralenkrans die hen omringt is door straling verhitte materie die aan de kolommen ontsnapt.

 

Lees ook: Zonsondergang op mars en Dark side of the moon.

lees verder...

The wind rises – Kaze Tachinu (2013)

vrijdag, 2 januari 2015

The Wind RisesNaar verluid is dit de allerlaatste animatiefilm van Hayao Miyazaki en de enige waarbij hij tijdens de vertoning moest huilen. Miyazaki heeft een prachtige carrière gehad met daarin enkele juweeltjes van films, zoals Spirited away, Prinses Mononoke en My neighbour Totoro. Films die gekenmerkt worden door een hevig verlangen naar een simpel leven en een rijke fantasie. Spirited away werd in 2001 nog bekroond met een Oscar voor de beste animatiefilm. De film gaat over een meisje dat in een wereld van geesten en goden probeert haar tot varkens veranderde ouders te redden. Het is een verhaal dat ons aanspreekt, een eenzame heldin overwint onmogelijke obstakels en redt door haar moed de wereld. In het westen houden wij van een held, vrijwel al onze verhalen gaan tenslotte over rebellie en revolutie.

 

The wind rises is daar op een wrange manier een uitzondering op. Het siert Miyazaki dat hij het heeft aangedurfd om de levensloop van Jiro Horikoshi, de ontwerper van de Mitsubishi A6M Zero, het Japanse gevechtsvliegtuig uit de tweede wereldoorlog, als onderwerp van deze animatiefilm te maken. Hij raakt zelfs kort het dilemma van elke uitvinder aan, namelijk de vraag of je wel of niet verantwoordelijk bent voor wat er met jouw werk wordt gedaan, maar helaas zet hij Jiro veel te eendimensionaal neer. Al vanaf het begin van de film schetst hij Jiro als een integere en zelfstandig denkende jongeman, die in noodsituaties het juiste doet en er niet voor terugschrikt om zijn eigen gemak opzij te zetten om anderen te helpen. Dat beeld is helaas moeilijk te verenigen met de kille en afstandelijke houding die hij in zijn verdere leven heeft ten opzichte van het gebruik van zijn ontwerpen. Hoewel Jiro en Japan tijdens de tweede wereldoorlog met Duitsland samenwerken, zie je nergens een swastika of valt het woord nazi. De enorme consequenties van de ideologieën die aan de Mitsubishi Zero ten grondslag liggen, blijven in de film helaas erg onderbelicht. Wat rest is het beeld van een Japan dat trouw en blindelings zijn leiders volgt,  van Japanners die zich niet bezig houden met de gevolgen van een oorlog waar zij als architecten atief aan meebouwen. Ik realiseer me dat deze kritiek vanuit een historisch perspectief erg makkelijk is en dat de beslissingen van mensen die zich in een grote globale omwenteling bevinden op veel individuelere zaken is gericht. The wind rises gaat over het leven van een jongeman die niets liever doet dan vliegtuigen ontwerpen en minder over de samenleving waar hij in leeft.  Zo bezien geeft Miyazaki’s versie van het leven van Jiro een knap beeld van de myopische blik waarmee een individu sociale en economische veranderingen beziet. 

lees verder...