Weblog

Rozemarijngoudhaantje (Chrysolina americana)

vrijdag, 9 oktober 2015

Rozemarijngoudhaantje (Chrysolina cerealis) 9-2015 3857Rozemarijngoudhaantje (Chrysolina cerealis) 9-2015 3870Deze kleine kevertjes (5 tot 8 mm) zitten bij mij in de tuin op de rozemarijn. Oorspronkelijk komen ze uit Zuid-Europa maar ze hebben zich als exoot in Nederland gevestigd. Over het algemeen is dit nog steeds een zeldzame soort. Blijkbaar hebben ze het bij mij echter goed naar hun zin, want ik vind ze tussen juni en oktober regelmatig tussen de blaadjes. Deze Rozemarijngoudhaantjes (Chrysolina americana) lijken sterk op de Gestreepte goudhaantjes (Chrysolina cerealis), deze houden echter meer van tijm dan rozemarijn. Je kunt het Rozemarijngoudhaantje van het Gestreepte goudhaantje onderscheiden dankzij de rijen diepe puntjes die over zijn blauwgroene strepen lopen. Beide soorten zijn heel glanzend en weerspiegelen vaak de kleuren van de omgeving. Ze vallen pas op als je ze op een egale ondergrond ziet. De mannetjes zijn iets kleiner dan de vrouwtjes en minder rond. Deze kevertjes kunnen niet vliegen en ze eten, als je ze niet regelmatig verwijdert, een struik in een mum van tijd kaal. Hun poten en antennes kunnen ze in elkaar vouwen en onder zich trekken, als ze gestoord worden houden ze zich dood en laten ze zich vallen. 

lees verder...

Opinel 8

donderdag, 8 oktober 2015

opinel 8 8-20153379opinel 8 8-2015 3381Dit is wellicht het best verkochte zakmes ooit. Opinel zakmessen zijn terecht wereldberoemd. Er worden jaarlijks 15 miljoen zakmessen verscheept en ze vinden hun weg naar de meest uiteenlopende gebruikers. Geen slechte prestatie voor een oud Frans familiebedrijfje. Opinel werd in Savoie in 1890 opgericht en veroverde daarna de markt met zijn betaalbare zakmessen. Een Opinel zakmes is onwaarschijnlijk goedkoop, de Opinel 8 kost amper twaalf euro. Daarnaast zijn ze nog degelijk en betrouwbaar ook. De constructie is simpel, een Opinelmes bestaat uit slechts 5 onderdelen. Het handvat is van berkenhout , heeft een prettig in de hand liggende vorm en wordt gekenmerkt door de vissenstaart aan het einde. Het lemmet was oorspronkelijk uit koolstofstaal maar tegenwoordig zijn deze messen ook met het roestvrijstalen Sandvik 12C27M te krijgen. Sinds 1955 hebben de grotere Opinel messen een Virobloc sluiting. Deze eenvoudige maar zeer effectieve sluiting zorgt ervoor dat je het lemmet in geopende stand kunt vergrendelen.

 

Dit soort messen zijn zo’n gemeengoed geworden dat men in Frankrijk elk klein zakmes met houten handvat een Opinel noemt. Opinel is emblematisch voor de Franse cultuur en in menig prestigieuze designcollectie opgenomen. In 1985 werd hij in Londen in het Victoria and Albert tentoongesteld als één van de 100 mooiste producten ter wereld, hij behoord tot de 999 Phaidon Design Classics en wordt in New York in het MOMA als een ontwerpers meesterwerk getoond.

 

Hoewel dit een simpel zakmesje is, werk ik er graag mee. Het eenvoudige koolstofstaal is heel scherp te slijpen, maar behoeft wel wat onderhoud. De sluiting is betrouwbaar en het mesje ligt niet alleen goed in de hand, het weegt ook vrijwel niets. Daarbij hoef je met dit mesje niet voorzichtig om te gaan. Omdat het vrijwel niets kost is het makkelijk te vervangen.

 

Lees ook: Fontenille Pataud Nature Classic.

lees verder...

Heksenboter (Fuligo septica)

dinsdag, 6 oktober 2015

Heksenboter (Fuligo septica) 9-2015 3946Deze “zwam” kom je niet in je paddenstoelengidsje tegen. Het is geen zwam maar een myxomyceet, een slijmzwam, een bewegende kolonie eencellige organismen. Deze slijmzwam beweegt zich op zoek naar voedsel langzaam over de grond, tussen dode bladeren en over boomstammen. Ze leven van bacteriën, organisch afval, protozoa en sporen die ze omvatten en middels een uitgescheiden enzym verteren.

 

Heksenboter (Fuligo septica) 10-2015 4134Slijmzwammen bestaan uit eencellige organismen, die zich tot één grote bewegende kolonie samenvoegen. Deze kolonie noemt men een plasmodium en verandert als er voldoende voedsel is opgenomen in een onbeweeglijke substantie, het aethalium. Ze zoeken hiervoor een open plek zoals een boomstronk. Het lichaam trekt zich samen, kleurt helder geel  en vormt de sporen waarmee de slijmzwam zich verspreidt. De slijmzwam kleurt uiteindelijk donker, verdort en laat zijn sporen vrij. Deze worden door de wind verspreid. Slijmzwam sporen kunnen jarenlang inert blijven, wachtend tot de condities goed zijn en ze kunnen ontkiemen. Heksenboter vormt het grootste aethalium van alle slijmzwammen en kan tot 30cm lang worden.

 

Je komt deze slijmzwam na periodes van hevige regenval, het meest tegen op berkenbast en molm. Deze levensvorm, plant, nog dier, de wetenschap is er nog steeds niet uit hoe ze moet worden geclassificeerd, heeft een ongekende tolerantie voor zware metalen. Fuligo septica kan concentraties zink opnemen die voor andere organismen dodelijk zijn.  Het gele pigment in Heksenboter, fuligorubine, is in staat om zink naar een inactieve vorm over te zetten. Ditzelfde fuligorubine stelt het organisme ook in staat om zonlicht te benutten voor zijn interne processen. Bij sommige mensen kan deze slijmzwam geïrriteerd neusslijmvlies en astma veroorzaken.

 

slime mold experimentDeze schijnbaar eenvoudige organismen zijn tot enkele verbluffende prestaties in staat. Testen met een vergelijkbare slijmzwam, Physarum polycephalum, een slijmzwam die zich makkelijk in laboratoria laat kweken, heeft bewezen dat ze in staat zijn om het zogenaamde kortste route probleem op te lossen. Als ze geconfronteerd worden met een doolhof waarbinnen zich meerdere voedselbronnen bevinden, vormen ze een netwerk met de kortst mogelijke verbindingen tussen deze punten. Een test uit 2010 door Atsushi Tero toonde aan dat deze slijmzwam, wanneer hij wordt geconfronteerd met verspreide voedselbronnen die zich tov elkaar verhouden als Tokyo en diens 36 omringende steden, zich op eenzelfde manier over deze voedselbronnen verspreidt als het huidige Tokyo treinnetwerk. Slijmzwammen zijn echter niet alleen goed in logistiek, ze kunnen ook het verstrijken van de tijd meten en voorspellen. Tijdens een test waarbij een slijmzwam regelmatig werd verwarmd en gekoeld, trok de slijmzwam zich op deze momenten terug en deed dit ook toen een interval werd overgeslagen. Al dit soort schijnbaar intelligent gedrag voeren ze uit zonder enige vorm van centraal zenuwstelsel.

 

the blobDat deze levensvorm ons enigszins buitenaards voorkomt, werd in 1973 in Dallas bewezen. Een inwoner vond daar in het gras een pulserende sponsachtige massa.  Lokale nieuwszenders berichtten direct over de ontdekking van een nieuwe levensvorm en velen moesten onwillekeurig denken aan de sci/fi klassieker, the Blob. Uiteindelijk bleek het echter om een buitengewoon grote (46 cm) plasmodiale slijmzwam te gaan.

 

Lees ook: Cordyceps en Schimmeldood.

lees verder...

Licht op de muur

zaterdag, 3 oktober 2015

licht op de muur 9-2015 3731Eén van de grotere voordelen van mijn huidige woning is dat de woonkamer op het zuiden ligt. Er komt veel licht binnen en vaak zorgt dat voor prachtige muurtekeningen. Vooral in het najaar, als de zon laag staat.

lees verder...

Grote Stinkzwam (Phallus impudicus)

donderdag, 1 oktober 2015

grote stinkzwam (Phallus impudicus) 9-2015 4025heksenei grote stinkzwam (Phallus impudicus) 9-2015 4021Deze grote zwam ontwikkelt zich uit een zogenaamd duivels- of heksenei. Een grote lederachtig knol die naar anijs ruikt. Mits men de geleilaag verwijdert is een nog niet geopend duivelsei goed eetbaar. Ze smaakt naar radijs en kan rauw worden gegeten. De paddenstoel breekt met een eiertand op de sporenkap door de schaal en groeit in slechts enkel uren volledig uit. Grote stinkzwammen kunnen tot 30cm groot worden. Pas na het opengaan ontwikkelt zich de karakteristiek aasgeur.

 

grote stinkzwam (Phallus impudicus) 9-2015 4029De grote stinkzwam is de sterkst ruikende paddenstoel in Nederland. Zijn geur wordt veroorzaakt door het gleba, de olijfgroene sporenmassa op de sporenkap. Deze geur trekt al snel vliegen aan die zich te goed doen aan de slijmerige substantie. De sporen verlaten later onaangetast het lichaam van de vlieg en worden zo door hen verspreid. Als de sporenlaag helemaal is verwijderd, lijkt het sporenkapje enigszins op een morel. Grote stinkzwammen vind je tussen mei en november in loof- en naaldbossen vaak in groepjes bij elkaar.

 

Phallus Impudicus Ulisse AldrovandiDe Latijnse naam Phallus impudicus verwijst naar zijn gelijkenis met een erecte penis. Een vergelijking die hem eerder al de namen Saters paddenstoel, Priapus paddenstoel en Duivelspaddenstoel opleverde. Ulisse Aldrovandi (1522-1605) beschreef hem als Fungus priapus en beeldde hem suggestief af, groeiend uit twee rode duivelseieren met een fel rode sporenkap. Vroeger geloofde men zelfs een tijdje dat deze zwam zich ontwikkelde uit zaad dat tochtige herten op de grond lieten vallen. Hij is altijd al in verband gebracht met de duivel. Men dacht dat hij deze eieren zaaide om heksen te lokken. Opgewonden door de lijkgeur zouden zij zich door deze paddenstoelen laten bevruchten en duivelskinderen voortbrengen. De neiging van stinkzwammen om op de meest onverwachte plaatsen hun kop op te steken, versterkte dit idee dat de duivel er achter zat.

 

henrietta darwinEr gaan ook verhalen over dames die deze paddenstoelen in de buurt van meisjesinternaten uittrokken, zodat zijn suggestieve vorm de nog onschuldige meisjes niet op verkeerde gedachten kon brengen. Het bekendst is wellicht het verhaal van Henrietta Darwin, de dochter van de bekende wetenschapper. In haar autobiografie, getiteld Period Piece, schreef Gwen Raverat in 1952 over Henrietta als Aunt Etty. Zij zou een typisch Victoriaanse aversie tegen (of obsessie met, het is maar hoe je het ziet) erotiek hebben. Zo controleerde zij de teksten van haar vader en grootvader op onzedelijkheid en zou zij in jachtkledij en handschoenen, gewapend met een scherpe stok regelmatig het bos intrekken. Hier voerde zij een bizarre oorlog tegen stinkzwammen. Ze zocht ze op geur, wrikte ze los en nam ze in haar mandje mee naar huis. Daar zou zij ze achter gesloten deuren in de haard hebben verbrand. 

 

Lees ook: Onbeleefde lul.

lees verder...

Een blauwe vlek op een bloedrode maan

donderdag, 1 oktober 2015

japans lantaarn effect 27-9-2015 4071Toen ik afgelopen zondag de foto’s van de bloedmaan nam, viel het me op dat er heel even een blauwe vlek aan de uiterste rand van de bloedmaan te zien was, precies op het moment dat hij bijna helemaal was verduisterd. Een bloedmaan kleurt rood om dezelfde redenen als een zonsondergang. Het licht dat laag door onze atmosfeer over het land schijnt wordt door allerlei deeltjes in onze atmosfeer, zoals vocht en roet, in zijn afzonderlijke golflengtes verstrooid. Het blauwe licht, met een korte golflengte en hoge frequentie, wordt het meest verstrooid, terwijl de lange golflengtes van rood en oranje minder worden verstrooid. Deze komen door de atmosfeer en kleuren de zonsopgang en zonsondergang rood. Het is dit rode licht dat zich om de aarde heen buigt dat de bloedmaan rood kleurt. Je ziet dus feitelijk alle zon onder- en opgangen van de hele aarde tegelijkertijd op de maan geprojecteerd. Die korte blauw turquoise vlek op de maan wordt veroorzaakt door onze ozonlaag. Deze verstrooid het rode licht en laat even het blauwe licht door. Dit verschijnsel noemt men ook wel het Japanse lantaarn effect.

 

Lees ook: Maansverduistering 27-9-2015.

lees verder...

Dubbele schaduw

dinsdag, 29 september 2015

dubbele schaduw 9-2015 3923De buitenlamp die mijn buurman boven zijn achterdeur heeft, schijnt als het donker is bij mijn badkamerraam naar binnen. Dit licht print op het dubbele matglas een dubbele schaduw van de struik die bij mij buiten staat. Het raam lijkt dan net een herbariumblad.

lees verder...

Vliegangst

dinsdag, 29 september 2015

vliegangst 9-2015 6864In kleine ruimtes krijg ik het altijd benauwd. Ik ga zweten, mijn hartslag schiet omhoog en het voelt alsof iemand mijn keel dichtknijpt. Nu kan ik dit meestal redelijk onder controle houden, maar als ik in een ruimte kom waar ik niet een twee drie uit kan ontsnappen, slaat de paniek toe. Een toenemend gevoel van dreiging waardoor ik bang word mijn controle te verliezen. Je zult dus begrijpen dat ik niet snel een lift neem. Omdat ik mijn leven niet door claustrofobie niet wil laten bepalen, neem ik heel af en toe toch een lift en reis ik soms toch met de metro. Dit kost me dan erg veel energie, maar het geeft me een beetje het gevoel dat ik mezelf onder controle heb en me niet door mijn angst laat leiden.

 

De enige manier om met de paniekreactie van mijn lichaam om te gaan, is om hem te negeren. Als ik me ergens anders op focus, ergens anders mee bezig ben, kan ik mezelf het beste onder controle houden. Afleiding is de enige truc die werkt. Hoewel dit redelijk lukt gedurende de 15 seconden dat je in een lift staat, of tijdens de korte ritjes tussen de stations in een metro, heb je er weinig aan als je urenlang in een lift vast komt te zitten, of als die metro tussen de stations stil gaat staan. Als je niet weet hoelang je ergens vastzit, neemt de angst exponentieel toe.

 

Vliegen kost me misschien nog wel de meeste moeite. Je zit dan in een kleine, volledig geïsoleerde ruimte, waar je niet uit weg kunt. Je hebt er vrijwel geen bewegingsruimte en krijgt geen frisse lucht. Zodra de deur wordt gesloten en zich vacuüm zuigt, krijg ik het benauwd. Als het even kan, neem ik dus de trein of de auto, maar soms kan het echt niet anders en moet ik toch vliegen. Zoals laatst naar Berlijn. Een relatief korte en rustige vlucht waar de paniek toch steeds over mijn schouder meekeek. Het enige dat ik kon doen was mezelf zoveel mogelijk afleiden. Ik had dus mijn compact cameraatje mee in het vliegtuig genomen en ben zodra de deur dicht ging foto’s gaan maken.

 

Objectief bezien is vliegen natuurlijk geweldig. Het uitzicht is bijna niet te beschrijven. Het was dan ook vooral deze schoonheid die, gedurende de 1,5 uur dat ik in het vliegtuig zat, de paniek op afstand wist te houden. Dat en het feit dat ik wist hoe laat we gingen landen.

lees verder...

Maansverduistering 27-09-2015

maandag, 28 september 2015

maansverduistering 27-09-2015 4052maansverduistering 27-09-2015 4059maansverduistering 27-09-2015 4063maansverduistering 27-09-2015 4072maansverduistering 27-09-2015 4074maansverduistering 27-09-2015 4114Gisteren viel de maansverduistering samen met een supermaan. Hoewel hij niet in heel Nederland was te zien, bleef het in Tilburg helder. De maan stond op dit moment het dichtst bij de aarde en leek dus veel groter. Voor de verduistering gaf hij zo veel licht af, dat het leek alsof er een schijnwerper op mijn tuin stond. Toen de verduistering begon en de schaduw van de aarde over de maan kroop, nam het licht steeds meer af en kon je de sterren beter zien. Tijdens de overgang kon je al een beetje de rode kleur op het verduisterde gedeelte van de maan zien. Toen hij helemaal was verduisterd, was het terecht een bloedmaan. Normaal zie je naast de maan haast geen sterren, het felle licht van de maan overschijnt ze. De zachte gloed van de verduisterde maan  zorgde er echter voor dat je tegelijkertijd de maan en de omliggende sterren goed kon zien. 

 

Lees ook: Maansverduistering 16-06-2011Zonsverduistering 04-01-2011Zonsverduistering 30-03-2015 en Meerkerk tijdens de zonsverduistering

lees verder...

Gewoon Kruipzaad (Crupina vulgaris)

maandag, 14 september 2015

crupina vulgaris 8-2015 3315crupina vulgaris 8-2015 3340De Crupina vulgaris-zaadjes, die ik uit de botanische tuin in Uppsala tijdens mijn vakantie in Zweden had meegenomen, ga ik toch maar niet opkweken. De zaadjes zijn dan wel mooi, het plantje zelf is niet bijster aantrekkelijk. Het bestaat uit een aantal lange dunne stengels met wat kleine paarse bloempjes. Vroeger noemden we deze plant in de volksmond gewoon kruipzaad. De baleinachtige veertjes aan de rand van het zaadje hebben kleine haakjes, deze zorgen ervoor dat het zaadje maar één kant op kan bewegen. Als je ze op je hand hebt, lijken ze te bewegen en zich tussen je vingers door te willen wurmen. In Nederland werd dit plantje in juli 1899 voor het eerst ontdekt. Het werd toen gevonden aan de Spoordijk bij Haarlem. Oorspronkelijk komt het uit Zuid-Europa, maar het heeft zich al op veel andere continenten zoals Amerika en Azië gevestigd.

 

crupina vulgaris 9-2015 9439Gewoon Kruipzaad is buitengewoon hardnekkig. Als het eenmaal ergens voorkomt, is het verduiveld lastig om er weer vanaf te komen. Crupina vulgaris werd in 1969 voor het eerst in Noord Amerika geïntroduceerd en heeft sindsdien zijn weg naar Oregon, Washington en California gevonden. Omdat het andere planten verdringt, zorgt het voor een verarming van de biodiversiteit en vergroot het het risico op bodemerosie. In Amerika staat dit zaad op de zwarte lijst en moet de aanwezigheid van deze plant worden gemeld. Als het in een gebied is geïntroduceerd neemt het al snel grasvelden, hooiland, bermen en weiden over. Hierdoor vermindert het de waarde van een oogst en verdringt het andere lokale planten. Commercieel vee lust deze plant niet en begraast dus lokale begroeiing, waardoor Crupina nog meer ruimte krijgt. Eventuele begrazing door minder kieskeurige eters stimuleert de groei van zijwaartse stengels en de productie van bloemen, en versnelt dus alleen maar de verspreiding.

 

Lees ook: Mooiste souvenir.

lees verder...