Weblog

Ernest Barrias: Les Nubiens dit aussi Les chausseurs d’Alligators aka The Alligator Hunters

zaterdag, 9 januari 2016

ernest barrias les chasseursdalligators 1894 12-2015 8016Aan de gevel van het Musée National d’Histoire naturelle in Parijs hangt een groot bronzen reliëf. Dit bijna 6 meter hoge beeld is in 1894, door Ernest Barrias gemaakt. Dit beeld is speciaal voor de antropologische afdeling  in de Jardin des Plantes ontworpen en Barrias moest erin de menselijke rassen weer geven. Hij koos voor het Afrikaanse ras. Op het beeld zie je een man die probeert om een krokodil te verjagen. Rechtsonder in het beeld ligt een in zwijm gevallen vrouw en linksboven probeert een andere vrouw haar baby’s te beschermen. De krokodil kruipt van linksonder het beeld in en wordt met een lange stok door de man op afstand gehouden. Omdat de staart van de krokodil letterlijk buiten het kader van het beeld hangt, geeft dit het reliëf extra veel diepte en dynamiek. De sterke diagonale compositie wordt gespiegeld in de lijn van de krokodil, die via de stok doorloopt tot in de geheven armen van de man. De gevallen vrouw die zich onder deze scheidslijn bevindt, heeft haar spiegelbeeld in de moeder die haar kinderen beschermt. Het is een dynamisch beeld dat de strijd tussen de mens en de natuur weergeeft. Het uitgangspunt van deze afbeelding is echter heel wat minder prozaïsch dan men zou denken.

 

Toen Frankrijk in 1889 de wereldtentoonstelling hield, wilde men de wereld niet alleen hun industriële macht tonen maar ook hun grote koloniale invloed en hun intellectuele en culturele overwicht. Dit deed men door mensen uit hun koloniën ten toon te stellen. Men ontvoerde hordes mensen, en stelde ze in het Westen ten toon. Sommigen werden schamel betaald, maar bijna allemaal werden ze vernederd, uitgebuit en onderdrukt. Deze mensen werden in kleine nagebouwde enclaves of achter tralies tentoongesteld om de bezoekers te vermaken. Regelmatig moesten ze daarbij “authentieke” scenes uit hun cultuur naspelen. In Parijs hield men deze attracties o.a.  in de Jardin d’Acclimation. Hier had men tussen 1877 en 1912 zo’n dertig verschillende etnologische enclaves, verdeeld over zes verschillende dorpen die elk een Franse kolonie vertegenwoordigede. Zo kon men er “wilden” uit Madagaskar, Indochina, Sudan, Congo, Tunesië en Marokko bekijken.  Sinds men daar mensen begon te tonen, verdubbelde het aantal bezoekers. Men kwam van heinde en verre om zich aan, slechts in een lendendoek geklede, “wilden” te vergapen.

 

Tot ver in de 20e eeuw bestonden er dergelijke menselijke dierentuinen in het Westen, waarin blanke bezoekers zich konden vergapen aan het afwijkende uiterlijk en gedrag van zogenaamd “mindere” rassen. De inspiratie voor Barries reliëf kwam van enkele in de Jardin d’Acclimation nagespeelde scenes. Het probeert de spanning op te roepen die het publiek voelde als zij met ingetogen adem naar de gedwongen optredens van deze ontheemden mensen keek. Zo verwijst de oorsprong van dit bekende beeld naar een zwarte pagina uit de Westerse geschiedenis, één die helaas nooit helemaal is omgeslagen.

 

Lees ook: Fremiet: Een Orang-oetan wurgt een Wilde uit Borneo en Galerie de paléontologie et d'anatomie comparée.

lees verder...

Roy Batty: Incept date 8 JAN., 2016

vrijdag, 8 januari 2016

roy batty - rutger hauerVoor de fans van Blade Runner, is vandaag een speciale dag. Vandaag zou volgens de film Roy Batty’s “startdatum” zijn. Roy Batty is de iconische rol van Rutger Hauer in wat velen de beste science fiction film ooit vinden. Ik weet nog steeds niet zeker of ik het daar mee eens ben, daarvoor ken ik te veel goede films. Maar ik heb Blade Runner (1982) nu al zo’n dertig keer bekeken, iets wat ik niet van elke film kan zeggen, en elke keer opnieuw grijpt deze film me. Telkens als ik de begintune hoor en naar het epische openingsshot kijkt, moet en zal ik hem helemaal afkijken.

lees verder...

Grote sponszwam (Sparassis crispa)

maandag, 4 januari 2016

Grote sponszwam (Sparassis crispa) 10-2015 4164Grote sponszwam (Sparassis crispa) 10-2015 4165Volgens veel paddenstoelengidsen is dit een van de lekkerdere paddenstoelen in Nederland. Het lijkt me alleen een ramp om hem schoon te moeten maken. De vele windingen zitten zo strak op elkaar dat het me bijna onmogelijk lijkt om al het vuil en alle insecten er uit te kunnen wassen. Daarnaast is hij volgens mij ook al lang niet meer zo algemeen als men schijnt te denken. Op mijn vele wandelingen ben ik ze pas een paar keer tegengekomen. Meestal groeien ze aan de voet van levende dennenbomen in de vork van een wortel, maar soms ook op een stronk. Hoewel degene die ik ben tegengekomen nooit veel groter dan 20 cm waren, schijnen sommige exemplaren 50 cm groot te kunnen worden en vele kilo’s te kunnen wegen. Je maakt de meeste kans om ze te vinden tussen augustus en oktober, maar met zacht weer vind je ze soms tot ver in december. Alleen zijn ze dan verkleurd en schijnen ze bitter te smaken. Paddenstoelen van deze familie zijn allemaal wortelparasieten en veroorzaken bruinrot. Men vermoed dat stoffen in de Grote sponszwam in staat zijn om ons immuunsysteem te versterken en misschien zelfs om de groei van tumoren tegen te gaan. De familienaam Sparassis komt van het Griekse sparassein en betekent scheuren.

lees verder...

Galerie de paléontologie et d'anatomie comparée

zondag, 3 januari 2016

nmhn 12-2015 8183nmhn 12-2015 8196

 

In de meeste musea is verwondering al lang vervangen door feiten, liefde door nut en inspiratie door vermaak. Deze musea worden regelmatig gerestyled, heropend en aan de moderne tijd aangepast. En in veel gevallen is dat jammer. Nu museologie een studie is geworden en men deze lardeert met educatie, vergeet men wel eens dat een primaire taak van een museum ook die van inspiratie en verwondering was. Het is niet altijd zinvol om alles te willen verklaren. Als iemand is geïnspireerd, zal deze vaak zelf op zoek gaan naar zijn eigen antwoorden.

 

nmhn 12-2015 8184nmhn 12-2015 8195De meeste moderne natuurmusea zijn overspoeld door levensgrote knuffels, interactieve computerspelletjes, speurtochten, ballenbakken en giftshops. Nog voor je ergens goed naar kunt kijken wordt er al “kennis” aan je opgedrongen. Zo’n museum doet er alles aan om er voor te zorgen dat je na het bezoek zo veel mogelijk reproduceerbare feiten kunt opdissen. Als feiten echter niet in vruchtbare aarde vallen zullen ze nooit ontkiemen. Kennis zonder verwondering is dor en steriel, ze zal niemand inspireren en is hoogstens geschikt om je vrienden mee te imponeren.

 

nmhn 12-2015 8204nmhn 12-2015 8271Er was een tijd dat men naar een natuurhistorische musea ging om zich te verbazen over de enorme verscheidenheid van de natuur en over onze plaats daarin. Dat men kwam kijken naar de spullen die ontdekkingsreizigers van hun verre reizen hadden meegenomen of om voor het eerst het skelet van een walvis of een dinosaurus te zien. Hoewel deze tijd misschien ver achter ons ligt, is er nog steeds één museum dat hieraan doet denken. Het fantastische Galerie de paléontologie et d'anatomie comparée in Parijs.

 

Dit museum ligt in de Jardin des Plantes en is een onderdeel van het Musée national d’histoire naturelle. Als een onderdeel van de wereldtentoonstelling van 1900, werd het in 1898 al voor het publiek opengesteld. Architect Frederic Dutert kreeg de opdracht om een gebouw te ontwerpen waarin de belangrijkste natuurhistorische collecties bewaard en aan het volk tentoongesteld konden worden. Deze collecties omvatten meer dan 1000 skeletten en kwamen uit 18e en 19e eeuwse expedities, de dierentuin van de Jardin des Plantes en de Cuvier gallerie. Het imposante gebouw is voor Franse begrippen bescheiden en bestaat uit slechts twee verdiepingen. Het geheel is uit steen en staal opgetrokken en vertegenwoordigt de geest van die tijd. De fraaie stalen spanten en grote trappen zijn exemplarisch voor de vroege Art Nouveau, terwijl de open ruimte en overzichtelijkheid van de indeling tegelijkertijd heel industrieel aan doen. Op de begane grond staan in een lange processie enorm veel grote skeletten achter elkaar. Volledig in lijn met de evolutieleer van die tijd, staat de mens voorop en lijkt hij de hele kudde met een opgeheven hand tot staan te brengen. De zaal wordt omringd met een lange rij vitrinekasten waarin schedels, afgietsels en anatomische modellen uit de vergelijkende anatomie worden tentoongesteld. Op de tweede verdieping bevindt zich de paleontologische afdeling en staan fantastische grote fossiele skeletten. De grote zaal is ongeveer 80 meter lang en heeft rondom grote ramen die een zee van natuurlijk licht in het museum laten. De bovenverdieping bevindt zich onder een grote glazen overkoepeling en heeft een speciaal balkon om de hele ruimte met vitrines vol fossielen van ongewervelde dieren. Als je de ruimtes voor het eerst betreedt lijkt het een chaos, een menagerie van skeletten, toch zit er een logica in de opbouw. Een orde die pas duidelijk wordt als je beter kijkt.

 

nmhn 12-2015 8257nmhn 12-2015 8268Ondanks dat de tentoonstelling in de grote zaal suggereert dat de mens de absolute heerser over de natuur is, vertelt het fantastische beeld van Frémiet in het atrium een ander verhaal. Hier valt de mens ten prooi aan zijn evolutionaire broer en wordt hij door een moordlustige Orang-oetan gewurgd. Ook buiten aan de gevel hangen beelden, waaronder een gigantisch bronzen beeld van een paar mensen die vechten om zich een krokodil van het lijf te houden (het originele beeld waarvan dit is afgegoten staat in Musée d’Orsay). En aan het begin van het park staat, op een heuveltje boven een fontein, een groot beeld van een leeuw waarbij je, als je goed kijkt, kunt zien dat er onder zijn grote voorpoten nog een voet van een mens uitsteekt. Men zag zichzelf graag als heerser van het dierenrijk, maar maakte zich geen illusies over het feit dat men ook aan haar ten prooi zou kunnen vallen.

 

nmhn 12-2015 8239nmhn 12-2015 8225Het prachtige Galerie de paléontologie et d'anatomie comparée is een tijdscapsule en herinnert aan het era van de grote ontdekkingen. Als je er binnen stapt waan je je in 1898 en kun je je goed voorstellen dat een nieuwe ontdekking het hele wereldbeeld kon veranderen. Dat die hele processie van leven op elk willekeurig moment nog van plaats zou kon wisselen.  Er is sinds haar oprichting vrijwel niets aan veranderd en ik hoop ook dat dat nooit zal gebeuren. Dit prachtige museum heeft absolute topstukken in haar collectie en dankt zijn waarde aan zijn sterke link met het verleden.

 

Lees ook: Frémiet: Orang-oetan wurgt een wilde uit Borneo, Een dodo in parijs en Rue Buffon.

lees verder...

Mobiele energie

vrijdag, 25 december 2015

the positive negative manIn een fantastische aflevering van The Avengers uit 1967, The Positive  Negative Man, maken de slechteriken gebruik van Broadcast Power, de mogelijkheid om op afstand iets van stroom te voorzien. Tijdens deze aflevering wordt gedemonstreerd  hoe een aangepaste Wind-Hurst machine op afstand een ventilator kan laten draaien. John Steed ziet natuurlijk meteen in dat een dergelijk apparaat ook een formidabel wapen zou kunnen zijn. En dat is natuurlijk ook precies wat er in deze episode gebeurt. Draadloze energie werd in 1967 binnen een paar minuten echter zo simpel uitgelegd dat het heel plausibel overkwam. De potentiele voordelen van zo’n energiesysteem zouden gigantisch zijn en de geruchten over mobiele stroom steken zo nu en dan nog steeds de kop op. Meestal in de vorm van een grap. In 2010 maakte energiedirect nog reclame met een filmpje over mobiele stroom. De geste van dit filmpje was dat mobiele energie niet bestaat en alle energie hetzelfde is. Toch is het idee van mobiele energie altijd blijven hangen en af en toe denkt iemand dit toch te kunnen realiseren.

 

Zo beweerd XE , een bedrijf uit de Oekraïne, een nieuwe draadloze oplaadmethode te hebben ontwikkeld. Hiermee zou men een mobiele telefoon, op 5 meter afstand van de lader, draadloos van stroom kunnen voorzien. De vraag is nu natuurlijk of XE mobiele stroom echt werkelijkheid gaat maken, of dat dit slechts een moderne draai aan een erg oude grap is.

lees verder...

Het IKEA effect

woensdag, 23 december 2015

Iedereen die ooit eens zelf iets heeft gemaakt, of het nu een tekening, een trui of een boekenkast was, zal daar terecht heel trots op zijn geweest. Zo trots, dat eventuele kleine foutjes al snel over het hoofd werden gezien. We vinden iets dat we zelf hebben gemaakt nu eenmaal mooier dan een gekocht product. Ook al is niet iedereen dat met ons eens, iets wat je vaak ziet als iemand iets krijgt dat door een ander is gemaakt. Natuurlijk waardeer je alle tijd en liefde die je partner in de voor jou gebreide trui heeft gestoken. En dat de hals wat krap zit en de mouwen wat lang zijn mag de pret niet drukken. Daar zeg je niets van, het was tenslotte liefdeswerk.

 

Deze neiging, om meer waarde te hechten aan iets dat we zelf hebben gemaakt of gemonteerd, wordt ook wel het IKEA effect genoemd. Dit is de reden waarom veel leidinggevenden steeds weer hun eigen plannetjes willen doordrukken. Waarom iemand zijn eigen taart het lekkerst vindt en waarom wij geneigd zijn om meubeltjes, die we als bouwpakket mee naar huis hebben genomen en daarna eigenhandig in elkaar hebben geknutseld, toch net iets mooier te vinden.

 

Lees ook: Het Dunning-Kruger effect tijdens vergaderingen.

lees verder...

Kevers

maandag, 21 december 2015

lamprima adolphinaehexarthrius mandibularisHet leven van onze planeet wordt grotendeels bepaald door insecten. De 4000 beschreven zoogdier- en 9000 vogelsoorten staan in schril contrast tegenover de miljoenen insectensoorten. Van alle insecten zijn de kevers verreweg het succesvolst. Als je alle dier- en plantsoorten op een rij zou zetten, zou elke vijfde soort een kever zijn. Kevers komen voor in de meest uiteenlopende maten, de kleinste (Nanosella fungi) is slechts 0,035mm, terwijl de grootste (Titanus giganteus) meer dan 20 cm lang kan worden. Ze eten vrijwel alles en passen zich buitengewoon goed aan hun leefomgeving aan. Hoewel alle kevers hetzelfde bouwplan hebben: een kop, borststuk, achterlijf, zes poten, harde dekschilden en antennes, is hun enorme variatie van vormen en kleuren bijna onvoorstelbaar. Kevers zijn het mooiste bewijs van adaptatie in het dierenrijk. Het zijn kleine delicate machientjes, die zich vaak onzichtbaar maar altijd doelgericht door de wereld bewegen.

 

Als kind vond ik lang geleden een flinke kever onder een boomstronk. Deze was glanzend zwart, met grote sterke kaken. Hij liep onverschrokken over mijn hand en trok zich niets van mij aan. Het was alsof hij in en eigen wereld leefde en ik daarin geen plaats had. Daarna ben ik beter om me heen gaan kijken. Ik zag ze ineens overal, en voor ik het wist, was ik verkocht. Het begon met de aanschaf van een kleine insectengids en binnen niet al te lange tijd wist ik de Latijnse naam van de meeste insecten om me heen. Met een vuur zoals je dat vaak alleen bij kinderen ziet, wierp ik me vol overgave op de “studie” van insecten. Deze liefde heb ik altijd bij me gedragen.

 

Als je je wilt verbazen over de schoonheid van kevers, klik dan eens op deze link. Hier vind je foto’s die ik door de jaren heen van de meest uiteenlopende exotische kevers heb gemaakt. Om trouw te blijven aan de vele boeken die ik over kevers heb verzameld, is er steeds ook de Latijnse naam en plaats van herkomst onder vermeld.

lees verder...

Dauwdruppels op een spinnenweb

woensdag, 11 november 2015

dauw in web 9-2015 3968Als je nu vroeg in de ochtend naar het bos gaat, vind je overal spinnenwebben. Omdat het ’s morgens nog erg vochtig is, zijn ze makkelijk te vinden. Honderden webjes glinsteren je dan tegemoet en ineens valt op hoe enorm veel spinnen er eigenlijk zijn. De zware dauwdruppels hangen als pareltjes aan een ketting en rekken het flexibele zijde tot het maximum uit. Toch lopen deze druppels niet snel in elkaar over, ze ontstaan op regelmatige afstand van elkaar en zitten stevig op hun plek. Dit komt doordat de dauw op de minieme bolletjes lijm condenseert die de spin op het web heeft achtergelaten. Als spinnen hun web weven, bestrijken ze een vangdraad met lijm en trekken hem even aan. Door hem daarna te laten schieten trilt deze draad als een snaar en verdeelt de lijm zich als kleine druppels over de lengte van de draad. Omdat deze lijmdruppels een groter oppervlak hebben dan de zijdedraad zelf, condenseert hier water. Dit accumuleert zich al snel tot een druppel, waarbij de oppervlaktespanning ervoor zorgt dat hij als een pareltje om de lijmdruppel op het web blijft zitten.

lees verder...

Herfstkinderen

maandag, 9 november 2015

loonse en drunense duinen 11-2015 4237Ik hou van de herfst. Ik hou van het lage licht en de frisse geuren. Van de donkere luchten en de snelle wolken. Het is verreweg mijn favoriete seizoen. De contrasten van de zomer zijn mij te fel, de kleuren te bleek en de schaduwen te koud. In de herfst zijn de contrasten zachter en krijgen de schaduwen kleur. Het licht kaatst dan tussen de bomen en de huizen en schijnt rechtstreeks mijn kamer binnen. Het is niet vreemd dat ik van dit seizoen hou, mijn zoontje doet dat ook. Net als mijn vader en diens vader. Al generaties lang worden de kinderen van mijn familie in de laatste maanden van het jaar geboren. Wij zijn allemaal herfstkinderen.

lees verder...