Weblog

Blikseminslag

zondag, 7 februari 2016

blikseminslag-kaartVroeger dacht men dat het dorpje Kifuka in de Kongo met 158 blikseminslagen per vierkante kilometer per jaar, verreweg de meeste inslagen van de wereld had. Recent onderzoek geeft echter aan dat een meer in Venezuela met 250 blikseminslagen per vierkante kilometer per jaar, Kifuka van de troon heeft gestoten.

 

Elke seconde slaan er zo’n 50 tot 100 blikseminslagen in op Aarde. Op sommige plaatsen echter wat vaker dan op andere, want het stormt niet overal even veel. NASA heeft onlangs een kaart van de Aarde uitgebracht waarop de blikseminslagintensiteit is te zien. Wat direct opvalt is dat de meeste inslagen bij de evenaar plaatsvinden. Dat is op zich niet zo vreemd, want daar ontstaan ook de meeste seizoen stormen. Er is echter één plek op Aarde waar de bliksem blijkbaar het vaakst inslaat, soms zelfs duizenden keren per dag. Het Maracaibomeer in Venezuela wordt gemiddeld 28 maal per minuut door de bliksem getroffen. De unieke topografische kwaliteiten van deze locatie zorgen dat er veel wind staat en de lucht tegelijkertijd wordt verhit en afgekoeld. Als waterdruppels in de warme stijgende lucht in aanraking komen met de ijskristallen in de koude lucht ontstaat er een verschil in statische elektriciteit en deze ontlaat zich dan als bliksem. Dit onweer, soms wel 140 tot 160 dagen per jaar en tien uur per dag plaats vindt, is tot op 150 km uit de kust te zien en werd eeuwenlang door schippers als navigatiebaken gebruikt. Dankzij de regelmatige krachtige bliksem-ontladingen is deze plaats tevens de grootste generatiebron van troposferische ozon op Aarde.

 

Het is spijtig dat we nog geen manier hebben gevonden om deze gigantische bron van natuurlijke elektriciteit te benutten. Stel je voor dat we deze energie zouden kunnen opslaan, dat zou in theorie heel wat vervuilende energiebronnen kunnen vervangen. Helaas gaat veel van de energie van een blikseminslag al in de lucht verloren. Het meeste blijft hangen in het bliksemkanaal tussen de wolk en het aardoppervlak. Een bliksemschicht verhit de lucht in een fractie van een seconde tot 15.000 a 30.000 C. Wat overblijft is zo’n 10 tot 100 megajoule, en dat terwijl er bij een blikseminslag al snel 10 gigajoule overspringt. Je zou de energie dus eigenlijk al in de wolken moeten aftappen, en dat is nog niemand gelukt. Daarnaast blijft het lastig om apparaten te bouwen die meerdere blikseminslagen overleven.

 

Als je bang bent voor onweer ben je overigens het beste af aan de koude polen.  Daar stormt het zelden en slaat de bliksem bijna nooit in.

lees verder...

Star Wars: The Force Awakens (2015)

maandag, 1 februari 2016

star wars the force awakensDe Star Wars films zijn, als we heel eerlijk zijn, geen al te beste films. Ze zijn echter wel buitengewoon vermakelijk en je kunt ze heel goed vaker bekijken. Op de een of andere manier maakt dat deze films zelfs leuker. Elke keer dat je ze opnieuw bekijkt, stoor je je wat minder aan de slechte dialogen, de ondermaatse acteerprestaties en de bekende verhaallijnen. Keer na keer wordt de film wat genietbaarder. Star Wars films behoren dan ook tot enkele van de meest her-keken films aller tijden. Iets dat George Lucas goed heeft uitgebuit door regelmatig weer een “nieuwe” of “verbeterde” versie op de markt te brengen. Van geen enkele andere filmserie zijn zo veel verschillende versies gemaakt.

 

Na een lange stilte heeft J.J. Abrams nu het stokje overgenomen en opnieuw een Star Wars uitgebracht. De verwachtingen waren natuurlijk enorm hoog gespannen, maar Star Wars The Force Awakens heeft als best bezochte bioscoopfilm ooit, nu al Avatar van de eerste plek gestoten. En het is ook best een leuke film, waarschijnlijk ga ik hem nog wel een keer bekijken. Hij is echter ook weer niet echt goed te noemen. Om de een of andere reden heeft men besloten om de bekende scenes uit de eerdere films, in deze film nog eens dunnetjes over te doen. En dat is op zijn minst opmerkelijk te noemen, want wie op de planeet heeft die eerdere films nu nog niet gezien? Dat maakt dat deze film niet alleen buitengewoon voorspelbaar is maar ook een beetje rommelig in elkaar steekt. Maar het is wel een Star Wars film, hij speelt zich af in het Star Wars universum en het ziet er weer hartstikke leuk uit. Dus wie maakt zich dan nog druk om dingen als originaliteit, verhaallijn of dialoog, ik bedoel, het is wel Star Wars.

lees verder...

Ransuil (Asio otus)

woensdag, 27 januari 2016

Ransuil (Asio otus) 1-2015 4790De Ransuilen populaties in Nederland lopen terug. Ransuilen houden van open bosgebieden en nestelen in lege kraaien en eksternesten. Er zijn echter steeds minder van deze nesten en de meeste bosbodems vergrassen. Daarnaast hebben ze ook veel last van de concurrentie met de bosuil en de steeds algemenere havik. Dankzij hun verscholen levenswijze is het echter lastig om deze uilenpopulaties goed te kunnen monitoren. Overdag rustten ze tussen de takken van dichte bomen en zijn ze dankzij hun schutkleur nagenoeg onzichtbaar. Als een van de weinige uilensoorten leven ze vaak met meerdere soortgenoten samen en in strenge winters roesten ze soms in grote groepen bij elkaar. Ze hebben daarbij de neiging om naar dezelfde roestplaatsen terug te keren. Op de stam van zo’n boom en daaromheen op de grond vind je vaak krijtwitte strontsporen en uilenballen. De uilen zelf zitten roerloos, en vallen vaak pas op als ze zich bewegen. Omdat de ogen van een uil zo groot zijn dat er in zijn schedel geen ruimte voor oogspieren meer is, zitten zijn ogen star in hun kassen. De enige manier om iets met zijn blik te volgen is door het bewegen en draaien van zijn hoofd. Uilenkoppen kunnen daarbij bijna 360 graden ronddraaien. Als een roestende uil, die met zijn ogen tot spleetjes geknepen roerloos op een tak zit, ineens gestoord wordt zal hij zijn ogen openen en zich oprichten. Hierbij lijkt hij ineens twee keer zo lang te worden. Je voelt zijn blik dan als het ware op je vallen. Zijn ogen zijn zo indringend dat je blij bent dat je geen muis bent.

 

Ransuil (Asio otus) 01-2016 4801De Ransuil valt vooral op vanwege zijn lange oorpluimen en zijn felle oranje gele ogen. Zijn naam dankt hij aan het Oude Middelnederlandse “ranse”. Het woord voor een kap of muts die in plooien afhing. Ze kunnen 15 jaar oud worden, hebben een spanwijdte tot 95 cm en een lengte tot 37 cm, maar wegen toch maar 210 tot 330 gram. Een ransuil bestaat schijnbaar alleen uit veren, daaronder gaat een verbazingwekkend klein lichaam schuil. Ze jagen ’s nachts of in de schemering en glijden dan stilletjes op hun lange stijve  vleugels boven het open terrein. Ze gebruiken de opvallende verenschijven om hun ogen om het geluid mee op te vangen en naar hun oren, vlak achter hun ogen, te leiden. Daarbij ligt één oor hoger dan het andere, hierdoor kunnen ze, vanwege het minieme tijdsverschil dat een geluid hun linker en rechteroor bereikt, nog beter de locatie van hun prooi inschatten. De bekende oorpluimen zijn dus niet zijn echte oren, maar speciale verentoefjes. De slagpennen van uilen hebben speciale zachte uiteinden waardoor hun vleugelslag wordt gedempt en zij hun prooi volstrekt geluidloos kunnen naderen. Pas op het laatste moment, slechts zo’n 60 cm van hun prooi, steken ze hun poten naar voren en spreiden ze hun klauwen.

 

Vroeger zag men uilen als de brengers van dood en ongeluk. Hun doordringende blik en het feit dat zij geluidloos in het donker jagen, maakte de mensen bang. De ijselijke schreeuw van een net uitgevlogen jong kan nog steeds iemand de stuipen op het lijf kan jagen en is soms een kilometer ver nog te horen. Zo’n kreet werd vroeger als de voorbode van de dood gezien. Op het platteland timmerde men om het kwaad buiten te houden soms een dode uil tegen de voordeur, of sliep men met uilenveren onder het kussen.

 

Lees ook: Zoekplaatje.

lees verder...

Gewone dennenboktor (Rhagium inquisitor)

vrijdag, 22 januari 2016

gewone dennenboktor (rhagium inquisitor) 1-2016 4421Eén van de makkelijkst te vinden boktorren in Nederland is de Gewone Dennenboktor, tenminste als je weet waar je moet zoeken. Gedurende de lente en zomer ben ik ze zelden tegengekomen maar tijdens de winter vind ik ze vaak onder loszittend schors van dode dennen. De meeste kevers overwinteren als larve, diep in het hout van een boom, en verplaatsen zich pas naar het schors in de lente om zich daar te verpoppen. De Gewone Dennenboktor verpopt zich echter pas laat in de herfst en ontpopt zich voor het begin van de winter. Ze overwinteren dus als volwassen kever. Deze kevers hebben een voorkeur voor dode omgevallen naaldbomen. Je komt ze ook wel op stronken tegen maar het is mijn ervaring dat je de meeste kans maakt bij dode liggende dennen. De platte bleke larven hebben een brede bruine kop met sterke kaken. Zij ontwikkelen zich in een platte vraatgang vlak onder het schors. De volgroeide larve knaagt daar een ovale poppenwieg die ze met zaagsel aankleedt. Tussen dit zaagsel vind je vaak het afgestroopte larvehuidje terug. De keverpop is aan het begin van zijn ontwikkeling nog bleek wit en kleurt naar de winter toe langzaam donkerder. Gestimuleerd door de eerste koude kruipt de kever uit de pop en blijft dan de hele winter in zijn wieg onder het schors om pas tijdens de eerste warme lentedagen tevoorschijn te komen.

 

larve gewone dennenboktor 8-2009 5764pop gewone dennenboktor 8-2009 6036De Gewone Dennenboktor (Rhagium inquisitor) ook wel Gewone Ribbelboktor genoemd, is de algemeenste kever uit het geslacht Rhagium. In Nederland komen ook nog Rhagium bifasciatum (Bonte ribbelboktor), Rhagium mordax (Gemarmerde eikenboktor) en Rhagium sycophanta voor. De volwassen kever wordt 10 tot 22 mm groot en kenmerkt zich door zijn geribbelde dekschilden met vlekkig grijze beharing en twee onduidelijke dwarsbanden. Ze zijn variabel van kleur en kunnen bleek grijs, lichtbruin tot geel roodbruin zijn. Je komt ze in het gehele Palaearctische gebied en Noord Amerika tegen. Alle kevers van dit geslacht hebben relatief korte voelsprieten, aan beide zijden van het borstschild een puntig uitsteeksel en kunnen bij gevaar een sjirpend geluid maken.

 

pop gewone dennenboktor 1-2016 4407gewone dennenboktor (rhagium inquisitor) 1-2016 4415Wetenschappers die zich afvroegen hoe deze kevers de strenge Siberische winters vlak onder het loszittende schors van een dode boom konden overleven, ontdekten dat deze kevers één van de meest effectieve antivries-proteïnen heeft. Dit AFP voorkomt dat ijskristallen zich kunnen vormen en dat Rhagium inquisitor temperaturen tot -25 C kunnen overleven.

 

Lees ook: Gevlekte dennenboktor (Rhagium bifasciatum).

lees verder...

Grande galerie de l’Evolution

vrijdag, 22 januari 2016

grande galerie de l evolution 12 2015 8361In Jardin des plantes in Parijs, ligt niet alleen het geweldige Galerie de paléontologie et d'anatomie comparée, maar ook de Grande galerie de l’Evolution. Beide zijn onderdeel van het Franse Musée national d’histoire naturelle. De Grande galerie stamt al uit 1889. Het bestaat uit een grote centrale hal die tot aan het dak reikt, met vier omringende etages. Toen men in 1965 besloot om het gebouw te sluiten, was het vrijwel volledig vervallen. In 1994 werd het echter gerestaureerd. Men herstelde de gevel  en verweefde de oude metalen constructie in het gebouw met het nieuwe interieur. Het geheel is een imposant en open gebouw dat tegelijkertijd modern en authentiek overkomt. Dit museum staat volledig in het teken van de evolutie en toont net als de Galerie de paléontologie et d'anatomie comparée een dierenprocessie midden in de grote zaal. Alleen zijn het hier geen skeletten maar opgezette dieren.

 

grande galerie de l evolution 12-2015 8302Dit museum doet zijn uiterste best om publiek te trekken.  Het is modern, educatief, heeft een restaurant, grote giftshop en moderne verlichtings- en geluidseffecten. Het probleem is echter dat dit imposante museum toch enigszins saai blijft. En dat terwijl ze een fantastische collectie hebben. Het is er zo gemaakt gezellig en donker dat je die soms amper kunt zien. Onder het oorspronkelijke glazen dak heeft men een extra plafond geplaatst. Dit houdt het daglicht tegen en laat zacht kunstlicht van steeds wisselende kleuren de zaal in sijpelen. Om de kleuren van dit sfeerlicht niet uit te bleken zijn de displays zelf, met slechts hier en daar een kleine spot, ook minimaal verlicht. Het geheel heeft nog het meest weg van een showroom voor Philips living colour. En dat doet toch veel afbreuk aan het geheel, er gaat meer aandacht uit naar de ambiance dan naar de collectie en in veel gevallen zijn de tentoongestelde stukken zo mager verlicht dat je ze amper kunt onderscheiden.

 

Lees ook: Galerie de paléontologie et d'anatomie comparée.

 

 

lees verder...

Zoekplaatje

woensdag, 20 januari 2016

ransuilen 1-2016 4965In de Loonse en Drunense Duinen staan een paar bomen waar regelmatig ransuilen in zitten. Ze vliegen daar in de schemering naar toe en rusten er de hele dag in uit. Onderaan de boom verraden ze zich door de vele witte strontsporen op de stam en op de grond. Als je naar boven kijkt, zitten ze roerloos tussen de takken. Het lijken dan net grote dennenappels. Ze roesten er soms in groepen van 10 tot 12 stuks. 

lees verder...

The Hateful Eight (2016)

zondag, 17 januari 2016

the hateful eightDeze achtste film van Tarantino is met de nodige ophef aangekondigd. En zoals zo vaak bij zijn films zijn de meningen verdeeld, de ene helft vindt hem briljant, de andere helft walgt ervan. Mijn bescheiden mening is dat de waarheid hier letterlijk in het midden ligt en beide kampen de film waarschijnlijk om de verkeerde redenen goed of slecht vinden.

 

Liefhebbers vinden zijn stijl uniek, en geven aan dat zijn passie voor geweld niets afdoet aan de kwaliteit van zijn films. De waarheid is echter dat veel van zijn liefhebbers eenzelfde fascinatie met geweld hebben als Tarantino en hierdoor juist minder kritisch naar de andere aspecten van zijn films kijken. De tegenstanders vinden dat Tarantino zijn gebreken achter nodeloos geweld verstopt, maar zijn vaak zo gevoelig voor expliciet geweld dat zij niet in staat zijn om daar doorheen te prikken.

 

The Hateful Eight is een knappe film, die boven de middenmoot uitsteekt maar het op veel fronten toch laat liggen. Ondanks de bijna theatrale setting, een cabine in een verlaten winterlandschap, waarbinnen zich een langzaam ontplooiend geweldsdrama afspeelt, komt de onderhuidse spanning tussen de personages toch niet helemaal uit de verf. Tarantino liet al eerder in Inglourious Basterds (2009) zien dat hij goed in staat is om met een eenvoudige conversatie de spanning tot bijna ondraaglijke hoogte op te laten lopen. In The Hateful Eight, lukt hem dat helaas niet. De bewust karikaturale personages breken niet door hun cliché en blijven daardoor op afstand. Hierdoor lukt het ze net niet, ze zitten er wel dicht tegen aan, om de spanning op de juiste manier naar de climax toe te dragen. De aanloop van de film wordt daardoor langdradig. Het gebruikelijke geweld wordt op zo’n expliciete manier getoond dat je jezelf afvraagt of de film hier nu juist beter of slechter van wordt. Wat wel opvalt is dat juist daar in de bioscoopzaal het smakelijkst om wordt gelachen. Wat natuurlijk weer veelzeggend is voor het publiek van Tarantino zijn films.

 

Als je het geweld uit de film haalt, blijft er een interessante film over die het echter niet haalt bij veel eerdere films met eenzelfde thema en setting. Als je echter Tarantino zijn cinematografie en karakterontwikkeling uit de film zou halen en het geweld zou laten zitten, blijft er ook een mindere film over. Tarantino blijft films voor Tarantino-liefhebbers maken, maar is wat mij betreft nog niet in staat gebleken om de kwaliteit van Reservoir Dogs (1992) te evenaren.

 

Lees ook: Django unchained (2012).

lees verder...

De Eiffeltoren

dinsdag, 12 januari 2016

eiffeltoren 12-2015 7939Na de geslaagde wereldtentoonstelling van 1851in Londen met hun geweldige Crystal Palace als topstuk, was het voor de Fransen duidelijk dat er in de breedte voor de architectuur weinig eer meer was te behalen. The Crystal Palace was in amper negen maanden neergezet en mat 563 bij 138 meter. Het was een absoluut meesterwerk in glas en staal. Daarom kozen de Fransen ervoor om voor hun wereldtentoonstelling in 1889 de hoogte in te gaan en een toren te bouwen. Exemplarisch voor het vertrouwen in de techniek en het industriële proces gaven zij de opdracht niet aan een architect maar aan een ingenieur. In twee jaar tijd, nog maar net op tijd voor de opening van de grote wereldtentoonstelling, richtte Gustave Eiffel zijn ode aan de nieuwe tijd op. De Eiffeltoren was met zijn 322 meter, (zonder de later bijgeplaatste radio en televisiemasten) de hoogste toren ooit. Toen hij in 1889, honderd jaar na de Franse revolutie voor het publiek werd opengesteld, vonden de meeste Parijzenaren hem spuuglelijk. Tot zij hem beklommen, voor velen was de blik op Parijs vanaf de toren een wereldschokkende gebeurtenis. Nooit eerder hadden zij, op een paar ballonvaarders na, de wereld vanaf zo’n hoogte bekeken. De Eiffeltoren werd daarmee een attractie, eerder iets om te beleven dan om naar te kijken. Het duurde echter niet lang voordat deze toren het symbool van Parijs en het moderne industriële Frankrijk werd. Hij wordt nu als een van de niet-klassieke wereldwonderen beschouwd.

 

eiffeltoren 12-2015 7880eiffeltoren 12-2015 7909Voor de bouw van de Eiffeltoren leefde de mensen relatief laag bij de grond, veel gebouwen waren niet hoger dan een paar verdiepingen en de wereld was driedimensionaal. Vanaf de Eiffeltoren kreeg men echter een heel nieuw beeld van Parijs. De stad werd teruggebracht tot zijn plattegrond en werd ineens tweedimensionaal. Deze nieuwe visie op de wereld had zijn weerslag op de kunst. Men begon meer na te denken over de abstracte kwaliteiten van een schilderij en maakte zich steeds minder druk om de voorstelling.

lees verder...

Zonnepanelen

zondag, 10 januari 2016

zonnepaneel app 1-2016Sinds gisteren hebben wij zonnepanelen op ons dak. We hadden al overal ledlampen, maar met deze panelen hopen we nu bijna energieneutraal te kunnen worden. Bij de zonnepanelen komt een app waarop je kunt bijhouden hoeveel energie je opwekt, en hoeveel CO2-uitstoot je voorkomt. Dus toen vanmorgen de zon opging heb ik gelijk even gekeken of de panelen het doen. Zo’n app maakt je niet alleen bewust van hoeveel energie je opwekt, maar zorgt er ook voor dat je nog bewuster met je energieverbruik omgaat. Sinds vanmorgen heb ik al meerdere malen op mijn (oude) elektriciteitsmeter gekeken. En er is niets leuker, dan hem nu eens een keer achteruit te zien draaien.

lees verder...

De lichte schedel van een neushoornvogel

zondag, 10 januari 2016

schedel neushoornvogel (buceros rhinoceros) 5-2015 6006Een tijd geleden schreef ik een berichtje over hoe licht vogels zijn. Over hoe hun hele lichaam is gebouwd om gewicht te besparen. Het mooiste bewijs daarvan kwam ik jaren later tegen in Londen, in het Natural History museum. Hier hadden ze de doorgezaagde schedel van een neushoornvogel. Daar kun je aan zien dat deze, van buiten ogenschijnlijk zo massieve schedel, slechts bestaat uit een paar flinterdunne laagjes bot en hoorn, waarbij de overwegend holle tussenruimtes hier en daar zijn opgevuld met een sponsachtige botstructuur. Dit zorgt ervoor dat de neushoornvogel, ondanks zijn imposante snavel, niet topzwaar wordt en toch kan vliegen.

 

Lees ook: Zo licht als een vogeltje.

lees verder...